Το φιλόδοξο ευρωπαϊκό πρόγραμμα FCAS για το μαχητικό αεροσκάφος νέας γενιάς βυθίζεται σε βιομηχανικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις. Η σύγκρουση Παρισιού–Βερολίνου απειλεί να κατακερματίσει οριστικά την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία.
Το Future Combat Air System (FCAS), η ναυαρχίδα της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας για το μαχητικό αεροσκάφος του μέλλοντος, βρίσκεται κοντά στην κατάρρευση. Το πρόγραμμα, αξίας 100 δισ. ευρώ και με συμμετοχή Γαλλίας, Γερμανίας και Ισπανίας, είχε παρουσιαστεί το 2017 από τον Εμανουέλ Μακρόν και την Άνγκελα Μέρκελ ως απάντηση της Ευρώπης στην τεχνολογική και γεωπολιτική πρόκληση των ΗΠΑ και της Ρωσίας.
Βιομηχανική σύγκρουση Dassault – Airbus
Πίσω από τις πολιτικές διακηρύξεις, το FCAS υπονομεύτηκε από την αδυναμία των βασικών βιομηχανικών εταίρων να συμφωνήσουν ποιος θα ηγείται. Η γαλλική Dassault Aviation, με αιχμή το επιτυχημένο Rafale, απαιτεί να έχει τον πλήρη έλεγχο του σκέλους του μαχητικού αεροσκάφους. Ο διευθύνων σύμβουλος Ερίκ Τραπιέ δηλώνει ότι η εταιρεία «ξέρει να τα κάνει όλα από το Α έως το Ω» και αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο οι Γερμανοί να συνεχίσουν μόνοι τους.
Απέναντί της βρίσκεται ο γερμανικός βραχίονας της Airbus Defence, ο οποίος δεν αποδέχεται εύκολα την έξοδο από το υφιστάμενο σχήμα του Eurofighter. Μηχανικοί της Airbus αντιμετωπίζουν τη Dassault ως ανταγωνιστή στην παγκόσμια αγορά, όχι ως φυσικό εταίρο. Η Dassault, από την πλευρά της, αρνείται να μεταφέρει κρίσιμη τεχνογνωσία σε έναν πιθανό μελλοντικό ανταγωνιστή, επικαλούμενη ότι η ανάπτυξη χρηματοδοτήθηκε από Γάλλους φορολογούμενους.
Η σύγκρουση δεν είναι νέα: η Dassault είχε αποχωρήσει και από το πρόγραμμα Eurofighter τη δεκαετία του 1980 επειδή δεν της δόθηκε ο ηγετικός ρόλος. Σήμερα, οι μεγάλες εξαγωγικές επιτυχίες του Rafale έως τα μέσα της δεκαετίας του 2030 καθιστούν την εταιρεία ακόμη λιγότερο πρόθυμη να συμβιβαστεί.
Γαλλογερμανική ρήξη και ευρωπαϊκός κατακερματισμός
Το αδιέξοδο συμπίπτει με μια βαθύτερη στρατηγική απόκλιση Παρισιού–Βερολίνου. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι το πρόγραμμα «δεν λειτουργεί πλέον» για τη Γερμανία, επικαλούμενος τεχνικές διαφορές: η Γαλλία χρειάζεται αεροσκάφος ικανό να φέρει πυρηνικά όπλα και να επιχειρεί από αεροπλανοφόρο, κάτι που δεν αφορά τη Γερμανία. Παράλληλα, το Βερολίνο, μετά την απόφαση επανεξοπλισμού λόγω της ρωσικής απειλής, σχεδιάζει δαπάνες 150 δισ. ευρώ έως το 2029, σχεδόν διπλάσιες από τον γαλλικό αμυντικό προϋπολογισμό, και εμφανίζεται πλέον πολύ πιο διεκδικητικό.
Η αποτυχία του FCAS απειλεί να οδηγήσει σε πολλαπλά, ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα. Ήδη αναπτύσσεται το βρετανοϊταλοϊαπωνικό Global Combat Air Programme (GCAP/Tempest), που στοχεύει σε ένταξη σε υπηρεσία έως το 2035, νωρίτερα από το FCAS. Συζητείται επίσης διάδοχος του σουηδικού Gripen, ενώ δεν αποκλείονται παράλληλες εθνικές προσπάθειες Γαλλίας και Γερμανίας.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Airbus, Γκιγιόμ Φορί, πρότεινε έναν συμβιβασμό «δύο μαχητικών»: ξεχωριστά γαλλικά και γερμανικά αεροσκάφη, διασυνδεδεμένα όμως μέσω κοινής «μάχιμης ψηφιακής πλατφόρμας» (combat cloud) και συστημάτων drones. Στόχος, όπως υποστηρίζει, είναι να διασωθεί τουλάχιστον η κοινή υψηλή τεχνολογία και η διαλειτουργικότητα.
Γεωπολιτικές συνέπειες και αβέβαιο μέλλον
Για μια Ευρώπη που δαπανά συνολικά 381 δισ. ευρώ ετησίως για άμυνα, αλλά δυσκολεύεται να μετατρέψει τους πόρους σε πραγματική ισχύ, το διακύβευμα είναι τεράστιο. Η απειλή από τη Ρωσία εντείνεται και ο Ντόναλντ Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι η ήπειρος πρέπει να χρηματοδοτεί η ίδια την ασφάλειά της.
Η αποτυχία του FCAS θα άφηνε την ΕΕ ακόμη πιο εξαρτημένη από αμερικανικά συστήματα και θα παγίωνε τον κατακερματισμό της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Την ώρα που ο Μακρόν επιμένει ότι το πρόγραμμα μπορεί να σωθεί, Γάλλοι αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι το FCAS «γεννήθηκε με τον Μακρόν και μπορεί να πεθάνει με τον Μακρόν», ιδίως εάν μια μελλοντική γαλλική κυβέρνηση με πιο ήπια στάση έναντι της Μόσχας το εγκαταλείψει.
Σχόλιο 
: Το ναυάγιο του FCAS λειτουργεί ως προειδοποίηση και για την Αθήνα: χωρίς πραγματική βιομηχανική ολοκλήρωση, η «ευρωπαϊκή άμυνα» παραμένει σύνθημα. Η Ελλάδα, ως μεγάλος εισαγωγέας οπλικών συστημάτων, οφείλει να πιέσει για ενοποίηση προγραμμάτων και ενίσχυση της εγχώριας συμμετοχής, αλλιώς θα συνεχίσει να πληρώνει ακριβά έναν κατακερματισμένο και αναποτελεσματικό ευρωπαϊκό αμυντικό χώρο.
#FCAS #Dassault #Airbus #Γαλλία #Γερμανία #Άμυνα #Ευρώπη
