Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκινά διαδικασία επί παραβάσει κατά της Σλοβακίας για την αποδυνάμωση της προστασίας μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος και τη συνολική υποχώρηση του κράτους δικαίου υπό τον Ρόμπερτ Φίτσο. Στο τραπέζι τίθεται ακόμη και το πάγωμα ευρωπαϊκών κονδυλίων, εάν η Μπρατισλάβα δεν συμμορφωθεί.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την έναρξη διαδικασίας επί παραβάσει κατά της Σλοβακίας, στο πλαίσιο της κλιμακούμενης ανησυχίας για την αποδόμηση των θεσμικών αντιβάρων από την κυβέρνηση του Ρόμπερτ Φίτσο. Αφορμή αποτελεί η απόφαση της Μπρατισλάβα να καταργήσει το ανεξάρτητο γραφείο προστασίας μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος και να το αντικαταστήσει με μια νέα αρχή, της οποίας η ηγεσία θα διορίζεται πολιτικά.
Η νομική βάση της παρέμβασης της Κομισιόν
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της Κομισιόν, η νέα σλοβακική νομοθεσία παραβιάζει το ενωσιακό πλαίσιο για την προστασία των καταγγελιών διαφθοράς και παρατυπιών, καθώς υπονομεύει την ανεξαρτησία του μηχανισμού και άρα την αποτελεσματικότητά του. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η πολιτικοποίηση της διοίκησης της αρχής δημιουργεί κίνδυνο φίμωσης όσων αποκαλύπτουν σκάνδαλα, ιδίως σε υποθέσεις που συνδέονται με ευρωπαϊκά κονδύλια.
Η επικεφαλής του υφιστάμενου γραφείου, Ζουζάνα Ντλουγκοσόβα, είχε επανειλημμένα προειδοποιήσει την κυβέρνηση ότι το σχέδιο νόμου έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με το δίκαιο της ΕΕ. Όπως τόνισε, αν είχε ληφθεί υπόψη η τεχνοκρατική κριτική, η Σλοβακία θα μπορούσε να είχε αποφύγει τη διαδικασία επί παραβάσει. Πλέον, η Μπρατισλάβα έχει προθεσμία ενός μήνα για να απαντήσει στις αιτιάσεις των Βρυξελλών.
Πολιτική σύγκρουση με ευρωπαϊκές προεκτάσεις
Η κίνηση της Επιτροπής δεν είναι μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο σύγκρουσης με την κυβέρνηση Φίτσο. Από την επιστροφή του στην εξουσία το 2023, το κόμμα Smer έχει προχωρήσει στη διάλυση κρίσιμων αντιδιαφθορικών δομών, όπως η Ειδική Εισαγγελία που χειριζόταν υποθέσεις υψηλού προφίλ, καθώς και η ελίτ αστυνομική υπηρεσία NAKA κατά του οργανωμένου εγκλήματος. Παράλληλα, αλλαγές στον Ποινικό Κώδικα έχουν οδηγήσει, σύμφωνα με ευρωβουλευτές, στην αποφυλάκιση εκατοντάδων καταδικασμένων για διαφθορά.
Ευρωβουλευτές όπως ο Τσέχος Τομάς Ζντεχόφσκι χαιρέτισαν την απόφαση της Κομισιόν, υπογραμμίζοντας ότι «η προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος δεν είναι προαιρετική, αλλά θεμελιώδης υποχρέωση κάθε κράτους-μέλους». Ο Γερμανός Πράσινος Ντάνιελ Φρόιντ ζήτησε ακόμη πιο σκληρή στάση, επισημαίνοντας ότι η αποδόμηση των θεσμών κατά της διαφθοράς στη Σλοβακία είναι συστηματική και πολυεπίπεδη.
Κίνδυνος για τα ευρωπαϊκά κονδύλια και το προηγούμενο Ουγγαρίας–Πολωνίας
Σε περίπτωση που η Σλοβακία δεν ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της Επιτροπής, το επόμενο στάδιο της διαδικασίας επί παραβάσει μπορεί να οδηγήσει, μετά από πολυεπίπεδη νομική διαδρομή, ακόμη και σε περικοπή ευρωπαϊκών πληρωμών. Η απειλή αυτή δεν είναι θεωρητική: η ΕΕ έχει ήδη χρησιμοποιήσει παρόμοια εργαλεία κατά της Ουγγαρίας και της Πολωνίας, συνδέοντας την εκταμίευση πόρων με τον σεβασμό του κράτους δικαίου.
Η υπόθεση διασταυρώνεται και με άλλες ανησυχίες των Βρυξελλών για τη Σλοβακία, καθώς ήδη τρέχει δεύτερη διαδικασία επί παραβάσει για συνταγματική μεταρρύθμιση που αναγνωρίζει μόνο δύο φύλα. Παράλληλα, υπάρχουν καταγγελίες για απάτες σε αγροτικά κονδύλια της ΕΕ, γεγονός που καθιστά την αξιόπιστη προστασία των μαρτύρων ακόμη πιο κρίσιμη για την ορθή χρήση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η σύγκρουση Κομισιόν–Σλοβακίας εξελίσσεται σε νέο τεστ αξιοπιστίας της ΕΕ στο πεδίο του κράτους δικαίου, μετά τις περιπτώσεις Ουγγαρίας και Πολωνίας. Αν οι Βρυξέλλες δεν συνοδεύσουν τις νομικές ενστάσεις με απτά δημοσιονομικά κίνητρα και κυρώσεις, ο πειρασμός μίμησης του «μοντέλου Φίτσο» μπορεί να εξαπλωθεί και σε άλλες κυβερνήσεις που βλέπουν τα ανεξάρτητα θεσμικά αντίβαρα ως εμπόδιο και όχι ως θεμέλιο της δημοκρατίας.
#ΕΕ #Σλοβακία #Κομισιόν #ΚράτοςΔικαίου #Διαφθορά
