Η συζήτηση για την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να «οπλοποιήσει» την οικονομία και την ενιαία αγορά της επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς οι Βρυξέλλες αναζητούν απάντηση στην αυξανόμενη πίεση από τις ΗΠΑ και άλλες δυνάμεις. Αναλυτές τονίζουν ότι η Ευρώπη κάθεται πάνω σε μια τεράστια, αλλά υποαξιοποιημένη, πηγή ισχύος: τις παγκόσμιες εξαρτήσεις από την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.
Οι δηλώσεις του Grégoire Roos, διευθυντή του προγράμματος Ευρώπης, Ρωσίας και Ευρασίας στο Chatham House, φώτισαν μια κρίσιμη μετατόπιση στη στρατηγική σκέψη των Βρυξελλών. Όπως υπογράμμισε, διαμορφώνεται πλέον «σύγκλιση στο μήνυμα προς τον Ντόναλντ Τραμπ» μεταξύ των ηγετών της ΕΕ, οι οποίοι συνειδητοποιούν ότι η ενιαία αγορά δεν είναι μόνο πεδίο ελεύθερου εμπορίου, αλλά και σκληρό εργαλείο ισχύος απέναντι σε εταίρους και αντιπάλους.
Η ενιαία αγορά ως στρατηγικό όπλο
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες και πλουσιότερες αγορές στον κόσμο. Χώρες και εταιρείες διεθνώς εξαρτώνται από την πρόσβαση σε αυτήν, είτε για τις εξαγωγές τους είτε για επενδύσεις και τεχνολογία. Κατά τον Roos, οι Ευρωπαίοι ηγέτες «αγόρασαν χρόνο» διότι επιτέλους αντιλαμβάνονται «το μέγεθος της ισχύος πάνω στην οποία κάθονταν τόσα χρόνια».
Η έννοια της «οπλοποίησης» της οικονομίας δεν είναι νέα: οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν εδώ και δεκαετίες το δολάριο, το χρηματοπιστωτικό τους σύστημα και τις κυρώσεις ως εργαλεία εξωτερικής πολιτικής. Η Κίνα αξιοποιεί τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις σπάνιες γαίες. Η ΕΕ, αντίθετα, παραδοσιακά προέβαλλε τον εαυτό της ως «κανονιστική δύναμη» και προστάτη της πολυμέρειας, αποφεύγοντας τη σκληρή γεωοικονομική αντιπαράθεση. Αυτό αλλάζει.
Το υπό διαμόρφωση «αντικοερστικό εργαλείο» (anti-coercion instrument), η αυστηροποίηση του πλαισίου ελέγχου ξένων επενδύσεων και η χρήση του εμπορίου ως μοχλού πίεσης σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων δείχνουν ότι η Ευρώπη επιχειρεί να μετατρέψει την αγορά της σε μοχλό αποτροπής και διαπραγμάτευσης.
Πίεση από Ουάσινγκτον και παγκόσμια κρίση εξαρτήσεων
Η προεδρία Τραμπ στις ΗΠΑ, με την έμφαση στον οικονομικό εθνικισμό, τη μονομερή επιβολή δασμών και την ευθεία αμφισβήτηση της παραδοσιακής διατλαντικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, λειτούργησε ως καταλύτης για την ΕΕ. Σύμφωνα με τον Roos, η σημερινή «σύγκλιση μηνυμάτων» προς την Ουάσινγκτον αντανακλά την ανάγκη να σταλεί σαφές μήνυμα ότι η Ευρώπη δεν είναι απλός παθητικός αποδέκτης αποφάσεων, αλλά διαθέτει μέσα αντίδρασης.
Παράλληλα, η αντιπαράθεση για τη Γροιλανδία, οι συζητήσεις για το ΝΑΤΟ και οι εντάσεις γύρω από την Ουκρανία αναδεικνύουν το πώς η οικονομία, η ασφάλεια και η γεωπολιτική πλέον αλληλοδιαπλέκονται. Οι εξαρτήσεις από κρίσιμες πρώτες ύλες, ενεργειακούς διαδρόμους ή τεχνολογικά οικοσυστήματα καθιστούν την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά διαπραγματευτικό χαρτί πρώτης γραμμής.
Το ερώτημα είναι αν η ΕΕ μπορεί να αξιοποιήσει αυτή τη δύναμη χωρίς να υπονομεύσει τον ίδιο της τον πυρήνα: την προσήλωση σε κανόνες, τη νομική προβλεψιμότητα και την ανοιχτή οικονομία. Η κατάχρηση της «οπλοποίησης» θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντίμετρα, εμπορικούς πολέμους και διάβρωση της εμπιστοσύνης επενδυτών και εταίρων.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η ανάδειξη της ενιαίας αγοράς σε γεωοικονομικό όπλο είναι αναπόφευκτη εξέλιξη σε έναν κόσμο όπου όλοι «παίζουν σκληρά». Το διακύβευμα για την Ευρώπη –και κατ’ επέκταση για χώρες όπως η Ελλάδα που είναι βαθειά ενσωματωμένες στην ενιαία αγορά– είναι να βρει τη λεπτή ισορροπία: να χρησιμοποιεί την οικονομική της ισχύ για αποτροπή και διαπραγμάτευση, χωρίς να μετατραπεί σε έναν ακόμη απρόβλεπτο παίκτη που υπονομεύει το ίδιο σύστημα κανόνων από το οποίο αντλεί την ισχύ της.
#ΕΕ #ΕνιαίαΑγορά #Γεωοικονομία #ΗΠΑ #Trump
