Η Άγκυρα κεφαλαιοποιεί τη γεωπολιτική αναταραχή στη Μέση Ανατολή για να επανέλθει ως κεντρικός παίκτης, αποκαθιστώντας σχέσεις με Σαουδική Αραβία και Αίγυπτο. Το Ισραήλ παρακολουθεί με ανησυχία τη διαμόρφωση ενός νέου άτυπου «ισλαμικού μπλοκ» με έντονη οικονομική και αμυντική διάσταση.
Η πρόσφατη περιοδεία του Ταγίπ Ερντογάν σε Ριάντ και Κάιρο σηματοδοτεί μια βαθιά αναδιάταξη ισορροπιών στη Μέση Ανατολή. Μέσα σε λίγα χρόνια, η Τουρκία πέρασε από την απομόνωση και τη σύγκρουση με τα μεγάλα αραβικά καθεστώτα σε μια φάση επιθετικής επαναπροσέγγισης, αξιοποιώντας την κρίση στη Γάζα, την αβεβαιότητα γύρω από τον ρόλο των ΗΠΑ και την αυξανόμενη δυσπιστία πολλών αραβικών πρωτευουσών απέναντι στο Ισραήλ.
Από την αντιπαράθεση στη στρατηγική σύγκλιση
Οι εικόνες θερμής υποδοχής του Ερντογάν στη Σαουδική Αραβία και η επίσημη επίσκεψή του στο Κάιρο θα θεωρούνταν αδιανόητες πριν λίγα χρόνια. Η ανατροπή του Μοχάμεντ Μόρσι από τον Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι και η δολοφονία του Τζαμάλ Κασόγκι στο σαουδαραβικό προξενείο της Κωνσταντινούπολης είχαν μετατρέψει την Τουρκία σε «κόκκινο πανί» για τα δύο καθεστώτα.
Η Άγκυρα αντιμετωπιζόταν ως νεο-οθωμανική δύναμη που, σε σύμπλευση με το Κατάρ, πατρωνάριζε τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και παρενέβαινε στρατιωτικά σε Σομαλία, Λιβύη, Ερυθρά Θάλασσα. Σήμερα, όμως, η ανάφλεξη στη Γάζα, ο κίνδυνος μετακίνησης εκατομμυρίων Παλαιστινίων προς την Αίγυπτο, οι ισραηλινές επιθέσεις σε γειτονικά κράτη και η αναγνώριση της αποσχισθείσας Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ έχουν αναδιατάξει τις προτεραιότητες.
Η προοπτική εξομάλυνσης Σαουδικής Αραβίας – Ισραήλ στο πλαίσιο των «Συμφωνιών του Αβραάμ» απομακρύνεται, καθώς το Τελ Αβίβ αποδομεί στην πράξη τη λύση δύο κρατών, που είχε λάβει παναραβική έγκριση με το «Σχέδιο Αμπντουλάχ» το 2002. Την ίδια ώρα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, πρωταγωνιστής των «Συμφωνιών του Αβραάμ» και παλαιός αντίπαλος του Ερντογάν, βαδίζουν σε σχετική περιφερειακή απομόνωση, κατηγορούμενα ότι προωθούν τον διαμελισμό κρατών όπως Υεμένη, Σομαλία, Σουδάν, Λιβύη και Συρία σε συνεννόηση με το Ισραήλ.
Οικονομικό και αμυντικό deal με σαφή αποδέκτη το Ισραήλ
Για το Ριάντ, η εξομάλυνση με το Ισραήλ θεωρούνταν κρίσιμη για την υλοποίηση του «Οράματος 2030» του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Όμως, με τις επενδύσεις να υστερούν έναντι των εξαγγελιών, οι τουρκικές επιχειρήσεις –ιδίως οι κατασκευαστικές– εμφανίζονται πλέον ως ελκυστική εναλλακτική. Πάνω από 700 Τούρκοι και Σαουδάραβες επιχειρηματίες συμμετείχαν στο Επιχειρηματικό Φόρουμ Αραβίας–Τουρκίας, με στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου από τα 6,5 δισ. δολάρια στα 16,5 δισ. δολάρια βραχυπρόθεσμα και στα 30 δισ. δολάρια μακροπρόθεσμα.
Η Τουρκία εξάγει ήδη περίπου 4 δισ. δολάρια σε μηχανήματα, οχήματα, ηλεκτρονικά και καταναλωτικά αγαθά, ενώ εισάγει περί τα 3 δισ. δολάρια, κυρίως χημικά, πλαστικά και ενεργειακές πρώτες ύλες. Στον ενεργειακό τομέα, συμφωνήθηκε επένδυση 2 δισ. δολαρίων για την κατασκευή ηλιακών πάρκων συνολικής ισχύος 2 GW στην Τουρκία, με προοπτική έως 5 GW σε καθαρή ενέργεια.
Κομβική είναι και η αμυντική διάσταση: η Σαουδική Αραβία έχει ήδη υπογράψει συμφωνία με την Baykar για την προμήθεια και, σε δεύτερη φάση, την τοπική παραγωγή drones Bayraktar, με πακέτο που περιλαμβάνει εκπαίδευση και μεταφορά τεχνολογίας. Παράλληλα, το βασίλειο έχει συνάψει στρατηγική συμφωνία με το Πακιστάν, ενώ η Άγκυρα επιδιώκει να «δέσει» τριγωνική συνεργασία με Ριάντ και Ισλαμαμπάντ.
Η αναβάθμιση με την Αίγυπτο και η πολιτική στόχευση
Στο Κάιρο, Ερντογάν και Σίσι συνεδρίασαν στο Συμβούλιο Στρατηγικής Συνεργασίας Υψηλού Επιπέδου και εμφανίστηκαν σε κοινή συνέντευξη Τύπου. Η αιγυπτιακή προεδρία δημοσιοποίησε εκτενή δήλωση με τουλάχιστον 40 σημεία, από την ανάγκη κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα έως καταδίκες της ισραηλινής δράσης σε Συρία και Λίβανο.
Ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού ΥΠΕΞ έκανε λόγο για «θεσμική και βιώσιμη» εμβάθυνση, με στόχο και την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 15 δισ. δολάρια. Η πρώτη μετά από 13 χρόνια κοινή στρατιωτική άσκηση Αιγύπτου–Τουρκίας τον Σεπτέμβριο υπογραμμίζει το βάθος της στροφής.
Σε κοινές ανακοινώσεις, Άγκυρα και Ριάντ εξέφρασαν βαθιά ανησυχία για τη Γάζα, στήριξαν τη «νόμιμη κυβέρνηση» της Υεμένης έναντι του Νότιου Μεταβατικού Συμβουλίου που υποστηρίζεται από τα ΗΑΕ, καταδίκασαν την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ και τοποθετήθηκαν για Σουδάν, Συρία και πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας. Παράλληλα, χαιρέτισαν τη σύσταση Συμβουλίου Ειρήνης από την κυβέρνηση Τραμπ και την πρόοδο του αμερικανικού σχεδίου για τη Γάζα, επιχειρώντας να ισορροπήσουν ανάμεσα στην κριτική προς το Ισραήλ και τη διατήρηση διαύλων με την Ουάσιγκτον.
Σχόλιο 
: Η Τουρκία αξιοποιεί το στρατιωτικό της αποτύπωμα και την τεχνολογία drones για να «αγκυροβολήσει» οικονομικά και πολιτικά σε Ριάντ και Κάιρο, διαμορφώνοντας έναν νέο, χαλαρό άξονα σουνιτικών δυνάμεων με έντονη αντι-εμιρατινή και επιφυλακτική προς το Ισραήλ χροιά. Αν αυτή η σύγκλιση παγιωθεί, η Άγκυρα θα έχει αναβαθμίσει θεαματικά τη διαπραγματευτική της ισχύ απέναντι τόσο στη Δύση όσο και στην Τεχεράνη.
#Ερντογάν #Τουρκία #ΣαουδικήΑραβία #Αίγυπτος #ΜέσηΑνατολή
