Η νέα μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ καταγράφει εντυπωσιακή άνοδο της ημερήσιας δαπάνης των ξένων τουριστών στην Ελλάδα την περίοδο 2015-2024, την ώρα που η συνολική δαπάνη ανά ταξίδι υποχωρεί οριακά λόγω μικρότερης διάρκειας παραμονής. Το εύρημα αυτό αναδιαμορφώνει τη στρατηγική συζήτηση για το ελληνικό τουριστικό προϊόν και τον διεθνή ανταγωνισμό, ιδίως με την Ισπανία.
Η ελληνική τουριστική βιομηχανία εισέρχεται σε μια νέα φάση, όπου το ζητούμενο δεν είναι μόνο ο όγκος των αφίξεων, αλλά η ποιότητα και η αξία κάθε ταξιδιού. Σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ «Η Μέση κατά Κεφαλή Δαπάνη των εισερχόμενων τουριστών στην Ελλάδα, 2015-2024», οι ξένοι επισκέπτες μένουν λιγότερες ημέρες, αλλά ξοδεύουν σημαντικά περισσότερα ανά διανυκτέρευση.
Η εικόνα 2015-2024: Ακριβότερη διανυκτέρευση, μικρότερη διαμονή
Την περίοδο 2015-2024, η Μέση Δαπάνη ανά Διανυκτέρευση (ΜΔΔ) αυξήθηκε κατά 20,6%, από 73,9 ευρώ το 2015 σε 89,1 ευρώ το 2024. Αντίθετα, η Μέση Κατά Κεφαλή Δαπάνη (ΜΚΔ) υποχώρησε οριακά κατά 1,2%, από 579,6 σε 572,8 ευρώ. Η αντίφαση εξηγείται από τη συρρίκνωση της Μέσης Διάρκειας Παραμονής (ΜΔΠ), η οποία έπεσε από 7,8 διανυκτερεύσεις σε 6,4.
Καθοριστική λεπτομέρεια: τα στοιχεία αφορούν μόνο τη δαπάνη που πραγματοποιείται εντός Ελλάδας και δεν περιλαμβάνουν το κόστος μετακίνησης ή τις προμήθειες ενδιάμεσων, άρα δεν αποτυπώνουν το συνολικό budget του ταξιδιού. Παρ’ όλα αυτά, δείχνουν καθαρά πόσο «μένει» στην ελληνική οικονομία από κάθε επισκέπτη.
City breaks, πληθωρισμός και αλλαγή μίγματος αγορών
Η μείωση της διάρκειας παραμονής συνδέεται με την άνοδο του τουρισμού τύπου city break, με αιχμή την Αθήνα, που έχει εξελιχθεί σε αυτόνομο προορισμό σύντομων αποδράσεων. Ταυτόχρονα, η άνοδος της ημερήσιας δαπάνης αντανακλά τόσο το αυξημένο κόστος διαμονής και μετακίνησης όσο και τις πληθωριστικές πιέσεις μετά την πανδημία.
Κατά την οξεία φάση της COVID-19, η Ελλάδα κατέγραψε προσωρινή επιμήκυνση των ταξιδιών: η ΜΔΠ από 7,4 διανυκτερεύσεις το 2019 ανέβηκε σε 8,9 το 2021. Με την επιστροφή στην κανονικότητα και την εκτίναξη του κόστους ζωής, η τάση αντιστράφηκε, με τη ΜΔΠ το 2024 να διαμορφώνεται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2005, ενώ η ΜΔΔ σκαρφαλώνει στα 89,1 ευρώ.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η μετατόπιση του μίγματος αγορών. Από το 2022 αυξάνεται το μερίδιο των βαλκανικών και ανατολικοευρωπαϊκών χωρών, οι οποίες χαρακτηρίζονται από χαμηλότερη δαπάνη ανά επισκέπτη, γεγονός που πιέζει τη μέση κατά κεφαλή δαπάνη.
Σύγκριση με Ισπανία και στρατηγικό στοίχημα για την Ελλάδα
Η μελέτη επεκτείνεται και σε συγκριτική ανάλυση με την Ισπανία, έναν από τους βασικούς ανταγωνιστές της Ελλάδας. Διαχρονικά, η μέση κατά κεφαλή δαπάνη στην Ισπανία εμφανίζεται υπερδιπλάσια, κυρίως επειδή η χώρα καταγράφει τη συνολική δαπάνη του ταξιδιού, ενώ η Ελλάδα μόνο ό,τι μένει εντός συνόρων.
Με προσαρμογή των στοιχείων σε συγκρίσιμη βάση, το 2024 η Προσαρμοσμένη ΜΚΔ στην Ισπανία φτάνει τα 738 ευρώ, έναντι 624 ευρώ στην Ελλάδα, με τη διαφορά να διευρύνεται. Η Ισπανία κερδίζει σταθερά έδαφος σε αγορές υψηλής δαπάνης, όπως η Λατινική Αμερική και η Ασία, όπου το προφίλ του ταξιδιώτη είναι σαφώς πιο «ποιοτικό» από πλευράς spending.
Ο γενικός διευθυντής του ΙΝΣΕΤΕ, Ηλίας Κικίλιας, υπογραμμίζει την ανάγκη η Ελλάδα να εστιάσει σε εμπειρίες υψηλής προστιθέμενης αξίας και στην ανάπτυξη των long haul αγορών, όπως οι ΗΠΑ και η Ινδία, με ενίσχυση των αεροπορικών συνδέσεων. Η στόχευση σε ταξιδιώτες με μεγαλύτερο budget μπορεί να βελτιώσει τη μέση δαπάνη, να μειώσει την εξάρτηση από φθηνές, κοντινές αγορές και να στηρίξει πιο βιώσιμα τις τοπικές κοινωνίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο ελληνικός τουρισμός καλείται να περάσει από τη λογική «περισσότεροι τουρίστες» στη λογική «καλύτερη απόδοση ανά τουρίστα», ισορροπώντας ανάμεσα στην ποσότητα, την ποιότητα και τη φέρουσα ικανότητα των προορισμών.
Σχόλιο 
: Τα στοιχεία του ΙΝΣΕΤΕ επιβεβαιώνουν ότι το παλιό μοντέλο «ήλιος-θάλασσα-μαζικός τουρισμός» εξαντλεί τα όριά του: η Ελλάδα δεν μπορεί να βασίζεται επ’ άπειρον σε περισσότερες αφίξεις με φθηνότερους πελάτες και συντομότερες διαμονές. Η πραγματική πρόκληση είναι να αναβαθμίσει το προϊόν, να επενδύσει σε θεματικές μορφές και σε αγορές υψηλής δαπάνης, ώστε κάθε επιπλέον τουρίστας να αυξάνει ουσιαστικά –και όχι οριακά– την προστιθέμενη αξία για την οικονομία.
