Ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν «μοχθηρές», σηματοδοτώντας νέα κλιμάκωση στη ρητορική της Ουάσιγκτον. Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν επανέρχεται στο προσκήνιο με ανησυχίες για περιφερειακή αποσταθεροποίηση.
Η αναφορά του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στις «μοχθηρές» πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν επαναφέρει με οξύ τρόπο ένα από τα πιο επικίνδυνα γεωπολιτικά μέτωπα. Αν και οι λεπτομέρειες της τοποθέτησης δεν γίνονται πλήρως γνωστές από το διαθέσιμο υλικό, το μήνυμα είναι σαφές: ο Λευκός Οίκος επιλέγει εκ νέου τη σκληρή γραμμή έναντι της Τεχεράνης, τόσο σε επίπεδο ρητορικής όσο και δυνητικά σε επίπεδο πολιτικών επιλογών.
Η κληρονομιά της αποχώρησης από τη συμφωνία
Η πυρηνική αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν δεν ξεκινά σήμερα. Η μονομερής αποχώρηση της Ουάσιγκτον από την πυρηνική συμφωνία του 2015 (JCPOA) είχε ως αποτέλεσμα την επανεπιβολή αυστηρών κυρώσεων, πλήττοντας καίρια την ιρανική οικονομία και ωθώντας την Τεχεράνη να απαντήσει με σταδιακή υπέρβαση των περιορισμών στον εμπλουτισμό ουρανίου. Από τότε, η διεθνής κοινότητα κινείται ανάμεσα σε αποτυχημένες απόπειρες επαναδιαπραγμάτευσης και περιοδικές εξάρσεις έντασης στον Περσικό Κόλπο.
Η επιλογή του Τραμπ να χαρακτηρίσει δημόσια τις ιρανικές πυρηνικές επιδιώξεις ως «μοχθηρές» λειτουργεί σε δύο επίπεδα. Πρώτον, ενισχύει το αφήγημα περί άμεσης απειλής για την περιφερειακή και παγκόσμια ασφάλεια, το οποίο χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει ένα σκληρό καθεστώς κυρώσεων. Δεύτερον, στέλνει μήνυμα προς τους συμμάχους των ΗΠΑ –ιδίως στην Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή– ότι η Ουάσιγκτον δεν προτίθεται να χαλαρώσει τη στάση της, ακόμη κι αν αυτό δυσχεραίνει τις διπλωματικές πρωτοβουλίες.
Κίνδυνοι για την περιφερειακή σταθερότητα και τις αγορές
Η αναζωπύρωση της αντιπαράθεσης γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα έχει άμεσες προεκτάσεις για τη Μέση Ανατολή, όπου ήδη μαίνεται πόλεμος και πολλαπλές εντάσεις δι’ αντιπροσώπων. Το Ιράν διατηρεί ισχυρά δίκτυα επιρροής σε Λίβανο, Συρία, Ιράκ και Υεμένη, γεγονός που του επιτρέπει να απαντά ασύμμετρα σε πιέσεις από τις ΗΠΑ ή περιφερειακούς αντιπάλους. Κάθε σκλήρυνση της αμερικανικής στάσης αυξάνει τον κίνδυνο κλιμάκωσης, είτε μέσω επιθέσεων σε ναυτιλιακές οδούς στον Περσικό Κόλπο είτε μέσω στοχευμένων πληγμάτων από ή κατά φιλοϊρανικών ομάδων.
Για τις διεθνείς αγορές ενέργειας, η αβεβαιότητα γύρω από το Ιράν μεταφράζεται σε πρόσθετο ασφάλιστρο κινδύνου στις τιμές του πετρελαίου. Η Τεχεράνη, παρά τις κυρώσεις, παραμένει σημαντικός παραγωγός, και κάθε υπόνοια στρατιωτικής κλιμάκωσης ή νέων περιορισμών στις εξαγωγές της δημιουργεί νευρικότητα σε επενδυτές και κυβερνήσεις. Οι θαλάσσιες οδοί της περιοχής είναι κρίσιμες για τη ροή πετρελαίου και LNG προς Ευρώπη και Ασία, άρα οποιαδήποτε διαταραχή έχει άμεσο αντίκτυπο στο κόστος ενέργειας και στον πληθωρισμό.
Διπλωματικό αδιέξοδο και απουσία αξιόπιστου μηχανισμού αποκλιμάκωσης
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι η απουσία ενός σταθερού, αξιόπιστου πλαισίου διαλόγου. Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις προσπαθούν διαχρονικά να διαδραματίσουν ρόλο μεσολαβητή, ωστόσο η έλλειψη εμπιστοσύνης ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη, σε συνδυασμό με τις εσωτερικές πολιτικές δυναμικές και στις δύο πλευρές, περιορίζει τα περιθώρια συμβιβασμού. Η σκληρή ρητορική, όπως αυτή που υιοθετεί ο Τραμπ, μπορεί να αποδίδει σε εσωτερικό ακροατήριο, αλλά συχνά οδηγεί σε περαιτέρω αδιαλλαξία από την άλλη πλευρά.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, που εξαρτώνται από τις διεθνείς ενεργειακές αγορές και συμμετέχουν ενεργά σε περιφερειακά σχήματα συνεργασίας, η εξέλιξη της κρίσης ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι απλώς ένα μακρινό γεωπολιτικό επεισόδιο. Επηρεάζει το κόστος ενέργειας, τις ναυτιλιακές ροές και τη συνολική ασφάλεια στην ευρύτερη γειτονιά της Ανατολικής Μεσογείου.
Σχόλιο 
: Η νέα έξαρση της ρητορικής Τραμπ κατά του Ιράν ενισχύει τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών σε μια ήδη εύφλεκτη περιοχή. Χωρίς αξιόπιστο διάλογο και σαφή «κόκκινα τηλέφωνα», η σύγκρουση μπορεί εύκολα να μετατραπεί από λεκτική σε στρατιωτική, με σοβαρές επιπτώσεις στην ενεργειακή ασφάλεια και τη διεθνή οικονομία.
#ΗΠΑ #Ιράν #Τραμπ #πυρηνικό #ΜέσηΑνατολή #ενέργεια
