Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ακύρωσε την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2021 για την άρση της ασυλίας των Καταλανών αυτονομιστών ευρωβουλευτών, κρίνοντας ότι η διαδικασία δεν ήταν αμερόληπτη. Η απόφαση συνιστά ηχηρό πλήγμα για το Κοινοβούλιο και ανατρέπει κρίσιμο σκέλος της νομικής στρατηγικής της Μαδρίτης κατά του Καρλές Πουτζδεμόν και των συνεργατών του.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) προχώρησε στην ακύρωση της απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2021 με την οποία είχε αρθεί η ασυλία των Καταλανών αυτονομιστών ευρωβουλευτών Καρλές Πουτζδεμόν, Τόνι Κομίν και Κλάρα Πονσατί. Το ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ έκρινε ότι το Κοινοβούλιο δεν διασφάλισε την απαιτούμενη αμεροληψία στη διαδικασία, γεγονός που καθιστά την απόφαση νομικά ελαττωματική.
Η διαδρομή από το δημοψήφισμα του 2017 έως την απόφαση του ΔΕΕ
Μετά το παράνομο δημοψήφισμα ανεξαρτησίας στην Καταλονία το 2017, ο τότε περιφερειακός πρόεδρος Καρλές Πουτζδεμόν και οι πολιτικοί σύμμαχοί του Τόνι Κομίν και Κλάρα Πονσατί διέφυγαν στο Βέλγιο. Οι ισπανικές αρχές τους απήγγειλαν κατηγορίες για εξέγερση και υπεξαίρεση δημόσιων πόρων, εκδίδοντας εντάλματα σύλληψης, τα οποία όμως τα βελγικά δικαστήρια αρνήθηκαν να εκτελέσουν.
Το 2019, η εκλογή τους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τους παρείχε κοινοβουλευτική ασυλία, περιπλέκοντας περαιτέρω τις προσπάθειες της Μαδρίτης για έκδοσή τους. Η Ισπανία επιχείρησε αρχικά να μπλοκάρει την αναγνώρισή τους ως ευρωβουλευτών, απαιτώντας να ορκιστούν στο ισπανικό Σύνταγμα. Τελικώς, υπό την προεδρία του Νταβίντ Σασόλι, το Κοινοβούλιο τους αναγνώρισε το 2020.
Στη συνέχεια, η Ισπανία ζήτησε επίσημα την άρση της ασυλίας τους και το 2021 η πλειοψηφία των ευρωβουλευτών ψήφισε υπέρ. Οι τρεις Καταλανοί προσέφυγαν κατά της απόφασης, αλλά το Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ επικύρωσε την άρση το 2023, ενισχύοντας τότε τη θέση της Μαδρίτης.
Σύγκρουση συμφερόντων και ρόλος της ακροδεξιάς Vox
Η κρίσιμη ανατροπή ήρθε με την απόφαση επί της έφεσης από το ΔΕΕ, το οποίο εντόπισε παραβίαση της αρχής της αμεροληψίας. Το δικαστήριο εστίασε στον ρόλο του Βούλγαρου πρώην ευρωβουλευτή Άνγκελ Τζαμπάζκι, ο οποίος είχε οριστεί εισηγητής στην Επιτροπή Νομικών Θεμάτων για το αίτημα της Ισπανίας. Ο Τζαμπάζκι ανήκε στην πολιτική ομάδα των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών, στην οποία τότε συμμετείχε και το ισπανικό ακροδεξιό κόμμα Vox.
Το Vox είχε ενεργό ρόλο στην αρχική ποινική υπόθεση στην Ισπανία, γεγονός που σύμφωνα με το ΔΕΕ δημιουργεί προφανή σύγκρουση συμφερόντων. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι οι εξετάσεις αιτημάτων άρσης ασυλίας δεν μπορεί να καθοδηγούνται από ευρωβουλευτές που συνδέονται με τον κατήγορο. Επιπλέον, το δικαστήριο επικαλέστηκε τη συμμετοχή του Τζαμπάζκι σε εκδήλωση το 2019 με τίτλο «Η Καταλονία είναι Ισπανία», όπου ο γενικός γραμματέας της Vox είχε καλέσει σε φυλάκιση του Πουτζδεμόν, ως ένδειξη έλλειψης ουδετερότητας.
Πολιτικές και νομικές συνέπειες για Ισπανία και ΕΕ
Πέραν της ακύρωσης της απόφασης του 2021, το Κοινοβούλιο υποχρεώνεται να καταβάλει τα δικαστικά έξοδα των Πουτζδεμόν, Κομίν και Πονσατί τόσο στο Γενικό Δικαστήριο όσο και στο ΔΕΕ. Η απόφαση συνιστά σοβαρή θεσμική μομφή προς το Ευρωκοινοβούλιο για τον χειρισμό του καταλανικού ζητήματος και αναδεικνύει τα όρια της πολιτικοποίησης των διαδικασιών ασυλίας.
Από τους τρεις, μόνο ο Τόνι Κομίν παραμένει ευρωβουλευτής. Η Πονσατί επέστρεψε στην Ισπανία το 2023, συνελήφθη και αφέθηκε ελεύθερη. Ο Πουτζδεμόν εξακολουθεί να βρίσκεται στο Βέλγιο, εν αναμονή της εφαρμογής του αμφιλεγόμενου νόμου αμνηστίας που ενέκρινε το ισπανικό κοινοβούλιο το 2024. Η εφαρμογή του νόμου έχει παγώσει από τα δικαστήρια, τα οποία έχουν αποκλείσει προς το παρόν τον ίδιο από τα οφέλη της αμνηστίας λόγω εκκρεμών κατηγοριών για υπεξαίρεση.
Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ισπανίας απέρριψε πρόσφατα αίτημα αναστολής του εντάλματος σύλληψης του Πουτζδεμόν και αναμένεται εντός του έτους να αποφανθεί οριστικά για το εάν θα καλυφθεί από τον νόμο αμνηστίας. Η απόφαση του ΔΕΕ περιπλέκει το νομικό τοπίο και ενισχύει την επιχειρηματολογία των αυτονομιστών περί πολιτικοποιημένης δίωξης, ενώ ταυτόχρονα στέλνει σαφές μήνυμα στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα για την ανάγκη αυστηρής τήρησης των εγγυήσεων αμεροληψίας.
Σχόλιο 
: Η απόφαση του ΔΕΕ δεν δικαιώνει πολιτικά το καταλανικό αυτονομιστικό κίνημα, αλλά αναδεικνύει τα θεσμικά κενά του Ευρωκοινοβουλίου όταν η κομματική πόλωση εισβάλλει σε ευαίσθητες νομικές διαδικασίες. Για την Ισπανία, η μάχη μεταφέρεται ακόμη πιο έντονα στο πεδίο των εθνικών δικαστηρίων και της εφαρμογής του νόμου αμνηστίας, ενώ για την ΕΕ αποτελεί καμπανάκι ότι η αξιοπιστία της κρίνεται πλέον όχι μόνο στις πολιτικές της επιλογές, αλλά και στην ποιότητα των διαδικαστικών εγγυήσεων που προσφέρει.
#ΕΕ #ΕυρωπαϊκόΚοινοβούλιο #Καταλονία #Πουτζδεμόν #Ισπανία
