Η προεδρία Τραμπ εγκαινιάζει μια ωμή, συναλλακτική αντίληψη ισχύος που συγκρούεται ευθέως με το μεταπολεμικό σύστημα διεθνούς δικαίου και πολυμέρειας. Ευρωπαίοι διπλωμάτες προειδοποιούν ότι, αν η Ευρώπη δεν αρθρώσει ενιαία φωνή, το κενό θα καλυφθεί από μονομερείς επιβολές και γεωπολιτικό κατακερματισμό.
Η συζήτηση στη France 24 με τον δημοσιογράφο François Picard και τον Γάλλο διπλωμάτη Patrice Paoli ανέδειξε με σπάνια ευθύτητα το πώς η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ μετατοπίζει τους άξονες της διεθνούς τάξης. Ο Παόλι περιέγραψε μια «διαφορετική λογική ισχύος», όπου η ωμή δύναμη, η συγκυριακή συναλλαγή και ο εκβιασμός μέσω κυρώσεων ή δασμών υποκαθιστούν τις παραδοσιακές αρχές του διεθνούς δικαίου και της πολυμερούς διπλωματίας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται μια αμερικανική εξωτερική πολιτική απρόβλεπτη και συγκρουσιακή, που αντιμετωπίζει συμμαχίες, συνθήκες και θεσμούς όχι ως σταθερές, αλλά ως εργαλεία προς αναθεώρηση όταν δεν υπηρετούν άμεσα τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα της Ουάσινγκτον. Αυτή η προσέγγιση δοκιμάζει αντοχές σε ΝΑΤΟ, ΠΟΕ, ΟΗΕ και σε μια σειρά περιφερειακών συμφωνιών.
Σύγκρουση ισχύος με το διεθνές δίκαιο
Σύμφωνα με την ανάλυση του Παόλι, η νέα αμερικανική λογική δεν αμφισβητεί απλώς επιμέρους κανόνες, αλλά τη νομιμοποιητική βάση του ίδιου του διεθνούς συστήματος. Όταν μια μεγάλη δύναμη αντιμετωπίζει το διεθνές δίκαιο ως «εμπόδιο» και όχι ως κοινό πλαίσιο, ανοίγει ο δρόμος για μια εποχή όπου οι ισχυροί επιβάλλουν de facto κανόνες, ενώ οι ασθενέστεροι περιορίζονται σε αντιδράσεις και προσαρμογές.
Η μονομερής χρήση οικονομικών εργαλείων –από δασμούς σε εμπορικούς εταίρους μέχρι κυρώσεις με εξωεδαφική ισχύ– λειτουργεί ως μηχανισμός πίεσης που παρακάμπτει τους κλασικούς μηχανισμούς επίλυσης διαφορών. Αυτή η πρακτική, τονίζει ο Γάλλος διπλωμάτης, υπονομεύει την εμπιστοσύνη σε διεθνείς θεσμούς και ενθαρρύνει και άλλους παίκτες να κινηθούν εκτός πλαισίου κανόνων.
Η Ευρώπη μπροστά στην πρόκληση της ενιαίας φωνής
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Παόλι υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια της αδράνειας. Η κατακερματισμένη ευρωπαϊκή στάση –με κράτη μέλη να ισορροπούν ανάμεσα σε διμερή συμφέροντα με τις ΗΠΑ και στη δέσμευση σε κοινές θέσεις της ΕΕ– αποδυναμώνει το ευρωπαϊκό διαπραγματευτικό βάρος. Η ανάγκη για μια σαφή, ενιαία ευρωπαϊκή φωνή υπέρ του διεθνούς δικαίου και της πολυμέρειας αναδεικνύεται σε στρατηγική προτεραιότητα.
Η συζήτηση αγγίζει και το ευρύτερο ζήτημα της δημοκρατίας και της ανόδου της άκρας δεξιάς. Η ρητορική Τραμπ, η πόλωση και η εργαλειοποίηση των μέσων ενημέρωσης, όπως επισημαίνεται, διαχέονται πέρα από τα αμερικανικά σύνορα, επηρεάζοντας πολιτικές ισορροπίες σε Ευρώπη και αλλού. Για την ΕΕ, το διακύβευμα δεν είναι μόνο εμπορικό ή γεωπολιτικό, αλλά και αξιακό: αν μπορεί να υπερασπιστεί στην πράξη το μοντέλο της φιλελεύθερης δημοκρατίας και του κράτους δικαίου.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για το μέλλον των διατλαντικών σχέσεων παύει να είναι τεχνοκρατική και γίνεται βαθιά πολιτική: ποιος θα ορίσει τους κανόνες του παιχνιδιού στον 21ο αιώνα και με ποια νομιμοποίηση.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η «διαφορετική λογική ισχύος» της Ουάσινγκτον αποκαλύπτει πόσο εύθραυστο είναι το μεταπολεμικό σύστημα κανόνων όταν δεν στηρίζεται από τον βασικό του αρχιτέκτονα. Για την Ευρώπη –και κατ’ επέκταση για χώρες όπως η Ελλάδα που επενδύουν στη διεθνή νομιμότητα– το δίλημμα είναι σκληρό: είτε αναβαθμίζει θεσμικά και πολιτικά την ικανότητά της να δρα ως ενιαία δύναμη, είτε αποδέχεται ότι θα ζήσει σε έναν κόσμο όπου η ισχύς υπερισχύει του δικαίου και οι μικρότεροι παίκτες θα καλούνται απλώς να προσαρμόζονται.
#ΗΠΑ #Trump #διεθνές_δίκαιο #ΕΕ #διπλωματία
