Στο ομοσπονδιακό δικαστήριο του Σαν Φρανσίσκο κρίνεται αν ένα χημικό πρόσθετο στα ελαστικά αυτοκινήτων παραβιάζει τον Νόμο για τα Απειλούμενα Είδη, προκαλώντας μαζικούς θανάτους σολομού στον Ειρηνικό. Η υπόθεση μπορεί να αλλάξει παγκοσμίως τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζονται τα ελαστικά.
Μια φαινομενικά τεχνική διαμάχη για τη χημική σύνθεση των ελαστικών αυτοκινήτων έχει μετατραπεί σε μείζον περιβαλλοντικό και νομικό ζήτημα στις ΗΠΑ. Αλιείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις της δυτικής ακτής προσέφυγαν κατά μεγάλων εταιρειών ελαστικών, υποστηρίζοντας ότι ένα πρόσθετο, το 6PPD, μετατρέπεται σε ιδιαίτερα τοξική ουσία που καταλήγει στα ποτάμια και σκοτώνει ευάλωτους πληθυσμούς σολομού, ιδίως του coho.
Το «χαμένο κομμάτι» στο παζλ των μαζικών θανάτων
Η υπόθεση βασίζεται σε έρευνα ετών για ένα φαινόμενο που οι επιστήμονες βάφτισαν «σύνδρομο θνησιμότητας από αστικά όμβρια». Μετά από ισχυρές βροχοπτώσεις στον βορειοδυτικό Ειρηνικό, χιλιάδες σολομοί coho πέθαιναν μαζικά καθώς επέστρεφαν στα ρέματα για αναπαραγωγή, εμφανίζοντας αποπροσανατολισμένη κίνση, κυκλική κολύμβηση και έντονο λαχάνιασμα.
Ερευνητές του Washington State University, το 2020, δημοσίευσαν στη Science μελέτη που «έδειξε» ως ένοχο ένα οξειδωμένο προϊόν του 6PPD, γνωστό ως 6PPD-quinone (6PPD-q). Το 6PPD προστίθεται στα ελαστικά για να αποτρέπει τη ρηγμάτωση και την αποσύνθεσή τους, όμως, όταν αντιδρά με το όζον, μετατρέπεται σε 6PPD-q. Η ουσία αυτή ξεπλένεται με τα όμβρια, καταλήγει σε ρυάκια και ποτάμια και, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι θανατηφόρα για είδη σολομού που προστατεύονται από τη νομοθεσία.
Ο επιστήμονας Έντουαρντ Κολοντζέι, βασικός μάρτυρας των εναγόντων, κατέθεσε ότι τα ελαστικά αποτελούν την κύρια πηγή 6PPD-q στα υδάτινα οικοσυστήματα και ότι η απορροή από τους δρόμους μπορεί να έχει πολύ υψηλές συγκεντρώσεις. Υποστήριξε μάλιστα πως η ποσότητα 6PPD σε τέσσερα ελαστικά, μετά την οξείδωση, θεωρητικά επαρκεί για να σκοτώσει πάνω από 11 εκατ. σολομούς.
Η νομική μάχη και τα επιχειρήματα των δύο πλευρών
Την αγωγή υπέβαλαν το Institute for Fisheries Resources (IFR) και η Pacific Coast Federation of Fishermen’s Associations (PCFFA), με τη νομική υποστήριξη της περιβαλλοντικής οργάνωσης Earthjustice. Υποστηρίζουν ότι οι εταιρείες ελαστικών παραβιάζουν τον αμερικανικό Endangered Species Act, βλάπτοντας 24 πληθυσμούς προστατευόμενων ιχθυοειδών, μεταξύ των οποίων και ο coho.
Από την πλευρά της άμυνας, η επιστήμονας Τίφανι Τόμας, από την εταιρεία συμβούλων Exponent, αμφισβήτησε τη γενίκευση των εργαστηριακών ευρημάτων στον πραγματικό κόσμο, χαρακτηρίζοντάς τα «περιορισμένα και εικαστικά». Υποστήριξε ότι το 6PPD-q αποδομείται γρήγορα και υφίσταται χημικές και φυσικές μεταβολές πριν φτάσει σε ποτάμια και ρέματα, καθιστώντας δύσκολη την ακριβή εκτίμηση των συγκεντρώσεων στα οικοσυστήματα των σολομών.
Οι ίδιες οι εταιρείες ελαστικών, μέσω του εκπροσώπου τους Σαμ Σίνγκερ, δηλώνουν ότι το 6PPD είναι «κρίσιμο για την ασφάλεια των ελαστικών», καθώς εμποδίζει τη ρηγμάτωση και την πρόωρη φθορά, και ότι σήμερα «δεν υπάρχει κατάλληλη εναλλακτική». Αμφισβητούν επίσης το κατά πόσο η ουσία φτάνει πράγματι στους οικότοπους των ψαριών στις συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές που αναφέρονται στην αγωγή.
Παράλληλα, επισημαίνουν ότι συμμετέχουν σε ρυθμιστικές διαδικασίες για τον εντοπισμό βιώσιμης εναλλακτικής, υπό την προϋπόθεση ότι θα πληροί αυστηρά πρότυπα οδικής ασφάλειας.
Περιβαλλοντικό προηγούμενο με διεθνείς προεκτάσεις
Η απόφαση του δικαστή θα κρίνει αν η χρήση του 6PPD συνιστά παράνομη «λήψη» (harm) απειλούμενων ειδών, με βάση τον Endangered Species Act. Αν το δικαστήριο δικαιώσει τους αλιείς, θα ανοίξει ο δρόμος για αυστηρούς περιορισμούς ή ακόμη και για υποχρεωτική αλλαγή της σύστασης των ελαστικών στις ΗΠΑ – εξέλιξη που, δεδομένης της παγκόσμιας αλυσίδας παραγωγής, θα έχει συνέπειες και για την ευρωπαϊκή και ελληνική αγορά αυτοκινήτου.
Πέρα από τη νομική διάσταση, η υπόθεση αναδεικνύει τη νέα γενιά «αόρατων» ρυπαντών – από μικροπλαστικά έως πρόσθετα ελαστικών – που συνδέονται με τη βιομηχανία μεταφορών και θέτουν υπό πίεση τα υδάτινα οικοσυστήματα και την αλιεία.
Σχόλιο 
: Η δίκη στις ΗΠΑ λειτουργεί ως crash test για το πώς οι ανεπτυγμένες οικονομίες θα ισορροπήσουν ανάμεσα στην οδική ασφάλεια, το βιομηχανικό κόστος και την προστασία της βιοποικιλότητας. Αν κριθεί ότι το 6PPD παραβιάζει την περιβαλλοντική νομοθεσία, η αυτοκινητοβιομηχανία θα βρεθεί αντιμέτωπη με νέο κύκλο επενδύσεων σε R&D και ανασχεδιασμό προϊόντων, με πιθανές επιπτώσεις στο κόστος μεταφορών και, τελικά, στις τιμές για καταναλωτές και επιχειρήσεις διεθνώς.
#περιβάλλον #ρύπανση #ελαστικά #σολομός #ΗΠΑ
