Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός επανακτά τη λάμψη του, αλλά ο διεθνής φιλελεύθερος κόσμος που το ανέδειξε βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Οι φετινές συζητήσεις αποκάλυψαν μια μετάβαση από την παγκοσμιοποίηση της συναίνεσης σε μια ωμή γεωπολιτική σύγκρουση μεγάλων δυνάμεων.
Το Νταβός ξαναγίνεται σημείο αναφοράς για την παγκόσμια πολιτική και επιχειρηματική ελίτ, όμως το περιβάλλον γύρω του έχει αλλάξει ριζικά. Εκεί όπου κάποτε κυριαρχούσε η ρητορική της «παγκοσμιοποίησης με κανόνες» και της πολυμερούς συνεργασίας, φέτος κυριάρχησε η αβεβαιότητα, η σύγκρουση και η ανοιχτή αμφισβήτηση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων.
Από τον ουτοπικό φιλελευθερισμό στην εποχή των ηγεμονιών
Η παρουσία ισχυρών προσώπων – από τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι μέχρι τους επικεφαλής της Nvidia και της Tesla – επιβεβαίωσε ότι το Φόρουμ παραμένει σκηνή υψηλής ισχύος. Ωστόσο, ο προσωρινός επικεφαλής του WEF, Λάρι Φινκ της BlackRock, αναγνώρισε δημόσια το χάσμα με τις κοινωνίες: «ελίτ σε μια εποχή λαϊκισμού, θεσμός σε μια εποχή βαθιάς θεσμικής δυσπιστίας».
Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ επέκρινε τα προηγούμενα χρόνια «ουτοπικής συναίνεσης» στο Νταβός, υποστηρίζοντας ότι η παγκόσμια ελίτ ευνοήθηκε δυσανάλογα, ενώ μεγάλα τμήματα του πληθυσμού «σπρώχθηκαν προς τα κάτω», τροφοδοτώντας τις λαϊκιστικές αντιδράσεις. Η κριτική αυτή σηματοδοτεί το τέλος της αυταπάτης ότι η απελευθέρωση των αγορών και η παγκοσμιοποίηση αρκούν για να εξασφαλίσουν σταθερότητα και ευημερία για όλους.
Παράλληλα, οι πρωτοβουλίες Τραμπ – από τη διαχείριση του ζητήματος της Γροιλανδίας μέχρι τη δημιουργία ενός «Συμβουλίου Ειρήνης» που πολλοί βλέπουν ως προσπάθεια παράκαμψης του ΟΗΕ – ενίσχυσαν την εντύπωση ότι η παλιά πολυμερής αρχιτεκτονική υποχωρεί μπροστά σε ad hoc σχήματα ισχύος.
Ευρώπη σε κρίση ταυτότητας και αναζήτηση στρατηγικής αυτονομίας
Η φετινή εβδομάδα στο Νταβός λειτούργησε ως επιταχυντής μιας ευρωπαϊκής αφύπνισης. Μέσα σε λίγες ημέρες, αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, διμερείς επαφές και δηλώσεις του Τραμπ άλλαξαν το κλίμα στις διατλαντικές σχέσεις, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένη την ασφάλεια μέσω ΝΑΤΟ και ΗΠΑ.
Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ μίλησε για «ρήξη στην παγκόσμια τάξη» και «τέλος μιας ευχάριστης φαντασίας», προειδοποιώντας ότι μπαίνουμε σε εποχή «μεγάλων δυνάμεων και ηγεμονιών». Κάλεσε τις «μεσαίες δυνάμεις» να δράσουν από κοινού, διαφορετικά «αν δεν καθόμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού».
Ο Ζελένσκι κατηγόρησε ανοιχτά την Ευρώπη για αδράνεια, λέγοντας ότι μοιάζει «περισσότερο με γεωγραφία και παράδοση, παρά με πραγματική πολιτική δύναμη». Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μίλησε για «μια νέα ανεξάρτητη Ευρώπη», ενώ ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς περιέγραψε τον νέο κόσμο ως πεδίο όπου κυριαρχεί «η ισχύς και, όταν χρειαστεί, η βία». Ο Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε για «έναν κόσμο χωρίς κανόνες», χαρακτηρίζοντας την Ευρώπη «υπερβολικά αφελή» αλλά προτιμώσα «τον σεβασμό από τους νταήδες».
Ενδεικτικό της μετατόπισης ήταν ότι πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες απέφυγαν τις δημόσιες εμφανίσεις με τον Τραμπ και έσπευσαν στις Βρυξέλλες για έκτακτη σύνοδο κορυφής της ΕΕ, ενώ σχεδόν όλα τα κράτη-μέλη – πλην Ουγγαρίας και Βουλγαρίας – αγνόησαν την εκδήλωση για το αμερικανικό «συμβούλιο ειρήνης».
Το μέλλον του Φόρουμ και η «κάθοδος του βουνού»
Στο εσωτερικό του ίδιου του WEF, ο Λάρι Φινκ πιστώνεται ότι «έσωσε» το Φόρουμ μετά την αποχώρηση του ιδρυτή Κλάους Σβαμπ και την πτώση της αίγλης του. Παραμένει όμως ανοιχτό ποιος θα αναλάβει μόνιμα την ηγεσία. Η Κριστίν Λαγκάρντ, που είχε ουσιαστικά χριστεί διάδοχος από τον Σβαμπ, δείχνει να απομακρύνεται από το σενάριο, δηλώνοντας ότι δεν θα αποχωρήσει πρόωρα από την ΕΚΤ και μάλιστα φέρεται να αποχώρησε επιδεικτικά από δείπνο στο Νταβός μετά από ομιλία επικριτική για την Ευρώπη.
Ο Φινκ, πάντως, δείχνει να θέλει να μετασχηματίσει το WEF, προτείνοντας επέκταση πέρα από το ελβετικό θέρετρο, σε πόλεις όπως το Ντιτρόιτ, το Δουβλίνο, η Τζακάρτα και το Μπουένος Άιρες. «Το βουνό θα κατέβει στη γη», είπε χαρακτηριστικά, αναγνωρίζοντας ότι ένα φόρουμ των ελίτ δεν μπορεί να παραμένει αποκομμένο από τις πραγματικές κοινωνικές και παραγωγικές δυναμικές.
Σχόλιο SBCTV.gr: Το φετινό Νταβός επιβεβαιώνει ότι η εποχή της άνετης, τεχνοκρατικής παγκοσμιοποίησης έχει τελειώσει. Η Ευρώπη πιέζεται να επιλέξει αν θα παραμείνει συμπλήρωμα αμερικανικών στρατηγικών ή θα επενδύσει σοβαρά σε στρατηγική αυτονομία, με κόστος και ρήξεις. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η νέα πραγματικότητα σημαίνει ότι η ασφάλεια, η ενέργεια και η οικονομική πολιτική δεν μπορούν πλέον να σχεδιάζονται με δεδομένες «ομπρέλες» προστασίας, αλλά με ψυχρή αποτίμηση συμμαχιών και ισχύος σε έναν κόσμο που επιστρέφει στη γεωπολιτική ωμήν ισχύος.
#Νταβος #ΠαγκοσμιοΟικονομικοΦορουμ #Ευρωπη #ΗΠΑ #Γεωπολιτικη
