Η προοπτική μιας Ευρώπης που θα χρειαστεί να αμυνθεί με ελάχιστη ή και μηδενική αμερικανική συνδρομή φέρνει ξανά στο προσκήνιο την ιδέα μιας πραγματικής ευρωπαϊκής αμυντικής ένωσης. Ένας άτυπος «συνασπισμός των προθύμων» για την Ουκρανία εμφανίζεται ως πιθανός πυρήνας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Έναν χρόνο μετά τη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και δύο διαδοχικές Συνδιασκέψεις Ασφαλείας του Μονάχου, στις οποίες κυριάρχησε η αβεβαιότητα για τις αμερικανικές προθέσεις, η Ευρώπη έρχεται αντιμέτωπη με ένα σκληρό συμπέρασμα: οφείλει να είναι έτοιμη να αμυνθεί με πολύ λιγότερη – ακόμη και χωρίς – στρατιωτική στήριξη από τις ΗΠΑ.
Το τέλος της βεβαιότητας του ΝΑΤΟ
Παρά τις διακηρύξεις περί «διατλαντικής ενότητας», πολλοί ευρωπαίοι ηγέτες, από τον Κιρ Στάρμερ έως τον Φρίντριχ Μερτς, εξακολουθούν να ελπίζουν ότι η Ουάσιγκτον θα τηρήσει τις δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ σε περίπτωση ρωσικής επίθεσης σε κράτος-μέλος. Ωστόσο, η πολιτική πραγματικότητα στις ΗΠΑ και η προτίμηση του Τραμπ για θεαματικές, βραχύβιες επιδείξεις ισχύος, παρά για μακροχρόνιες, επικίνδυνες δεσμεύσεις, καθιστούν εξαιρετικά αβέβαιο αν θα ρίσκαρε έναν ανοιχτό πόλεμο στην Ευρώπη, με πυρηνική διάσταση, για μια κρίση στην Εσθονία ή στο Σβάλμπαρντ.
Η τετραετής εμπειρία του πολέμου στην Ουκρανία ανέδειξε και τα όρια των υφιστάμενων θεσμών. Το ΝΑΤΟ, απολύτως εξαρτημένο από την πολιτική βούληση της Ουάσιγκτον, αρχικά επιχείρησε να μείνει εκτός άμεσης στήριξης του Κιέβου, απορρίπτοντας αιτήματα για ζώνη απαγόρευσης πτήσεων. Η ΕΕ, από την πλευρά της, κινήθηκε γρήγορα σε κυρώσεις και ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία, αλλά δεν είναι στρατιωτική συμμαχία και παρεμποδίστηκε από φιλορωσικές κυβερνήσεις, όπως της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας.
Δημοσιονομικοί περιορισμοί και στρατιωτικά κενά
Η αναγκαία ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας απαιτεί δεκαετία αυξημένων δαπανών, τις οποίες η κοινή γνώμη, προς το παρόν, δείχνει να αποδέχεται. Όμως μεγάλες χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Ιταλία βρίσκονται σε εύθραυστη δημοσιονομική θέση και δεν μπορούν να χρηματοδοτήσουν μια «αμυντική έκρηξη» χωρίς κοινό δανεισμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο – κάτι που το Βερολίνο απορρίπτει.
Ταυτόχρονα, η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται στην αγορά θεαματικών οπλικών συστημάτων – δορυφόρων, μαχητικών, φρεγατών. Η εμπειρία της Ουκρανίας δείχνει ότι κρίσιμη σημασία έχουν τα «αντιεμπορικά» στοιχεία: πυρομαχικά, ανταλλακτικά, εφοδιαστική αλυσίδα, εκπαίδευση, ασκήσεις και, τελικά, αύξηση του ανθρώπινου δυναμικού, ακόμη και με επιλεκτική θητεία.
Ο «συνασπισμός των προθύμων» ως πυρήνας νέας δομής
Απέναντι στην αδυναμία ΝΑΤΟ και ΕΕ να παράσχουν γρήγορες και αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας στην Ουκρανία, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο συγκρότησαν έναν άτυπο «συνασπισμό των προθύμων» περίπου 35 χωρών, συμπεριλαμβανομένων όλων των βασικών ευρωπαϊκών στρατιωτικών δυνάμεων, αλλά και Καναδά, Ιαπωνίας, Νέας Ζηλανδίας και Αυστραλίας.
Με ένα εμβρυακό επιχειρησιακό επιτελείο στο Παρίσι, η δομή αυτή λειτουργεί ως φόρουμ συντονισμού, χωρίς νομική υπόσταση, γραμματεία ή τυπική λήψη αποφάσεων. Στον εσωτερικό της πυρήνα βρίσκονται οι λεγόμενες Ε3 (Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο), οι οποίες επεκτείνονται σε Ε6 με την προσθήκη Ιταλίας, Ισπανίας και Πολωνίας, ενώ σκανδιναβικές και βαλτικές χώρες έχουν επίσης ισχυρή φωνή.
Προς ένα ευρωπαϊκό συμβούλιο ασφαλείας;
Ο Πολ Τέιλορ υποστηρίζει ότι αυτός ο συνασπισμός θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πυρήνα μιας μελλοντικής ευρωπαϊκής αμυντικής ένωσης, που θα λειτουργεί όπου είναι δυνατό μέσα από τις δομές του ΝΑΤΟ, αλλά όπου χρειάζεται αυτόνομα. Μία ιδέα είναι η αναβίωση της Συνθήκης της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης του 1955, για να δοθεί νομική βάση σε μια ένωση άμυνας στην οποία θα συμμετέχουν πρόθυμα κράτη-μέλη της ΕΕ, μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία.
Παράλληλα, η πρόσφατη συζήτηση στη Διάσκεψη του Μονάχου, με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Φρίντριχ Μερτς να ζητούν ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ (άρθρο 42.7), δείχνει πολιτική βούληση, αλλά αναδεικνύει και το κενό: η ΕΕ δεν διαθέτει επιχειρησιακή διοίκηση ούτε στρατιωτική κουλτούρα αντίστοιχη των προκλήσεων.
Σχόλιο 
: Η ανάδυση ενός άτυπου ευρωπαϊκού «συμβουλίου ασφαλείας» γύρω από τον συνασπισμό των προθύμων αντανακλά τη μετάβαση από τη βολική εξάρτηση στην επώδυνη αυτονομία. Η Ευρώπη καλείται να λύσει ταυτόχρονα τρεις εξισώσεις: δημοσιονομική βιωσιμότητα, βιομηχανική ικανότητα και πολιτική ενότητα. Χωρίς πρόοδο και στα τρία μέτωπα, η ρητορική περί στρατηγικής αυτονομίας θα μείνει κενό γράμμα.
#ΕυρωπαϊκήΈνωση #ΝΑΤΟ #Άμυνα #ΗΠΑ #Ουκρανία #Ρωσία #Ασφάλεια
