Η άνοδος και η ανθεκτικότητα του Ντόναλντ Τραμπ δεν εξηγούνται από τις απαντήσεις που δίνει, αλλά από τα σωστά ερωτήματα που θέτει για μια παγκόσμια τάξη σε αποσύνθεση. Το κενό παραμένει η έλλειψη ρεαλιστικών, θεσμικών λύσεων από τους αντιπάλους του, στις ΗΠΑ και διεθνώς.
Ο Ντόναλντ Τραμπ παραμένει κεντρική πολιτική φιγούρα στις ΗΠΑ όχι γιατί διαθέτει συνεκτική στρατηγική, αλλά επειδή εντοπίζει και εκμεταλλεύεται τις αδυναμίες της μεταψυχροπολεμικής παγκόσμιας τάξης. Από τα καρτέλ ναρκωτικών στη Λατινική Αμερική μέχρι τον αναθεωρητισμό Ρωσίας και Κίνας, ο Τραμπ πατά πάνω σε υπαρκτές ανησυχίες, προσφέροντας όμως επικίνδυνα απλουστευτικές και συχνά καταστροφικές «λύσεις».
Η κατάρρευση των βεβαιοτήτων της παλιάς παγκόσμιας τάξης
Η παγκοσμιοποίηση της δεκαετίας του 1990 και του 2000 στηρίχθηκε σε μια σειρά δογμάτων: τη φιλελεύθερη αξιοκρατία, τη «Συναίνεση της Ουάσιγκτον» και την πίστη ότι το ελεύθερο εμπόριο είναι πάντοτε θετικό. Όπως επισήμανε πρόσφατα ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ στο Νταβός, το σύστημα αυτό είχε ενσωματωμένες ασυμμετρίες: κανόνες εμπορίου που εφαρμόζονταν επιλεκτικά, διεθνές δίκαιο που ίσχυε διαφορετικά ανάλογα με τον ισχυρό, και μια υπόθεση ότι οι ΗΠΑ μπορούν επ’ αόριστον να αστυνομεύουν τον πλανήτη και να σταθεροποιούν το χρηματοπιστωτικό σύστημα χωρίς ουσιαστική κατανομή βαρών.
Οι παραδοσιακές ελίτ απέφυγαν για χρόνια να αναγνωρίσουν το χάσμα μεταξύ ρητορικής και πραγματικότητας. Σε αυτό το κενό μπήκε ο Τραμπ, αμφισβητώντας το status quo με ωμή γλώσσα και επιτιθέμενος στους θεσμούς – από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ μέχρι τις πολυμερείς εμπορικές συμφωνίες. Το πρόβλημα είναι ότι πίσω από την κριτική του δεν υπάρχει συνεκτικό σχέδιο μετάβασης σε μια νέα, πιο ισορροπημένη τάξη, αλλά ένας συνδυασμός εγωκεντρισμού, ενστίκτων ισχύος και μόνιμης δημιουργίας κρίσεων.
Εσωτερική πολιτική: πραγματικά προβλήματα, δημαγωγικές απαντήσεις
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ο Τραμπ αξιοποιεί την αγανάκτηση για την ακρίβεια, την αποβιομηχάνιση και τη μείωση του μεριδίου της εργασίας στο ΑΕΠ. Παρότι προτείνει ορισμένα μεμονωμένα μέτρα –όπως πλαφόν στα επιτόκια πιστωτικών καρτών ή περιορισμούς στην αγορά κατοικιών από funds– η γενική του τακτική είναι κλασικά αυταρχική: μετατόπιση της δημόσιας συζήτησης από τις κοινωνικές ανισότητες σε εξωτερικούς «εχθρούς», είτε πρόκειται για μετανάστες είτε για ξένες δυνάμεις.
Οι Δημοκρατικοί, από την πλευρά τους, πληρώνουν το τίμημα της στροφής τους στον νεοφιλελευθερισμό τη δεκαετία του 1990, όταν έγιναν de facto κόμμα των εύπορων και των μεγάλων επιχειρήσεων. Η αδυναμία τους να αρθρώσουν πειστική πολιτική για τη μετανάστευση –ανάμεσα στην καταστολή της ICE και τα εντελώς ανοιχτά σύνορα– και να συγκρουστούν ουσιαστικά με την ισχύ της Big Tech, αφήνει χώρο στον Τραμπ να εμφανίζεται ως ο μόνος που «λέει τα πράγματα με το όνομά τους».
Ευρώπη, Κίνα και το κενό στρατηγικής απάντησης
Σε διεθνές επίπεδο, η κριτική Τραμπ προς την Ευρώπη, το ΝΑΤΟ και τους βραδυκίνητους ευρωπαϊκούς θεσμούς συχνά αγγίζει πραγματικές παθογένειες: χρόνια υποεπένδυση στην άμυνα, ατελή οικονομική ενοποίηση, αδυναμία δημιουργίας βαθιών κεφαλαιαγορών σε ευρώ. Την ίδια στιγμή, η Κίνα ενισχύει τον μερκαντιλιστικό της ρόλο, με το εμπορικό της πλεόνασμα να διευρύνεται, ενώ οι υπόλοιποι αναζητούν τρόπους απεξάρτησης από την αμερικανική οικονομική και στρατηγική ομπρέλα.
Η Ευρώπη, αντί να περιορίζεται σε τεχνικές «ομάδες εργασίας» και ατέρμονες διαβουλεύσεις, καλείται να αξιοποιήσει την τρέχουσα συγκυρία για να εμβαθύνει θεσμικά και οικονομικά: κοινά εργαλεία χρέους, ολοκληρωμένες αγορές κεφαλαίου, πραγματική αμυντική ένωση. Διαφορετικά, θα παραμείνει όμηρος τόσο των εκρήξεων Τραμπ όσο και της κινεζικής οικονομικής ισχύος.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η ανάλυση για τον Τραμπ φωτίζει ένα δυσάρεστο συμπέρασμα: ο λαϊκισμός κερδίζει όχι επειδή έχει λύσεις, αλλά επειδή οι παραδοσιακές δυνάμεις αρνούνται να αναμετρηθούν με τα βαθιά δομικά προβλήματα της παγκοσμιοποίησης. Όσο η Δύση –και ειδικά η Ευρώπη– δεν μετατρέπει αυτή την κρίση νομιμοποίησης σε ευκαιρία για θεσμική ανασυγκρότηση και δίκαιη αναδιανομή, οι «λάθος απαντήσεις» τύπου Τραμπ θα συνεχίσουν να κυριαρχούν στην πολιτική ατζέντα.
#ΗΠΑ #Trump #ΠαγκόσμιαΤάξη #Παγκοσμιοποίηση #ΕΕ #Κίνα
