Γαλλικό δικαστήριο απέρριψε την αγωγή Νικαραγουανών εργατών μπανάνας που δηλώνουν ότι έμειναν στείροι και βαριά άρρωστοι από το φυτοφάρμακο Nemagon, την ώρα που η ΕΕ συνεχίζει να εξάγει τοξικές ουσίες που απαγορεύει στο εσωτερικό της. Η υπόθεση αναζωπυρώνει τη συζήτηση για τον «χημικό νεοαποικισμό» και την ευθύνη των πολυεθνικών.
Μια εμβληματική υπόθεση για τις σκοτεινές πλευρές της παγκόσμιας αγροτικής βιομηχανίας επανέφερε στο προσκήνιο η απόφαση γαλλικού δικαστηρίου να απορρίψει την αγωγή χιλιάδων εργατών μπανάνας από τη Νικαράγουα. Οι εργάτες υποστηρίζουν ότι δηλητηριάστηκαν από το Nemagon, φυτοφάρμακο που συνδέεται με στειρότητα, νεφρική ανεπάρκεια, καρκίνους και σοβαρές δερματικές βλάβες.
Η υπόθεση Nemagon και η δικαστική ήττα στο Παρίσι
Το Nemagon, που περιείχε τη δραστική ουσία dibromochloropropane (DBCP), χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα σε φυτείες μπανάνας στη Νικαράγουα τις δεκαετίες του 1960, 1970 και 1980. Στις ΗΠΑ απαγορεύτηκε ήδη από το 1977, όταν διαπιστώθηκε ότι προκαλεί στειρότητα σε άνδρες εργάτες, ωστόσο συνέχισε να εξάγεται και να χρησιμοποιείται σε χώρες της Λατινικής Αμερικής επί χρόνια.
Το 2006, δικαστήρια της Νικαράγουα καταδίκασαν τις εταιρείες Shell, Dow Chemical και Occidental Chemical να καταβάλουν αποζημιώσεις 805 εκατ. δολαρίων στα θύματα. Όλες οι προσπάθειες εκτέλεσης της απόφασης στις ΗΠΑ απέτυχαν. Τώρα, γαλλικό δικαστήριο έκρινε ότι οι απαιτούμενες αποζημιώσεις είναι «δυσανάλογες» και απέρριψε την αγωγή, απόφαση που οι συνήγοροι των εργατών χαρακτηρίζουν σοβαρό σφάλμα εκτίμησης και προαναγγέλλουν προσφυγή στο Ανώτατο Δικαστήριο της Γαλλίας.
Ερευνητές που έχουν μελετήσει τις κοινότητες της Νικαράγουα κάνουν λόγο για δεκαετίες φυσικής και ψυχικής εξάντλησης, με πολλούς εργάτες να πεθαίνουν χωρίς ποτέ να δουν δικαίωση. Τονίζουν επίσης την αδυναμία των δημόσιων θεσμών της χώρας να προστατεύσουν τους πολίτες από την έκθεση σε τοξικά φυτοφάρμακα.
Απαγορευμένα στην ΕΕ, επιτρεπτά για εξαγωγή
Αν και το Nemagon δεν χρησιμοποιείται πλέον, η υπόθεση φωτίζει μια ευρύτερη και επίκαιρη αντίφαση: δεκάδες ιδιαίτερα τοξικά φυτοφάρμακα που έχουν απαγορευθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθούν να παράγονται και να εξάγονται σε Αφρική, Ασία και Λατινική Αμερική. Παρά τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2020 ότι θα «ηγηθεί με το παράδειγμα» και θα σταματήσει την παραγωγή για εξαγωγή επικίνδυνων ουσιών που δεν επιτρέπονται εντός ΕΕ, έρευνες του 2025 δείχνουν ότι το σχετικό εμπόριο όχι μόνο δεν μειώθηκε αλλά αυξήθηκε.
Οργανώσεις όπως το Pesticide Action Network Europe και οι Friends of the Earth Europe καταγγέλλουν τη στάση αυτή ως μορφή «νεοαποικισμού», υποστηρίζοντας ότι η πρακτική υπονοεί πως οι ζωές και τα εδάφη του Παγκόσμιου Νότου αξίζουν λιγότερη προστασία από εκείνα της Ευρώπης. Παράλληλα, ερευνητές σε χώρες όπως η Κόστα Ρίκα καταγράφουν επίμονα κατάλοιπα απαγορευμένων στην ΕΕ ουσιών, όπως το χλωροταλονίλ και το βρωμακίλ, σε εδάφη και πόσιμο νερό, χρόνια μετά τη διακοπή της χρήσης τους.
Δομική εξάρτηση από τα χημικά και ανάγκη στροφής στην αγροοικολογία
Η παγκόσμια χρήση φυτοφαρμάκων έχει διπλασιαστεί από το 1990, με ιδιαίτερη αύξηση σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Μελέτες δείχνουν ότι περίπου τα δύο τρίτα των γεωργικών εκτάσεων παγκοσμίως κινδυνεύουν από ρύπανση φυτοφαρμάκων. Η μονοκαλλιέργεια εξαγώγιμων προϊόντων –όπως η μπανάνα ή ο ανανάς– ενισχύει τα παράσιτα και τις ασθένειες, παγιδεύοντας τους αγρότες σε έναν φαύλο κύκλο όλο και μεγαλύτερης εξάρτησης από χημικά.
Εναλλακτικές προσεγγίσεις, όπως η αγροοικολογία, προωθούν πρακτικές προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες, αμειψισπορά, ενίσχυση της βιοποικιλότητας και χρήση φυσικών θηρευτών των εντόμων. Ωστόσο, η μετάβαση απαιτεί στήριξη από κράτη, ανεξάρτητες συμβουλευτικές δομές και συνεταιρισμούς, καθώς συνεπάγεται ρίσκο και επενδύσεις που πολλοί μικροκαλλιεργητές δεν μπορούν να αναλάβουν μόνοι τους.
Ειδικοί τονίζουν ότι, εφόσον μια ουσία αποδεικνύεται επικίνδυνη για την υγεία στην ΕΕ, είναι εξαιρετικά πιθανό να ενέχει τους ίδιους κινδύνους και στη Λατινική Αμερική ή την Αφρική. Η ανθρώπινη βιολογία δεν αλλάζει στα σύνορα – άρα δεν θα έπρεπε να αλλάζουν ούτε τα επίπεδα προστασίας.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Nemagon αποκαλύπτει ένα βαθύ ρυθμιστικό και ηθικό κενό: οι ανεπτυγμένες οικονομίες θωρακίζουν τους δικούς τους πολίτες, αλλά διατηρούν τα κέρδη εξάγοντας τους κινδύνους σε πιο αδύναμα κράτη. Για την ΕΕ, η αξιοπιστία της Πράσινης Συμφωνίας περνά από τη διακοπή του «διπλού μέτρου» στα φυτοφάρμακα· αλλιώς, ο πράσινος λόγος της θα παραμένει κενός, ενώ οι πραγματικοί λογαριασμοί θα πληρώνονται σε νοσοκομεία και ρυπασμένα χωράφια του Παγκόσμιου Νότου.
#φυτοφάρμακα #ΕΕ #Νικαράγουα #δημόσιαΥγεία #περιβάλλον
