Ο πρώην πρόεδρος των Φιλιππίνων Ροντρίγκο Ντουτέρτε βρίσκεται στο στόχαστρο του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Την ίδια στιγμή, ο σκληρός «πόλεμος κατά των ναρκωτικών» συνεχίζεται στη χώρα με ελαφρώς μεταβαλλόμενη μορφή.
Ο Ροντρίγκο Ντουτέρτε, ο άνθρωπος που σφράγισε την πρόσφατη ιστορία των Φιλιππίνων με έναν ακραία βίαιο «πόλεμο κατά των ναρκωτικών», βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) στη Χάγη. Οι εισαγγελείς τον κατηγορούν για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, ως έμμεσο συνεργό σε ένα σύστημα στοχευμένων εξωδικαστικών εκτελέσεων, που εκτιμάται ότι στοίχισε τη ζωή έως και 30.000 ανθρώπων την περίοδο 2016-2022.
Κατηγορίες για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας
Το ICC διερευνά τουλάχιστον 78 περιπτώσεις δολοφονιών και απόπειρας δολοφονίας, μέσω των οποίων επιδιώκει να αποδείξει την άμεση εμπλοκή του Ντουτέρτε στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των εκκαθαρίσεων. Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, ο πρώην πρόεδρος δεν περιορίστηκε σε πολιτικές κατευθύνσεις, αλλά φέρεται να υποκίνησε αστυνομικούς και πληρωμένους εκτελεστές να «εξουδετερώνουν» υπόπτους, συχνά χωρίς καμία αποδεικτική διαδικασία.
Η απόφαση του Δικαστηρίου για το αν θα παραπεμφθεί σε πλήρη δίκη αναμένεται τον Μάιο του 2026. Αν δοθεί το πράσινο φως, ο Ντουτέρτε θα είναι ο πρώτος πρώην αρχηγός κράτους από την Ασία που θα καθίσει στο εδώλιο της Χάγης, με ισχυρό συμβολισμό για τη λογοδοσία σε μια ήπειρο όπου η ατιμωρησία ισχυρών ηγετών παραμένει ο κανόνας.
Από «σωτήρας» της Νταβάο σε εθνικό ηγέτη
Η πολιτική άνοδος του Ντουτέρτε ξεκίνησε στην πόλη Νταβάο, στο νησί Μιντανάο, μια περιοχή που μέχρι τη δεκαετία του 1980 θεωρούνταν από τις πιο επικίνδυνες στις Φιλιππίνες. Ως δήμαρχος επί 22 χρόνια, εφάρμοσε πολιτική «μηδενικής ανοχής» στην εγκληματικότητα, δίνοντας στην αστυνομία ουσιαστικά λευκή επιταγή για χρήση φονικής βίας. Αναφορές κάνουν λόγο για συνεργασία με τις περιβόητες «Ομάδες Θανάτου της Νταβάο», που εκτέλεσαν χωρίς δίκη πάνω από 1.400 άτομα – από μικροεγκληματίες μέχρι άστεγα παιδιά.
Παρά τις καταγγελίες οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο Ντουτέρτε απέκτησε τεράστια δημοφιλία, καθώς η Νταβάο μετατράπηκε σε μια από τις ασφαλέστερες και οικονομικά πιο δυναμικές πόλεις της χώρας. Με το προσωνύμιο «The Punisher», κέρδισε με άνεση τις προεδρικές εκλογές του 2016, μεταφέροντας το μοντέλο της Νταβάο σε εθνικό επίπεδο.
Ρητορική μίσους και θεσμοθετημένη βία
Ως πρόεδρος, ο Ντουτέρτε κλιμάκωσε τον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών» με μια ρητορική που νομιμοποιούσε τη βία. «Αν ξέρετε κάποιον εθισμένο, πηγαίνετε και σκοτώστε τον», είχε πει σε ομιλία του σε παραγκουπόλεις της Μανίλα, ενώ σε άλλη δήλωσή του παραδέχθηκε ότι σκότωσε ο ίδιος υπόπτους στην Νταβάο για να δώσει «παράδειγμα» στην αστυνομία. Ακόμη και όταν επικρίθηκε για συγκρίσεις με τα εγκλήματα του ναζισμού, απάντησε κυνικά ότι θα ήθελε να «σφαγιάσει» εκατομμύρια χρήστες ναρκωτικών.
Έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας κάνει λόγο για ανεπίσημα «μπόνους» σε αστυνομικούς ανά εκτελεσμένο ύποπτο, όχι ανά σύλληψη. Οι φτωχογειτονιές των μεγάλων πόλεων μετατράπηκαν σε πεδία επιχειρήσεων, με χιλιάδες μικροχρήστες ή ακόμη και αθώους περαστικούς να σκοτώνονται, ενώ οι μεγαλέμποροι προσαρμόζονταν και αναδιοργάνωναν τα δίκτυά τους.
Πολιτικός υπολογισμός και συνέχεια της καταστολής
Ο Ντουτέρτε αποχώρησε από την προεδρία τον Ιούνιο του 2022, όμως ο πυρήνας της πολιτικής του επέζησε. Τον διαδέχθηκε ο Φερδινάνδος «Μπονγκμπονγκ» Μάρκος τζούνιορ, γιος του πρώην δικτάτορα, ο οποίος δεν ακύρωσε ποτέ επίσημα τον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών». Πολλές από τις ρυθμίσεις της εποχής Ντουτέρτε παραμένουν ενεργές, ενώ σύμφωνα με οργανώσεις δικαιωμάτων, οι εξωδικαστικές εκτελέσεις έχουν μειωθεί αλλά δεν έχουν σταματήσει.
Η σύλληψη και παράδοση του Ντουτέρτε στη Χάγη τον Μάρτιο του 2025 ερμηνεύεται από πολλούς λιγότερο ως στροφή υπέρ του κράτους δικαίου και περισσότερο ως κίνηση πολιτικής εξουδετέρωσης ενός ισχυρού αντιπάλου από τον Μάρκος. Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση προβάλλει επιτυχίες στην εξάρθρωση κυκλωμάτων, αλλά οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι μαφίες των ναρκωτικών προσαρμόστηκαν και ότι η ουσία «shabu» παραμένει ευρέως διαθέσιμη.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Ντουτέρτε είναι κρίσιμο τεστ για το κύρος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και το κατά πόσο η διεθνής δικαιοσύνη μπορεί να αγγίξει λαοφιλείς «ισχυρούς άνδρες» που επικαλούνται την ασφάλεια για να αποδομήσουν το κράτος δικαίου. Ακόμη κι αν η δίκη προχωρήσει, οι Φιλιππίνες δείχνουν ότι χωρίς εσωτερική πολιτική βούληση, η λογοδοσία μένει μερική και η κουλτούρα της βίας επιβιώνει κάτω από νέο πολιτικό περιτύλιγμα.
#Φιλιππίνες #Ντουτέρτε #ICC #ΑνθρώπιναΔικαιώματα
