Ο Αντόνιο Γκουτέρες κατήγγειλε ανοιχτά ότι η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ για τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα δεν σεβάστηκε τους κανόνες του διεθνούς δικαίου. Προειδοποίησε για κίνδυνο ευρύτερης αποσταθεροποίησης στη Λατινική Αμερική και επικίνδυνο προηγούμενο για το παγκόσμιο σύστημα ασφάλειας.
Με μια ασ unusually αιχμηρή τοποθέτηση, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες έθεσε στο επίκεντρο το ζήτημα της διεθνούς νομιμότητας μετά την αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στο έδαφος της Βενεζουέλας, που οδήγησε στη σύλληψη του έκπτωτου ηγέτη Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του Σίλια Φλόρες. Μιλώντας μέσω γραπτής δήλωσης που αναγνώστηκε στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, τόνισε ότι «οι κανόνες του διεθνούς δικαίου δεν έγιναν σεβαστοί».
Ο Γκουτέρες υπενθύμισε ότι το διεθνές δίκαιο αποτελεί «τη βάση για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας», στέλνοντας σαφές μήνυμα πως ακόμη και όταν στοχοποιούνται καθεστώτα που κατηγορούνται για βαριές παραβιάσεις, τα μέσα που επιλέγονται δεν μπορούν να βρίσκονται εκτός του νομικού πλαισίου που έχει διαμορφωθεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Κίνδυνος ντόμινο αποσταθεροποίησης
Ο επικεφαλής του ΟΗΕ δεν περιορίστηκε σε μια νομικίστικη κριτική. Συνέδεσε ευθέως την επιχείρηση των ΗΠΑ με τον κίνδυνο κλιμάκωσης της αστάθειας στη Βενεζουέλα και την ευρύτερη περιοχή, προειδοποιώντας ότι η κράτηση του Μαδούρο μπορεί να έχει «σειρά συνεπειών» τόσο εσωτερικά όσο και διεθνώς.
«Ανησυχώ βαθιά για την πιθανή αύξηση της αστάθειας στη χώρα, τον πιθανό αντίκτυπο στην ευρύτερη περιοχή και το προηγούμενο που μπορεί να δημιουργήσει», σημείωσε. Η αναφορά στο «προηγούμενο» είναι ιδιαίτερα βαρύνουσα: ο Γκουτέρες ουσιαστικά προειδοποιεί ότι η de facto αποδοχή μονομερών στρατιωτικών ενεργειών για την ανατροπή ηγετών, ακόμη και μη δημοκρατικών, αποδιαρθρώνει τον πυρήνα του συστήματος συλλογικής ασφάλειας που εκφράζει ο ΟΗΕ.
Υπενθύμισε ότι η Βενεζουέλα έχει ήδη υποστεί «δεκαετίες εσωτερικής αστάθειας και κοινωνικής και οικονομικής αναταραχής», με τη δημοκρατία να έχει «υπονομευτεί» και εκατομμύρια πολίτες να έχουν εγκαταλείψει τη χώρα. Παρά τη «κρίσιμη» κατάσταση, υπογράμμισε ότι «είναι ακόμα δυνατό να αποτραπεί μια ευρύτερη και πιο καταστροφική ανάφλεξη», εφόσον τηρηθούν οι θεμελιώδεις αρχές.
Το διεθνές δίκαιο ως εργαλείο, όχι ως εμπόδιο
Σε μια έμμεση απάντηση στη ρητορική που συχνά παρουσιάζει το διεθνές δίκαιο ως τροχοπέδη στην «απονομή δικαιοσύνης», ο Γκουτέρες τόνισε ότι αυτό «παρέχει εργαλεία» για την αντιμετώπιση ακριβώς των ζητημάτων που επικαλούνται οι ΗΠΑ: παράνομη διακίνηση ναρκωτικών, διαφορές για φυσικούς πόρους, ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Με τη φράση «αυτή είναι η οδός που πρέπει να ακολουθήσουμε», ο γενικός γραμματέας επιχειρεί να επαναφέρει τη συζήτηση σε μια πολυμερή, θεσμική τροχιά, σε μια συγκυρία όπου η μονομερής χρήση ισχύος από μεγάλες δυνάμεις τείνει να κανονικοποιηθεί. Η παρέμβασή του λειτουργεί έτσι ως υπενθύμιση ότι η νομιμοποίηση στρατιωτικών ενεργειών δεν μπορεί να είναι προϊόν πολιτικής σκοπιμότητας αλλά τήρησης σαφών κανόνων.
Η τοποθέτηση Γκουτέρες εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές κύμα επιφυλάξεων ή και ανοιχτής κριτικής για τη μέθοδο που επέλεξαν οι ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, ακόμη και από παραδοσιακούς συμμάχους τους. Αντικατοπτρίζει επίσης την αγωνία του ΟΗΕ να διασώσει το κύρος του καταστατικού του χάρτη σε μια περίοδο όπου οι ισορροπίες ισχύος μεταβάλλονται ραγδαία.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η δήλωση Γκουτέρες δεν είναι απλώς μια διπλωματική διαμαρτυρία, αλλά καμπανάκι για τη διάβρωση της διεθνούς τάξης: εάν η στρατιωτική ισχύς υποκαταστήσει οριστικά τους κανόνες, χώρες με εύθραυστη σταθερότητα –από τη Λατινική Αμερική έως την Ανατολική Μεσόγειο– θα βρεθούν σε ένα πολύ πιο απρόβλεπτο και επικίνδυνο περιβάλλον.
#ΟΗΕ #Βενεζουέλα #ΔιεθνέςΔίκαιο #ΗΠΑ
