Η Κομισιόν ξεκινά ενταμένη αξιολόγηση της Γερμανίας για την εφαρμογή των κανόνων Σένγκεν, την ώρα που η κυβέρνηση Μερτς αποφασίζει αν θα παρατείνει τους εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι κατηγορίες για καταχρηστική χρήση του συστήματος πληροφοριών Σένγκεν σε βάρος Ουκρανών πρώην κρατουμένων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζεται να υποβάλει τη Γερμανία σε εξονυχιστική αξιολόγηση για τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζει τους κανόνες και τις δικλείδες ασφαλείας του χώρου Σένγκεν, με την έναρξη της διαδικασίας να αναμένεται τον Μάρτιο. Η κίνηση έρχεται στον απόηχο αποκαλύψεων ότι το Βερολίνο χρησιμοποίησε το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (SIS) για να μπλοκάρει την είσοδο Ουκρανών πολιτών που είχαν φυλακιστεί σε ιδρύματα υπό ρωσικό έλεγχο.
Πολιτική σκληρής γραμμής στο Βερολίνο
Η Γερμανία έχει επιβάλει προσωρινούς, τυχαίους αστυνομικούς ελέγχους στα χερσαία σύνορά της, αξιοποιώντας τις εξαιρέσεις του κεκτημένου της Σένγκεν που υποτίθεται ότι πρέπει να είναι «ύστατο μέτρο» και περιορισμένης διάρκειας. Από το 2024 οι έλεγχοι επεκτάθηκαν σε όλα τα χερσαία σύνορα και, υπό την συντηρητική κυβέρνηση του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, αποτελούν πλέον κεντρικό εργαλείο της πολιτικής για τη μετανάστευση και την ασφάλεια.
Ο υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ διέταξε την αποστολή χιλιάδων επιπλέον ομοσπονδιακών αστυνομικών στα σύνορα, ενισχύοντας δραστικά τις επιχειρησιακές δυνατότητες ελέγχου. Τον Μάρτιο, ο ίδιος θα πρέπει να αποφασίσει αν θα παρατείνει για ακόμη έξι μήνες τους ελέγχους σε όλα τα χερσαία σύνορα, υπό την πίεση της ακροδεξιάς AfD ενόψει πέντε κρίσιμων περιφερειακών εκλογών.
Η σκληρή στάση του Βερολίνου έχει σαφή εσωτερικοπολιτική διάσταση: οι έλεγχοι και οι απελάσεις προβάλλονται ως απόδειξη αποφασιστικότητας απέναντι στη μετανάστευση και ως διαχωριστική γραμμή από την παραδοσιακά πιο φιλόξενη γερμανική πολιτική ασύλου. Ωστόσο, επικριτές προειδοποιούν ότι η πρακτική αυτή υπονομεύει την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων και εμπορευμάτων, θεμέλιο της ενιαίας αγοράς.
Στο στόχαστρο η χρήση του SIS και τα δικαιώματα προσφύγων
Κεντρικό σημείο της ευρωπαϊκής αξιολόγησης θα είναι η χρήση από τη Γερμανία του άρθρου 24 του κανονισμού του SIS, που επιτρέπει σε κάθε κράτος μέλος να καταχωρίζει προειδοποιήσεις για άτομα που θεωρεί απειλή για τη δημόσια τάξη ή ασφάλεια. Μια τέτοια καταχώριση συνεπάγεται αυτόματο αποκλεισμό από ολόκληρη τη ζώνη Σένγκεν.
Σύμφωνα με έγγραφα που επικαλείται η έρευνα, η Γερμανία εισήγαγε προειδοποιήσεις για Ουκρανούς πρώην κρατουμένους, βάσει λίστας 3.738 ονομάτων που είχαν δημιουργήσει οι ουκρανικές αρχές και διαβιβάσει μέσω της Europol για ενημερωτικούς σκοπούς. Η γερμανική αντικατασκοπεία επικαλείται τον κίνδυνο χειραγώγησης από ρωσικές μυστικές υπηρεσίες. Το υπουργείο Εσωτερικών υποστηρίζει ότι κάθε περίπτωση αξιολογείται ατομικά, αλλά παραδέχεται ότι δεν διαθέτει στατιστικά για το ποιες ομάδες πλήττονται.
Στην πράξη, οι προειδοποιήσεις αυτές έχουν οδηγήσει σε απαγορεύσεις εισόδου, χωρίζοντας οικογένειες και αφήνοντας πρώην κρατουμένους εγκλωβισμένους σε νομική αβεβαιότητα. Περιπτώσεις όπως του Βασίλ Σολντάτοφ, που εμποδίστηκε να επανενωθεί με τη σύζυγό του στην Τσεχία, ή της Γιούλια Χέτμαν, που αποτράπηκε η είσοδός της στην Πολωνία, δείχνουν πως οι εθνικές αρχές εφαρμόζουν μηχανικά τις γερμανικές καταχωρίσεις χωρίς δική τους αξιολόγηση κινδύνου.
Πίεση στην Κομισιόν για επιβολή κανόνων
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συντονίζει το σύστημα αξιολόγησης της Σένγκεν μέσω ομάδων εμπειρογνωμόνων και ετήσιων εκθέσεων και scoreboard. Ωστόσο, ευρωβουλευτές και οργανώσεις δικαιωμάτων καταγγέλλουν ότι η διαδικασία παραμένει τεχνοκρατική και αδύναμη, καθώς σπανίως οδηγεί σε ουσιαστική επιβολή κανόνων ή άρση παράνομων ελέγχων.
Ο Σλοβένος ευρωβουλευτής Ματιάζ Νέμετ προειδοποιεί ότι «ο χώρος Σένγκεν έχει γίνει σαν ελβετικό τυρί», ενώ η Γερμανίδα Σοσιαλδημοκράτισσα Μπίργκιτ Ζίπελ κατηγορεί την Επιτροπή φον ντερ Λάιεν για έλλειψη πολιτικής βούλησης να αντιμετωπίσει τις παρατεταμένες εσωτερικές επιθεωρήσεις και τις απορρίψεις αιτούντων άσυλο στα εσωτερικά σύνορα. Ο Φινλανδός ευρωβουλευτής Πέκα Τοβέρι, από το ΕΛΚ, τονίζει ότι η προστασία των εξωτερικών συνόρων είναι κρίσιμη, αλλά «τα θύματα του πολέμου δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ύποπτοι εξ ορισμού».
Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων καταγγέλλει σοβαρές ελλείψεις διαφάνειας από τα κράτη μέλη ως προς τη χρήση του SIS, γεγονός που καθιστά «προβληματική» την αξιολόγηση συμμόρφωσης με τους κανόνες ιδιωτικότητας. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν μεγάλες αποκλίσεις: το 2024 η Γερμανία ικανοποίησε μόνο περίπου τις μισές από τις 4.169 αιτήσεις πρόσβασης σε δεδομένα, όταν χώρες όπως η Σλοβενία ενέκριναν σχεδόν όλες.
Το επερχόμενο audit, με πάνω από 60 εμπειρογνώμονες να εξετάζουν επιτόπου φακέλους, διαδικασίες και στατιστικά, θα είναι κρίσιμο τεστ για το αν η ΕΕ μπορεί να περιορίσει την εθνική αυθαιρεσία και να διασώσει την αξιοπιστία της ελεύθερης κυκλοφορίας.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Γερμανίας–Σένγκεν δείχνει πώς η μεταναστευτική πίεση και η άνοδος της ακροδεξιάς μετατρέπουν ένα τεχνικό εργαλείο ασφάλειας σε μοχλό πολιτικής κανονικοποίησης των εσωτερικών συνόρων. Αν η Κομισιόν δεν επιβάλει σαφή όρια, το μήνυμα προς τα κράτη μέλη θα είναι ότι η ελεύθερη κυκλοφορία είναι διαπραγματεύσιμη – με σοβαρές συνέπειες για την ενιαία αγορά και το κράτος δικαίου.
#Γερμανία #Σένγκεν #Μετανάστευση #ΕυρωπαϊκήΈνωση #Δικαιώματα
