Η εκτόξευση των ασφαλιστικών εισφορών ωθεί 8 στους 10 ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες στην κατώτατη κατηγορία του ΕΦΚΑ, «κλειδώνοντας» συντάξεις γύρω στα 800 ευρώ. Το μοντέλο αυτό δημιουργεί μια νέα γενιά χαμηλοσυνταξιούχων, με περιορισμένη δυνατότητα βελτίωσης ακόμη και αν αυξήσουν εισφορές λίγο πριν τη συνταξιοδότηση.
Η συνεχής αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών από το 2020 έως το 2026 –συνολικά περίπου 19%– ωθεί τη συντριπτική πλειονότητα των ελευθέρων επαγγελματιών και αγροτών στην επιλογή της φθηνότερης, 1ης ασφαλιστικής κατηγορίας του e-ΕΦΚΑ. Το αποτέλεσμα είναι να διαμορφώνεται σταδιακά μια νέα γενιά χαμηλοσυνταξιούχων, με μελλοντικές αποδοχές που σπάνια θα ξεπερνούν τα 800 ευρώ καθαρά, ακόμη και μετά από 40 χρόνια εργασιακού βίου.
Η παγίδα των χαμηλών εισφορών και οι προβλέψεις για τις συντάξεις
Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η ΕΝΥΠΕΚΚ, περίπου 8 στους 10 επαγγελματίες και αγρότες παραμένουν «αμετακίνητοι» στην 1η ασφαλιστική κατηγορία, όπου το μηνιαίο ασφάλιστρο για το 2026 ανέρχεται σε 250,77 ευρώ (από 244,65 ευρώ το 2025). Η τάση αυτή ξεκίνησε με τον νόμο Κατρούγκαλου το 2016 και παγιώθηκε από το 2020, όταν το σύστημα πέρασε σε σταθερές ασφαλιστικές κλίμακες.
Η έρευνα της ΕΝΥΠΕΚΚ δείχνει ότι με 35 έως 40 χρόνια καταβολής εισφορών στην 1η κατηγορία, η κύρια σύνταξη διαμορφώνεται μεταξύ 773 και 888 ευρώ μεικτά. Μετά την κράτηση για ασθένεια, τα ποσά υποχωρούν σε 724 έως 833 ευρώ προ φόρων. Για 30 έως 33 έτη ασφάλισης, οι μεικτές συντάξεις κυμαίνονται από 675 έως 727 ευρώ, ενώ μετά την εισφορά ασθένειας απομένουν 634 έως 684 ευρώ.
Αντίθετα, στην 6η ασφαλιστική κατηγορία, η οποία για το 2026 φτάνει τα 675,87 ευρώ μηνιαίως, η σύνταξη για 40 έτη ασφάλισης εκτιμάται στα 1.671 ευρώ μετά τις κρατήσεις ΕΑΣ και ασθένειας και πριν από τον φόρο. Η ΕΝΥΠΕΚΚ επισημαίνει ότι «το 90% των ελεύθερων επαγγελματιών και αγροτών θα λάβουν σύνταξη έως 800 ευρώ μεικτά (περίπου 752 ευρώ καθαρά), με 40 χρόνια εργασίας», καθώς επιλέγουν μαζικά την κατώτερη κλάση για να μειώσουν τα τρέχοντα έξοδά τους και να επιβιώσουν.
Περιορισμένη απόδοση των υψηλών εισφορών στο τέλος του εργασιακού βίου
Οι ειδικοί στα ασφαλιστικά τονίζουν ότι η επιλογή υψηλότερης κατηγορίας λίγα χρόνια πριν τη συνταξιοδότηση δεν αποκαθιστά τη «ζημιά» των δεκαετιών χαμηλών εισφορών. Ο λόγος είναι ο τρόπος υπολογισμού της σύνταξης: λαμβάνεται υπόψη ο μέσος όρος των εισφορών –μετατρεπόμενων σε αποδοχές– από το 2002 έως τη συνταξιοδότηση. Όταν ο υπολειπόμενος χρόνος είναι μικρός, η αλλαγή κατηγορίας επηρεάζει ελάχιστα το τελικό ποσό.
Ενδεικτικά, ένας μη μισθωτός στην 1η κατηγορία αντιστοιχεί σε μισθωτό με μεικτές αποδοχές 903 ευρώ τον μήνα, ενώ στην 6η κατηγορία αντιστοιχεί σε μισθωτό με 2.912,5 ευρώ μεικτά. Με 40 χρόνια ασφάλισης, ο πρώτος θα λάβει περίπου 890 ευρώ μεικτά, ενώ ο δεύτερος 1.895 ευρώ. Ωστόσο, όσο ανεβαίνει η ασφαλιστική κατηγορία, μειώνεται ο συντελεστής αναπλήρωσης, καθώς η εθνική σύνταξη ευνοεί αναλογικά περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδήματα.
Έτσι, για τις 1η έως 4η κατηγορία, η συμμετοχή στο δημόσιο σύστημα θεωρείται συμφέρουσα σε σχέση με ένα ιδιωτικό αποταμιευτικό πρόγραμμα. Αντίθετα, για την 5η και 6η κατηγορία, το αναλογιστικό ισοδύναμο δείχνει ότι η ιδιωτική αποταμίευση μπορεί να αποδώσει ίσα ή και υψηλότερα ποσά σύνταξης.
Νέα αυξημένα ειδοποιητήρια και το δίλημμα βιωσιμότητας – αξιοπρεπούς σύνταξης
Τα ειδοποιητήρια του Ιανουαρίου 2026 φέρνουν νέα αύξηση 2,5% στις εισφορές, με προθεσμία πληρωμής έως τις 28 Φεβρουαρίου. Οι εισφορές για τους ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους διαμορφώνονται ως εξής: 1η κατηγορία 250,77 ευρώ, 2η 300,93 ευρώ, 3η 360,63 ευρώ, 4η 433,47 ευρώ, 5η 519,45 ευρώ και 6η 675,87 ευρώ. Η ειδική κατηγορία για νέους ασφαλισμένους ανέρχεται στα 150,46 ευρώ.
Παράλληλα, για την επικουρική ασφάλιση οι τρεις κατηγορίες κυμαίνονται από 46,57 έως 66,88 ευρώ, ενώ για τον κλάδο εφάπαξ οι εισφορές είναι από 31,05 έως 44,18 ευρώ. Η σταθερή άνοδος των ποσών αυτών σπρώχνει ολοένα και περισσότερους στην κατώτατη κλίμακα, ενισχύοντας βραχυπρόθεσμα τη ρευστότητά τους, αλλά προδιαγράφοντας μακροπρόθεσμα χαμηλές συντάξεις.
Σχόλιο 
: Το ασφαλιστικό σύστημα στέλνει αντιφατικά σήματα: από τη μία, οι αυξανόμενες εισφορές πιέζουν τους επαγγελματίες να «κλειδώσουν» στην 1η κατηγορία για να αντέξουν οικονομικά· από την άλλη, η επιλογή αυτή προδικάζει ένα κύμα χαμηλοσυνταξιούχων με περιορισμένη αγοραστική δύναμη. Χωρίς στοχευμένες παρεμβάσεις –είτε με κίνητρα για σταδιακή άνοδο κατηγορίας είτε με ανασχεδιασμό της ανταποδοτικότητας– ο κίνδυνος να μετατραπεί η επαγγελματική αυτονομία σε συνταξιοδοτική παγίδα είναι ορατός και για τους ίδιους και για τα δημόσια οικονομικά.
#ΕΦΚΑ #συντάξεις #ασφαλιστικέςΕισφορές #ελεύθεροιΕπαγγελματίες
