Σε άτυπη σύνοδο σε κάστρο του Βελγίου, οι ηγέτες της ΕΕ εγκαταλείπουν στην πράξη το δόγμα της ομοφωνίας και προετοιμάζουν μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων σε επενδύσεις, ενέργεια και βιομηχανική πολιτική. Η στροφή έρχεται υπό την πίεση της απώλειας ανταγωνιστικότητας έναντι ΗΠΑ και Κίνας και της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας.
Η άτυπη σύνοδος κορυφής στο Άλντεν Μπίζεν της ανατολικής Βελγίου αποτέλεσε σημείο καμπής για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και άλλες χώρες συμφώνησαν πως η ΕΕ δεν μπορεί πλέον να λειτουργεί μόνο με την προϋπόθεση ότι και τα 27 κράτη-μέλη κινούνται ταυτόχρονα και με τον ίδιο ρυθμό. Αντίθετα, άνοιξαν ξεκάθαρα τον δρόμο για πιο ευέλικτες «συμμαχίες προθύμων» μέσω του μηχανισμού της ενισχυμένης συνεργασίας.
Η στροφή σε ενισχυμένη συνεργασία και το νέο οικονομικό δόγμα
Ο Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε «γρήγορη δράση» για την ενίσχυση της ανάπτυξης, αφήνοντας πίσω τις πρόσφατες τριβές με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς. Οι ηγέτες αναγνώρισαν ότι η ΕΕ χάνει έδαφος: οι επιχειρήσεις πνίγονται στη γραφειοκρατία και στο υψηλό ενεργειακό κόστος, ενώ η Κίνα πλημμυρίζει την ευρωπαϊκή αγορά με τεχνητά φθηνά προϊόντα και οι ΗΠΑ επαναχαράσσουν μονομερώς την παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφάλειας και εμπορίου.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ενισχυμένη συνεργασία –μικρότερες ομάδες κρατών που προχωρούν ταχύτερα σε συγκεκριμένες πολιτικές– παύει να είναι ταμπού και αντιμετωπίζεται ως εργαλείο πίεσης: κανένα κράτος δεν θέλει να βρεθεί εκτός πρωτοβουλιών που θα καθορίσουν τη μελλοντική ευημερία. Διπλωμάτες αναγνωρίζουν ότι η απειλή «να μείνεις πίσω στο τρένο της ανάπτυξης» μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο συμμόρφωσης.
Οδικός χάρτης «Ένα ευρώπη, μία αγορά» και η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων
Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του επόμενου μήνα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα παρουσιάσει τον οδικό χάρτη «One Europe, One Market Roadmap and Action Plan», με στόχο την απλούστευση κανονισμών και την κινητοποίηση ιδιωτικών και δημόσιων κεφαλαίων για την κλιμάκωση ευρωπαϊκών νεοφυών επιχειρήσεων. Οι ηγέτες θα κληθούν να εγκρίνουν το σχέδιο πριν από το καλοκαίρι, με συγκεκριμένους στόχους σε τηλεπικοινωνίες, κεφαλαιαγορές, υπηρεσίες και ενέργεια έως το τέλος του 2027.
Κρίσιμη πτυχή αποτελεί η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων – η προσπάθεια για μια ενιαία αγορά κεφαλαίων στα πρότυπα των ΗΠΑ, με κεντρική εποπτεία τύπου SEC. Η αντίσταση πρωτευουσών όπως το Δουβλίνο και το Λουξεμβούργο, που δεν θέλουν να εκχωρήσουν εποπτικές αρμοδιότητες, καθιστά πιθανό το σενάριο να προχωρήσει μόνο ένας πυρήνας χωρών μέσω ενισχυμένης συνεργασίας.
Πρώτο χειροπιαστό βήμα θα είναι το λεγόμενο «28ο καθεστώς» εταιρικού δικαίου: μια ενιαία, φιλική προς τις startups μορφή εταιρικής σύστασης, πλήρως ψηφιακή, με δυνατότητα ίδρυσης εντός 48 ωρών και ευκολότερη διασυνοριακή δραστηριότητα. Η πρόταση αναμένεται στις 18 Μαρτίου.
Ενέργεια, εμπορικές συμφωνίες και «αγόραζε ευρωπαϊκά»
Σύμφωνα με πηγές από τις συνομιλίες, διαμορφώθηκε συναίνεση σε τέσσερις άξονες: απελευθέρωση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων προς επενδύσεις σε στρατηγικές επιχειρήσεις, αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας ακόμη και με επανεξέταση του Συστήματος Εμπορίας Ρύπων, επιτάχυνση νέων εμπορικών συμφωνιών για διαφοροποίηση εξαρτήσεων και ενίσχυση μιας ευρωπαϊκής προτίμησης στις δημόσιες προμήθειες.
Η τελευταία αυτή κατεύθυνση, η de facto υιοθέτηση ενός «buy European», αποτελεί σημαντική νίκη για τον Μακρόν. Η Κομισιόν έλαβε εντολή να καταρτίσει κατάλογο κρίσιμων κλάδων –όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και τα φαρμακευτικά– όπου οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα τυγχάνουν προτιμησιακής μεταχείρισης, με στόχο την προστασία στρατηγικών αλυσίδων αξίας από κινεζικές και άλλες εξωευρωπαϊκές πιέσεις.
Ρήγματα, αποκλεισμοί και το διακύβευμα για τον ευρωπαϊκό Νότο
Παρά την επίφαση ενότητας, οι ρωγμές είναι εμφανείς. Προ της συνόδου, ανταλλάχθηκαν αντικρουόμενα non-papers για το πόσο «βαθιά» πρέπει να γίνει η εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς και πόσο επιθετική να είναι η βιομηχανική πολιτική. Ενδεικτικά, σε προπαρασκευαστική συνάντηση 19 ηγετών δεν κλήθηκαν Ισπανία, Ιρλανδία, τα κράτη της Βαλτικής και η Σλοβενία, γεγονός που τροφοδοτεί τον φόβο δημιουργίας «ελίτ κλαμπ» στον πυρήνα της ΕΕ.
Ταυτόχρονα, η αντιπαράθεση μεταξύ μεγάλων κρατών και Κομισιόν παραμένει έντονη: Γερμανία και Ιταλία ζητούν περιορισμό νέων ρυθμίσεων σε επίπεδο ΕΕ, ενώ η φον ντερ Λάιεν αντιστρέφει το επιχείρημα, κατηγορώντας τις εθνικές ρυθμίσεις για μεγάλο μέρος της ασφυξίας της βιομηχανίας.
Σχόλιο 
: Η θεσμοποίηση μιας Ευρώπης πολλών ταχυτήτων στην οικονομική και βιομηχανική πολιτική αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού και για χώρες όπως η Ελλάδα. Όσοι συμμετάσχουν στον «σκληρό πυρήνα» κεφαλαιαγορών, ενέργειας και βιομηχανικής πολιτικής θα καρπωθούν δυσανάλογα τα οφέλη της νέας στρατηγικής αυτονομίας. Το πραγματικό δίλημμα για τις μικρότερες οικονομίες δεν είναι αν συμφωνούν θεωρητικά με την ενισχυμένη συνεργασία, αλλά αν έχουν την πολιτική βούληση και τη διοικητική ικανότητα να μπουν στο πρώτο βαγόνι – αλλιώς κινδυνεύουν να βρεθούν μόνιμα στο περιθώριο της ευρωπαϊκής ανάπτυξης.
#ΕΕ #ΕυρώπηΠολλώνΤαχυτήτων #ΒιομηχανικήΠολιτική #Ενέργεια #Κεφαλαιαγορές
