Μια Ουκρανή ηθοποιός και μουσικός περιγράφει πώς ο πόλεμος και η ρωσική προπαγάνδα αναδιαμορφώνουν την ουκρανική ταυτότητα και την έννοια της θυσίας. Η τέχνη μετατρέπεται σε όπλο αντίστασης απέναντι στην εισβολή και τον αυταρχισμό.
Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής πλήρους κλίμακας εισβολής, η Ουκρανία δεν μετρά μόνο απώλειες στο πεδίο της μάχης, αλλά και μια βαθιά, υπαρξιακή αναμέτρηση με την ίδια της την ταυτότητα. Σε αυτή τη συγκυρία, η Ουκρανή ηθοποιός και μουσικός Ρουσλάνα Khazipova, μέλος του καλλιτεχνικού συλλογικού Dakh Daughters, δίνει μια εμβληματική διατύπωση: «Δεν είμαστε θύματα, θυσιάζουμε τις ζωές μας για να προστατεύσουμε την ελευθερία και τη δημοκρατία σε όλο τον κόσμο».
Η τέχνη ως ασπίδα απέναντι στην προπαγάνδα
Η συνέντευξη της Khazipova φωτίζει τον τρόπο με τον οποίο η ρωσική εισβολή και η κρεμλινική προπαγάνδα επιχειρούν να διαβρώσουν την ουκρανική ταυτότητα. Η Μόσχα δεν διεξάγει μόνο έναν συμβατικό πόλεμο, αλλά και έναν πόλεμο αφηγήσεων: αμφισβητεί την ιστορική υπόσταση της Ουκρανίας, διαστρεβλώνει τα γεγονότα στο διεθνές ακροατήριο και παρουσιάζει τους Ουκρανούς είτε ως «αδελφό λαό» που πρέπει να «σωθεί», είτε ως «ναζιστικό καθεστώς» που πρέπει να εξαλειφθεί.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ουκρανική καλλιτεχνική σκηνή λειτουργεί ως αντίβαρο. Θέατρο, μουσική και περφόρμανς δεν είναι πια απλώς μορφές έκφρασης, αλλά εργαλεία πολιτικής και ηθικής άμυνας. Συλλογικότητες όπως οι Dakh Daughters, με έντονα πολιτικοποιημένη αισθητική, αναλαμβάνουν να αφηγηθούν την ουκρανική εμπειρία του πολέμου, να διασώσουν μνήμες και να αποδομήσουν τα κλισέ της ρωσικής προπαγάνδας.
Η δήλωση «δεν είμαστε θύματα» έχει ιδιαίτερο βάρος: απορρίπτει τον παθητικό ρόλο του λαού που απλώς υφίσταται τη βία και διεκδικεί τον ρόλο του ενεργού υποκειμένου που επιλέγει να αντισταθεί, ακόμη και με τίμημα τη ζωή.
Ανθεκτικότητα, δημοκρατία και διεθνής διάσταση
Η Khazipova συνδέει ευθέως τον αγώνα της Ουκρανίας με την υπεράσπιση της δημοκρατίας πέρα από τα σύνορά της. Το μήνυμα είναι σαφές: αν η Ρωσία κερδίσει, το πλήγμα δεν θα είναι μόνο εδαφικό για την Ουκρανία, αλλά θεσμικό και αξιακό για ολόκληρη την Ευρώπη. Έτσι, η ουκρανική ανθεκτικότητα παρουσιάζεται ως ανάχωμα στη διάχυση του αυταρχισμού.
Η τέχνη, σε αυτό το περιβάλλον, γίνεται γέφυρα με τη Δύση. Συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις και περιοδείες ουκρανών καλλιτεχνών στο εξωτερικό μετατρέπονται σε άτυπη διπλωματία: εξηγούν στο διεθνές κοινό γιατί ο πόλεμος αυτός δεν είναι μια «μακρινή σύγκρουση», αλλά μια δοκιμασία για τις ίδιες τις αρχές του διεθνούς συστήματος.
Για την Ευρώπη –και κατ’ επέκταση για χώρες όπως η Ελλάδα– η φωνή αυτών των καλλιτεχνών λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η υποστήριξη προς την Ουκρανία δεν είναι απλώς γεωπολιτική επιλογή, αλλά επένδυση στη σταθερότητα και τη δημοκρατία.
Σχόλιο 
: Η φράση της Khazipova συμπυκνώνει το νέο ουκρανικό αφήγημα: από τη θέση του παθητικού θύματος, η κοινωνία μετακινείται στη συνειδητή, συλλογική θυσία για την υπεράσπιση της ελευθερίας. Για την Ευρώπη, αυτή η οπτική είναι κρίσιμη: υπενθυμίζει ότι η στήριξη προς την Ουκρανία δεν είναι φιλανθρωπία, αλλά αμοιβαία ασφάλεια. Όσο η ρωσική προπαγάνδα επιχειρεί να κουράσει και να διχάσει τα δυτικά κοινά, οι φωνές των καλλιτεχνών λειτουργούν ως αντίδοτο, κρατώντας ζωντανή τη συνείδηση ότι ο πόλεμος αυτός αφορά το ίδιο το μέλλον της δημοκρατίας στην ήπειρο.
#Ουκρανία #Ρωσία #Πόλεμος #Προπαγάνδα #Πολιτισμός #Δημοκρατία
