Η Κομισιόν ετοιμάζει τον Industrial Accelerator Act, ένα πλαίσιο «αγόραζε ευρωπαϊκά» που ανακατευθύνει κρατικές ενισχύσεις και δημόσιες συμβάσεις προς την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Το σχέδιο υπόσχεται στρατηγική αυτονομία, αλλά ανοίγει σκληρή σύγκρουση για τον κίνδυνο προστατευτισμού, το αυξημένο κόστος και τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζεται να παρουσιάσει τον Industrial Accelerator Act, τη μέχρι σήμερα πιο φιλόδοξη απόπειρα ανασχεδιασμού της βιομηχανικής πολιτικής της ΕΕ. Στόχος είναι η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής σε κρίσιμες τεχνολογίες – από μπαταρίες και ηλεκτρικά αυτοκίνητα έως ανανεώσιμες πηγές ενέργειας – μέσω προτεραιότητας στις δημόσιες συμβάσεις και στις κρατικές ενισχύσεις για προϊόντα που φέρουν ουσιαστικά την ετικέτα «Made in Europe».
Τι προβλέπει ο Industrial Accelerator Act
Ο νέος νόμος φιλοδοξεί να βάλει ποσοτικούς στόχους για το ποσοστό ευρωπαϊκού περιεχομένου σε στρατηγικά προϊόντα, ως προϋπόθεση για την πρόσβαση σε επιδοτήσεις. Πρόκειται για ανακατεύθυνση μέρους των περίπου 2 τρισ. ευρώ ετησίων δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ προς την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Παράλληλα, προβλέπονται όροι για μεταφορά τεχνογνωσίας και πνευματικής ιδιοκτησίας από ξένους επενδυτές, καθώς και κίνητρα για απασχόληση τοπικού εργατικού δυναμικού.
Σύμφωνα με προσχέδιο που έχει διαρρεύσει, στόχος είναι η μεταποίηση να φτάσει τουλάχιστον το 20% της συνολικής βιομηχανικής παραγωγής της ΕΕ έως το 2030, από περίπου 16% σήμερα. Η λογική θυμίζει τις κινεζικές στρατηγικές «Made in China 2025» και «China Standards 2035», με έμφαση στην αυτάρκεια σε κρίσιμους κλάδους.
Η γαλλική επιρροή είναι εμφανής. Ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Κομισιόν για τη βιομηχανική στρατηγική, Στεφάν Σεζουρνέ, υποστηρίζει ότι «η ευρωπαϊκή ανεξαρτησία έχει κόστος, αλλά είναι πολύ μικρότερο από το κόστος των εξαρτήσεών μας», επικαλούμενος το παράδειγμα των ΗΠΑ και της Κίνας που εδώ και χρόνια εφαρμόζουν πολιτικές τύπου «buy American» και «Made in China».
Το δίλημμα στρατηγικής αυτονομίας ή προστατευτισμού
Η στροφή δεν προκύπτει σε κενό. Η ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η εξάρτηση από ρωσικό αέριο, οι διαταραχές εφοδιασμού στην πανδημία και η επιθετική βιομηχανική πολιτική της Κίνας αποκάλυψαν τα τρωτά της ευρωπαϊκής οικονομίας. Παράλληλα, η σκληρή και απρόβλεπτη εμπορική ατζέντα του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, με επανειλημμένες απειλές για δασμούς στην ΕΕ, ενισχύει τις φωνές υπέρ της «ευρωπαϊκής κυριαρχίας» στη βιομηχανία.
Ωστόσο, αρκετά κράτη-μέλη και τεχνοκρατικά τμήματα της Επιτροπής προειδοποιούν ότι η «ευρωπαϊκή προτίμηση» μπορεί να εκτραπεί σε κλασικό προστατευτισμό. Ο Σουηδός υπουργός Εμπορίου Μπέντζαμιν Ντούσα κάνει λόγο για «ξεκάθαρη ώθηση προς τον προστατευτισμό» που θα περιορίσει το εμπόριο και θα πλήξει την ανταγωνιστικότητα. Οικονομολόγοι όπως ο Karel Lannoo τονίζουν ότι η λογική αυτή συγκρούεται με τις αρχές της ενιαίας αγοράς και της ανοιχτής οικονομίας.
Ο φόβος δεν αφορά μόνο το εσωτερικό της ΕΕ. Ιαπωνικές και αμερικανικές επιχειρήσεις, αλλά και διπλωματικοί εταίροι, προειδοποιούν ότι αυστηρές ρήτρες τοπικού περιεχομένου μπορεί να υπονομεύσουν συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου, να αποθαρρύνουν επενδύσεις και να πυροδοτήσουν νέους δασμολογικούς πολέμους. Η Ουάσιγκτον παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, ενώ ορισμένα κράτη-μέλη ήδη αντέδρασαν έντονα στην πρόσφατη πρόταση για μείωση ποσοστώσεων εισαγωγής χάλυβα και επιβολή δασμού 50% πάνω από τα όρια.
Κόστος, βιομηχανία και οι διαιρέσεις εντός Ευρώπης
Στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής επιχειρηματικής κοινότητας οι απόψεις διχάζονται. Βιομηχανίες όπως η καθαρή ενέργεια, τα καλώδια και μέρος της αυτοκινητοβιομηχανίας βλέπουν στο «Made in Europe» ένα εργαλείο επαναπατρισμού παραγωγής και στήριξης ποιοτικών θέσεων εργασίας. Άλλοι, κυρίως πολυεθνικές με βαθιά ενσωμάτωση σε παγκόσμιες αλυσίδες, προειδοποιούν ότι άκαμπτες ποσοστώσεις τοπικού περιεχομένου θα αυξήσουν το κόστος και θα περιορίσουν την πρόσβαση σε κρίσιμα εξαρτήματα που σήμερα δεν παράγονται ανταγωνιστικά στην Ευρώπη.
Τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας δείχνουν ότι το κόστος παραγωγής μπαταρίας στην Ευρώπη μπορεί να είναι έως και 60% υψηλότερο από την Κίνα. Ωστόσο, μελέτες όπως της Deloitte υποδεικνύουν ότι για ορισμένα «πράσινα» προϊόντα η επίπτωση στην τελική λιανική τιμή είναι σχετικά μικρή. Η συζήτηση, συνεπώς, μετατοπίζεται από το απόλυτο κόστος στο ερώτημα ποια premium είναι διατεθειμένη να πληρώσει η Ευρώπη για ασφάλεια εφοδιασμού, περιβαλλοντικά και κοινωνικά στάνταρ.
Επιπλέον, διαγράφεται ένα γεωγραφικό ρήγμα: Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία και σε κάποιο βαθμό Ολλανδία πιέζουν για ισχυρότερη «ευρωπαϊκή προτίμηση», ενώ Γερμανία, Σουηδία και Δανία εμφανίζονται σαφώς πιο επιφυλακτικές. Η ισορροπία ανάμεσα σε στοχευμένη βιομηχανική πολιτική και αποφυγή γενικευμένου προστατευτισμού θα κρίνει όχι μόνο την τύχη του Industrial Accelerator Act, αλλά και τον μελλοντικό ρόλο της Ευρώπης στην παγκόσμια βιομηχανική σκακιέρα.
Σχόλιο 
: Το διακύβευμα δεν είναι αν η Ευρώπη θα πληρώσει περισσότερο για να στηρίξει τη βιομηχανική της βάση, αλλά αν θα το κάνει με έξυπνους, στοχευμένους κανόνες ή με οριζόντιο προστατευτισμό που θα διαβρώσει την ενιαία αγορά και τις διεθνείς της συμμαχίες· από αυτή τη λεπτή γραμμή θα κριθεί και η ελκυστικότητα της ηπείρου για επενδύσεις την επόμενη δεκαετία.
#ΕΕ #MadeInEurope #Βιομηχανία #Οικονομία #Εμπόριο
