Οι μυστικές διαβουλεύσεις στο Ομάν μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν διεξάγονται υπό τη σκιά μιας άνευ προηγουμένου στρατιωτικής συγκέντρωσης στην περιοχή και ρητορικής κλιμάκωσης από τον Λευκό Οίκο. Το διακύβευμα είναι αν η διπλωματία μπορεί να αποτρέψει ένα συντριπτικό πλήγμα κατά του ιρανικού καθεστώτος ή αν απλώς προετοιμάζει το έδαφος για αυτό.
Οι έμμεσες συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν στο Ομάν διεξάγονται σε ένα περιβάλλον οριακής αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Η Ουάσιγκτον έχει ήδη αναπτύξει στην περιοχή σημαντικές δυνάμεις, με αιχμή το αεροπλανοφόρο «Abraham Lincoln», ενώ από τον Λευκό Οίκο εκπέμπεται συνειδητά μήνυμα «στρατηγικής αμφισημίας»: η διπλωματία προβάλλεται ως επιλογή, αλλά η απειλή στρατιωτικού πλήγματος παραμένει εμφανώς στο τραπέζι.
Οι δύσκολες διαπραγματεύσεις στο Ομάν
Η ίδια η σύγκληση της συνάντησης υπήρξε αποτέλεσμα έντονων παλινωδιών. Η αρχική αμερικανική ιδέα για πολυμερή διάσκεψη στην Κωνσταντινούπολη, με συμμετοχή Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Αιγύπτου, απορρίφθηκε από την Τεχεράνη. Οι Ιρανοί απαίτησαν αυστηρά διμερή μορφή, ουδέτερο έδαφος στο Ομάν –παραδοσιακό μεσολαβητή ήδη από τη συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα– και στενή ατζέντα: πυρηνικές δραστηριότητες έναντι άρσης αμερικανικών κυρώσεων.
Η Ουάσιγκτον, με την παρέμβαση του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, επιχείρησε να επιβάλει ευρύτερη θεματολογία: το βαλλιστικό οπλοστάσιο του Ιράν, η περιφερειακή του δράση μέσω οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς, καθώς και τα ανθρώπινα δικαιώματα, μετά την αιματηρή καταστολή των πρόσφατων διαδηλώσεων. Τελικά επικράτησε η γραμμή αξιοποίησης του προεδρικού διαπραγματευτή Στιβ Ουίτκοφ και δόθηκε το «πράσινο φως» για το Ομάν, με σύνθεση που άλλαζε μέχρι την τελευταία στιγμή – ενδεικτική της βαρύτητας ήταν η παρουσία του Τζάρεντ Κούσνερ και του διοικητή της CENTCOM.
Πυρηνικό πρόγραμμα και βαλλιστικοί πύραυλοι στο επίκεντρο
Στο παρασκήνιο, περιφερειακοί παίκτες φέρονται να έχουν προωθήσει σχέδιο «ελάχιστης συμφωνίας»: τριετές πάγωμα του εμπλουτισμού ουρανίου και στη συνέχεια περιορισμό του στο 1,5%, παράδοση του υπάρχοντος εμπλουτισμένου αποθέματος σε τρίτη χώρα, δέσμευση μη μεταφοράς οπλισμού και τεχνολογίας σε Χεζμπολάχ, Χαμάς και Χούθι, σύμφωνο μη επίθεσης με τις ΗΠΑ και υπόσχεση μη πρώτης χρήσης βαλλιστικών πυραύλων. Πρόκειται για όρους που δύσκολα γίνονται αποδεκτοί από την Τεχεράνη και δεν καθησυχάζουν το Ισραήλ, το οποίο ωθεί επιθετικά προς στρατιωτική λύση.
Για το ιρανικό καθεστώς, το βαλλιστικό πρόγραμμα και τα drones αποτελούν πυλώνες αποτροπής, δεδομένων των αδυναμιών της αεράμυνας και της φθοράς των συμμάχων του στον Λίβανο και αλλού. Την ίδια στιγμή, οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν την ανάπτυξη πυραύλων Khorramshahr 4, με βεληνεκές 2.000 χιλιομέτρων και δυνατότητα μεταφοράς φορτίου άνω του ενός τόνου, ενισχύοντας τα επιχειρήματα όσων στην Ουάσιγκτον σχεδιάζουν απομακρυσμένα αεροπορικά πλήγματα ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος απωλειών.
Εσωτερικές αντιφάσεις και κίνδυνος ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης
Και στις δύο πλευρές επικρατεί βαθιά αμφιθυμία. Στο Ιράν, ο μεταρρυθμιστής πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, που εξουσιοδότησε τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί να συνομιλήσει με τον Ουίτκοφ, δεν διαθέτει πλήρη στήριξη του ανώτατου ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και των Φρουρών της Επανάστασης. Σκληροπυρηνικοί κύκλοι ζητούν ακόμη και «προληπτικό πλήγμα» κατά αμερικανικών δυνάμεων, θεωρώντας ότι η μόνιμη κατάσταση απειλής και οικονομικής πολιορκίας διαβρώνει το καθεστώς.
Στην Ουάσιγκτον, ο Λευκός Οίκος διαμηνύει μέσω της εκπροσώπου Κάρολαϊν Λέβιτ ότι ο Ντόναλντ Τραμπ διαθέτει «πολλές επιλογές πέρα από τη διπλωματία», ενώ ο ίδιος ο πρόεδρος επιμένει ότι ο αγιατολάχ Χαμενεΐ «πρέπει να είναι πολύ ανήσυχος» και ότι το Ιράν έχει ειδοποιηθεί πως «θα υποστεί πολύ σκληρά πράγματα» αν προχωρήσει σε νέα πυρηνική εγκατάσταση μετά τον «Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών».
Ωστόσο, ο Τραμπ εμφανίζεται απρόθυμος να εμπλακεί σε μακρά και δαπανηρή σύρραξη, ιδίως καθώς η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι «αυτή τη φορά τα πράγματα θα είναι διαφορετικά» και δεν θα περιοριστεί σε «χορογραφημένες» ανταλλαγές πληγμάτων. Τα επεισόδια με την κατάρριψη ιρανικού drone από τις ΗΠΑ και την κατάληψη δεξαμενόπλοιων από τους Ιρανούς δείχνουν πόσο λεπτή είναι η γραμμή μεταξύ πίεσης και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Σχόλιο 
: Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να συνδυάσει μέγιστη πίεση με ελεγχόμενη αποτροπή, αλλά όσο παρατείνεται η «στρατηγική αμφισημία» τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος λάθους υπολογισμού. Η επόμενη περίοδος θα κριθεί από το αν οι δύο πλευρές θα παγώσουν έστω μερικώς το πυρηνικό και βαλλιστικό σκέλος ή αν το Ιράν θα επιλέξει την πλήρη στρατιωτικοποίηση της κρίσης, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την περιφερειακή ασφάλεια και τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
#ΗΠΑ #Ιράν #Τραμπ #ΜέσηΑνατολή #ΠυρηνικόΠρόγραμμα
