Μετά από ογδόντα χρόνια ακινησίας, το κληρονομικό δίκαιο αλλάζει με νομοσχέδιο που εισάγει προστασία για ζευγάρια σε ελεύθερη συμβίωση, περιορίζει τον κίνδυνο υπερχρέωσης των κληρονόμων και θεσμοθετεί κληρονομικές συμβάσεις. Οι ρυθμίσεις έχουν έντονο κοινωνικό πρόσημο και επιχειρούν να εναρμονίσουν το δίκαιο με τις σημερινές οικογενειακές και δημογραφικές πραγματικότητες.
Ένα από τα πιο παρωχημένα τμήματα του Αστικού Κώδικα, το κληρονομικό δίκαιο, μπαίνει σε τροχιά ριζικής αναθεώρησης. Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης, που αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση στις αρχές του 2026 και να ψηφιστεί εντός του πρώτου τριμήνου, επιχειρεί μια εκ βάθρων προσαρμογή στις σύγχρονες κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές συνθήκες. Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας, μιλώντας στην ΕΡΤnews, περιέγραψε τις παρεμβάσεις ως μεταρρύθμιση με σαφές κοινωνικό πρόσημο.
Προστασία συντρόφων σε ελεύθερη συμβίωση και «δικαίωμα στο εξαίρετο»
Κεντρική τομή αποτελεί η αναγνώριση προστασίας για ζευγάρια που ζουν σε ελεύθερη ένωση, χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Μέχρι σήμερα, ο επιζών σύντροφος δεν είχε καμία κληρονομική αξίωση και συχνά βρισκόταν κυριολεκτικά «στον δρόμο» μετά τον θάνατο του άλλου. Πλέον, προβλέπεται ότι ο επιζών αποκτά δικαίωμα διατήρησης της συζυγικής στέγης για τουλάχιστον ένα έτος, εξασφαλίζοντας στοιχειώδη κατοικία.
Ακόμη σημαντικότερη είναι η εισαγωγή του λεγόμενου «δικαιώματος στο εξαίρετο». Εφόσον το ζευγάρι έχει συμβιώσει τουλάχιστον τρία χρόνια, η περιουσία του θανόντος δεν θα περιέρχεται στο Δημόσιο, όπως συμβαίνει σήμερα όταν δεν υπάρχουν τυπικοί κληρονόμοι, αλλά θα μεταβιβάζεται κληρονομικά στον επιζώντα σύντροφο. Η ρύθμιση καλύπτει ένα υπαρκτό κοινωνικό κενό, αναγνωρίζοντας στην πράξη οικογενειακού τύπου δεσμούς που μέχρι τώρα το δίκαιο αγνοούσε.
Περιορισμός του κινδύνου χρεοκοπίας των κληρονόμων
Δεύτερος πυλώνας της μεταρρύθμισης αφορά την προστασία των κληρονόμων από την παγίδα των χρεών. Σήμερα, η κληρονομία μεταβιβάζεται καθολικά: μαζί με το ενεργητικό (ακίνητα, καταθέσεις κ.λπ.) περνά και το παθητικό (δάνεια, οφειλές), με αποτέλεσμα πολλοί να βρίσκονται αντιμέτωποι με υπέρογκα χρέη και να αναγκάζονται σε αποποίηση.
Σύμφωνα με τον Ιωάννη Μπούγα, με το νέο πλαίσιο ο κληρονόμος θα ευθύνεται μόνο μέχρι το ύψος της κληρονομιαίας περιουσίας. Η προσωπική του περιουσία δεν θα επιβαρύνεται για χρέη του θανόντος πέραν της αξίας της κληρονομιάς. Αυτό αναμένεται να μειώσει το φαινόμενο των μαζικών αποποιήσεων, να διευκολύνει την κυκλοφορία ακινήτων και να έχει θετική επίδραση στην οικονομία, καθώς περιουσιακά στοιχεία δεν θα «νεκρώνουν» λόγω νομικής αβεβαιότητας.
Παράλληλα, εξορθολογίζεται η «νόμιμη μοίρα» των εξ αδιαιρέτου κληρονόμων: το σχετικό ποσοστό θα βαρύνει πλέον όλα τα ακίνητα και κινητά, διευκολύνοντας την αξιοποίηση και διάθεση της περιουσίας και περιορίζοντας τις συγκρούσεις μεταξύ συνιδιοκτητών.
Θεσμοθέτηση κληρονομικών συμβάσεων για έγκαιρο σχεδιασμό
Για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο εισάγεται η δυνατότητα «κληρονομικών συμβάσεων». Ο διαθέτης θα μπορεί, εν ζωή, να συνάπτει συμφωνίες με τους κληρονόμους του, με δυνητικούς κληρονόμους ή ακόμη και με τρίτους, ρυθμίζοντας εκ των προτέρων τις κληρονομικές και περιουσιακές σχέσεις. Οι πράξεις αυτές θα παράγουν έννομα αποτελέσματα πριν από τον θάνατό του, επιτρέποντας έναν πιο ορθολογικό και προγραμματισμένο διαμοιρασμό της περιουσίας.
Η ρύθμιση αυτή ευθυγραμμίζει την Ελλάδα με προηγμένα ευρωπαϊκά δίκαια, προσφέροντας εργαλεία προληπτικής διαχείρισης περιουσίας, ιδίως για οικογένειες με σύνθετες δομές ή σημαντικά περιουσιακά στοιχεία.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η μεταρρύθμιση στο κληρονομικό δίκαιο υπερβαίνει τα στενά νομικά όρια: αποτυπώνει μια στροφή του κράτους στην πραγματική κοινωνική γεωγραφία των σχέσεων και μειώνει θεσμικά τον κίνδυνο κοινωνικής ευαλωτότητας μετά από έναν θάνατο. Το κρίσιμο στο επόμενο στάδιο θα είναι η ποιότητα της νομοτεχνικής διατύπωσης και η ταχύτητα απονομής δικαιοσύνης, ώστε οι νέες ρυθμίσεις να μη μείνουν στα χαρτιά αλλά να μεταφραστούν σε απτή ασφάλεια για νοικοκυριά και αγορά.
#κληρονομικοΔικαιο #κληρονομια #οικογενειακοΔικαιο #οικονομια
