Ένας στους πέντε Ευρωπαίους δηλώνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μια δικτατορία μπορεί να είναι προτιμότερη από τη δημοκρατία, σύμφωνα με νέα διακρατική έρευνα. Τα ευρήματα καταγράφουν βαθιά δυσφορία για τον τρόπο λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών και όχι απόρριψη της ίδιας της δημοκρατίας.
Η ανησυχητική ολίσθηση μέρους της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης προς την ανοχή αυταρχικών λύσεων αναδεικνύει νέα έρευνα της εταιρείας δημοσκοπήσεων AboutPeople για λογαριασμό του think tank Progressive Lab, που πραγματοποιήθηκε σε πέντε χώρες: Ελλάδα, Γαλλία, Σουηδία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ρουμανία.
Δυσαρέσκεια με τη λειτουργία της δημοκρατίας, όχι με την αρχή της
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε το Politico, το 22% των ερωτηθέντων απάντησε ότι «σε ορισμένες περιπτώσεις μια δικτατορία μπορεί να είναι προτιμότερη από τη δημοκρατία». Ακόμη πιο ανησυχητικό, το 26% συμφώνησε με τη φράση: «Αν υπήρχε ένας ικανός και αποτελεσματικός ηγέτης στη χώρα μου, δεν θα με πείραζε αν περιόριζε δημοκρατικά δικαιώματα και δεν ήταν υπόλογος στους πολίτες για τις πράξεις του».
Παρά ταύτα, η αντίσταση στην αυταρχική εκτροπή παραμένει ισχυρή: το 69% απορρίπτει την ιδέα ενός ηγέτη που δεν λογοδοτεί και περιορίζει δικαιώματα. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η έρευνα δεν αποτυπώνει «γενική δυσαρέσκεια ή άκριτη απόρριψη του δημοκρατικού συστήματος», αλλά κυρίως οργή για τον τρόπο λειτουργίας του, με έντονα αντι-ελιτίστικα και «αντισυστημικά» χαρακτηριστικά.
Η δυσαρέσκεια είναι ιδιαίτερα έντονη στην Ελλάδα, όπου το 76% δηλώνει ότι δεν είναι ικανοποιημένο από τον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία. Ακολουθούν η Γαλλία με 68%, η Ρουμανία με 66%, ενώ σαφώς χαμηλότερα είναι τα ποσοστά στο Ηνωμένο Βασίλειο (42%) και τη Σουηδία (32%). Η εικόνα αυτή συνδέεται με την άνοδο λαϊκιστικών και εθνικιστικών δυνάμεων σε όλη την ήπειρο.
Κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς και κανονικοποίηση της άκρας δεξιάς
Στο πεδίο της θεσμικής εμπιστοσύνης, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται να τα πηγαίνει καλύτερα από τους εθνικούς πολιτικούς θεσμούς: το 43% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι εμπιστεύεται την ΕΕ, έναντι μόλις 27% που εμπιστεύεται τα μέσα ενημέρωσης και 24% τα πολιτικά κόμματα. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι η κρίση είναι πρωτίστως εθνική και αφορά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα κομματικά και μιντιακά συστήματα.
Εξίσου ανησυχητικό είναι ότι περίπου ένας στους τρεις διαφωνεί με την άποψη ότι η άνοδος της άκρας δεξιάς συνιστά κίνδυνο για τη δημοκρατία. Αυτό δείχνει μια βαθμιαία «κανονικοποίηση» του ακροδεξιού λόγου και των πρακτικών του, ιδίως σε περιβάλλοντα όπου η κοινωνική δυσαρέσκεια είναι έντονη και τα παραδοσιακά κόμματα εμφανίζονται απονομιμοποιημένα.
Η αποξένωση από τα κόμματα είναι πιο έντονη στην Ελλάδα, όπου το 55% δηλώνει ότι δεν νιώθει κοντά στο κόμμα που ψήφισε στις τελευταίες εκλογές. Ακολουθούν η Ρουμανία (53%), το Ηνωμένο Βασίλειο (47%), η Γαλλία (43%) και η Σουηδία (32%). Όπως σημειώνει ο καθηγητής Δημήτρης Παπαδημητρίου, οι παραδοσιακές διαιρέσεις μεταξύ «Δύσης», «Ανατολής» και «Νότου» ξεθωριάζουν και τη θέση τους παίρνει ένα πιο σύνθετο μωσαϊκό κρίσεων εμπιστοσύνης, ακόμη και σε πλούσιες χώρες όπως η Σουηδία.
Η έρευνα διεξήχθη μεταξύ 25 Νοεμβρίου και 16 Δεκεμβρίου και έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ακροδεξιά κόμματα καταγράφουν υψηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις σε μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, τροφοδοτώντας ένα εκρηκτικό μείγμα θεσμικής κόπωσης, κοινωνικής ανασφάλειας και πολιτικής ρευστότητας.
Σχόλιο 
: Τα ευρήματα λειτουργούν ως καμπανάκι για τις ευρωπαϊκές ελίτ: η δημοκρατία δεν αμφισβητείται ως ιδέα, αλλά απονομιμοποιείται στην πράξη από την αναποτελεσματικότητα, τις ανισότητες και την αίσθηση μη εκπροσώπησης. Αν δεν υπάρξει ουσιαστική βελτίωση στη λογοδοσία, την κοινωνική προστασία και τη λειτουργία των θεσμών, το 22% που σήμερα «δικαιολογεί» τη δικτατορία κινδυνεύει να μετατραπεί σε κρίσιμη μάζα πολιτικής αποσταθεροποίησης.
#δημοκρατία #Ευρώπη #δικτατορία #δημοσκόπηση #άκραΔεξιά #θεσμοί
