Ένας χαμηλών τόνων ακαδημαϊκός, ο Άντι Μπέικερ, αναδεικνύεται σε κεντρικό αρχιτέκτονα της συγκρουσιακής στάσης του Ντόναλντ Τραμπ και του αντιπροέδρου JD Vance απέναντι στην Ευρώπη και το ΝΑΤΟ. Η άνοδος της λεγόμενης «ευέλικτης ρεαλιστικής» σχολής εντός των Ρεπουμπλικανών προμηνύει βαθιές αλλαγές στη διατλαντική σχέση.
Πίσω από τη σκληρή ρητορική του Λευκού Οίκου προς τους Ευρωπαίους συμμάχους βρίσκεται μια σχετικά άγνωστη φυσιογνωμία: ο Άντι Μπέικερ, αναπληρωτής σύμβουλος εθνικής ασφάλειας και στενός συνεργάτης του αντιπροέδρου JD Vance. Παρότι αποφεύγει τα φώτα της δημοσιότητας, θεωρείται πλέον ένας από τους βασικούς διαμορφωτές της εξωτερικής πολιτικής του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ιδίως στο ευρωπαϊκό μέτωπο και στο ουκρανικό.
Ο θεωρητικός του «ευέλικτου ρεαλισμού»
Ο Μπέικερ αυτοπροσδιορίζεται ως «ρεαλιστής» και ευθυγραμμίζεται με το λεγόμενο «restrainer» ρεύμα των Ρεπουμπλικανών, που αντιμετωπίζει με καχυποψία τις παραδοσιακές συμμαχίες των ΗΠΑ και τις μακροχρόνιες στρατιωτικές εμπλοκές. Στον πυρήνα της προσέγγισής του, την οποία ο Λευκός Οίκος αποκαλεί «ευέλικτο ρεαλισμό», βρίσκεται η άποψη ότι η αμερικανική ισχύς πρέπει να χρησιμοποιείται με ψυχρό υπολογισμό των στενών εθνικών συμφερόντων και όχι για την προώθηση αφηρημένων αξιών.
Ο Μπέικερ έχει αφήσει έντονο αποτύπωμα σε δύο κομβικά κείμενα της τρέχουσας πολιτικής: την ομιλία του Vance στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το 2025 και τη νέα Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ. Και τα δύο έγγραφα μετατοπίζουν το επίκεντρο της κριτικής προς την Ευρώπη από τις αμυντικές δαπάνες στις εσωτερικές πολιτικές της ΕΕ, κατηγορώντας τις ευρωπαϊκές ηγεσίες για «υποχώρηση από τη δυτική ταυτότητα» και ανεπαρκή προστασία της ελευθερίας του λόγου, ιδίως για συντηρητικές φωνές κατά των αμβλώσεων και της μαζικής μετανάστευσης.
Η στρατηγική αμφισβητεί επίσης τη διαρκή διεύρυνση του ΝΑΤΟ, ζητώντας τερματισμό της λογικής της «συμμαχίας που επεκτείνεται επ’ αόριστον». Για πολλούς Ευρωπαίους διπλωμάτες, αυτή η ιδεολογική στροφή συνιστά ευθεία πρόκληση στο θεμέλιο της μεταπολεμικής διατλαντικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Από την Οξφόρδη και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ στο κέντρο της MAGA
Ο Μπέικερ προέρχεται από εργατική οικογένεια στην Καλιφόρνια, σπούδασε ιστορία στο Μπέρκλεϊ και ολοκλήρωσε διδακτορικό στις διεθνείς σχέσεις στην Οξφόρδη, όπου μελέτησε τη συγκρότηση της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης. Η διατριβή του, που έγινε βιβλίο, τόνιζε ότι η σταθερότητα απαιτεί κοινές δεσμεύσεις γύρω από την εθνική κυριαρχία και τη χρήση βίας – ιδέες που σήμερα διαπερνούν τη ρητορική του Λευκού Οίκου.
Ακολούθησαν 13 χρόνια στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, με αποστολές στο Αφγανιστάν και στο αρχηγείο του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες. Σύμφωνα με ανθρώπους που τον γνωρίζουν, αυτή η εμπειρία τον οδήγησε σε βαθιά δυσπιστία απέναντι σε αυτό που αντιλαμβάνεται ως «ελιτίστικη» εξωτερική πολιτική, η οποία επιβαρύνει τις εργατικές τάξεις χωρίς απτό όφελος για τις ΗΠΑ. Το 2023 εγκατέλειψε τη διπλωματική υπηρεσία και αναζήτησε πολιτικό πρόσωπο που συμμεριζόταν την άποψη ότι η αμερικανική ισχύς «σπαταλάται στο εξωτερικό» – τον JD Vance.
Ουκρανία, Ρωσία και το νέο διατλαντικό ρήγμα
Ως σύμβουλος του τότε γερουσιαστή Vance, ο Μπέικερ συνέβαλε καθοριστικά στην αντίθεση του τελευταίου προς την αμερικανική στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία. Μετά τη νίκη του Τραμπ το 2024, το δίδυμο βρέθηκε στο επίκεντρο των προσπαθειών για διαπραγματευτική λύση του πολέμου, συμπεριλαμβανομένης της συμφωνίας για ουκρανικά ορυκτά που υπεγράφη τον Οκτώβριο του 2025. Ο Μπέικερ, γνώστης ρωσικών, βουλγαρικών και περσικών, θεωρείται κεντρικός σχεδιαστής της αμερικανικής διαπραγματευτικής τακτικής.
Ωστόσο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν ανησυχία ότι «υπερεκτιμά» τη ρωσική ισχύ και πιέζει για συμβιβασμό που παγιώνει κέρδη της Μόσχας. Παράλληλα, η εμπλοκή του στον σχεδιασμό των πληγμάτων κατά των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων και της εκστρατείας κατά των Χούθι δείχνει ότι ο ρεαλισμός του δεν ταυτίζεται με πασιφισμό, αλλά με ιεράρχηση προτεραιοτήτων και «μεγιστοποίηση της απόδοσης» των αμερικανικών πόρων, όπως σημειώνουν συνεργάτες του.
Τι σημαίνει για την Ευρώπη και τη μελλοντική αμερικανική πολιτική
Η άνοδος του Μπέικερ συμπίπτει με την ενίσχυση μιας ευρύτερης συντηρητικής διανοητικής τάσης, στην οποία ανήκουν επίσης ο υπουργός Άμυνας Ελμπριτζ Κόλμπι και ο ίδιος ο Vance. Κοινό στοιχείο τους είναι η προτεραιοποίηση της αντιπαράθεσης με την Κίνα, ακόμη και με τίμημα τη μείωση της αμερικανικής παρουσίας στη Δυτική Ευρώπη. Καθώς ο Vance προβάλλει ήδη ως ισχυρός διεκδικητής του Ρεπουμπλικανικού χρίσματος για το 2028, Ευρωπαίοι διπλωμάτες αντιμετωπίζουν τον Μπέικερ όχι ως παροδική φιγούρα, αλλά ως εν δυνάμει μόνιμο παράγοντα διαμόρφωσης της αμερικανικής στρατηγικής.
Η εσωτερική διαμάχη μεταξύ «ρεαλιστών/περιοριστών» και παραδοσιακών γερακιών στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα δεν έχει κριθεί. Ωστόσο, το γεγονός ότι οι ιδέες του Μπέικερ βρίσκουν απήχηση στον Λευκό Οίκο και σε ευρύτερους συντηρητικούς κύκλους δείχνει ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμάζεται για μια μακρά περίοδο πιο σκληρής, συναλλακτικής και λιγότερο αξιακής αμερικανικής πολιτικής.
Σχόλιο 
: Η ανάδειξη του Άντι Μπέικερ ως «εγκεφάλου» της νέας αμερικανικής γραμμής δείχνει ότι η Ευρώπη –και η Ελλάδα ειδικότερα– δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένη την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας. Η μετατόπιση των ΗΠΑ προς έναν ωμό ρεαλισμό καθιστά επιτακτική τη στρατηγική αυτονόμηση της ΕΕ, την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας και μια πιο νηφάλια αξιολόγηση του ρίσκου υπερεξάρτησης από την Ουάσινγκτον.
#ΗΠΑ #Ευρώπη #ΝΑΤΟ #Ουκρανία #Τραμπ #Vance
