Η Ουάσιγκτον συγκεντρώνει τεράστια στρατιωτική ισχύ στη Μέση Ανατολή ενώ Γενεύη φιλοξενεί ίσως την τελευταία σοβαρή απόπειρα διπλωματικής εκτόνωσης. Το διακύβευμα είναι αν η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν θα οδηγήσει σε συμφωνία ή σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Η ένταση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εισέρχεται σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση, καθώς στην Γενεύη ξεκινούν νέες συνομιλίες για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, την ώρα που ο αμερικανικός στρατός έχει αναπτύξει στη Μέση Ανατολή τη μεγαλύτερη δύναμη από την εισβολή στο Ιράκ το 2003. Στην Ουάσιγκτον και σε κύκλους ασφαλείας γίνεται πλέον ανοιχτά λόγος για «στρατιωτική αντίστροφη μέτρηση», εάν δεν υπάρξει συμφωνία μέσα στις επόμενες ημέρες.
Σενάρια περιορισμένου πλήγματος και αλλαγής καθεστώτος
Σύμφωνα με διαρροές που επικαλούνται αμερικανικά και διεθνή μέσα, ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει ένα φάσμα στρατιωτικών επιλογών, από «χειρουργικά» πλήγματα έως μια ευρύτερη εκστρατεία με στόχο την αποδυνάμωση ή ακόμη και την ανατροπή της ηγεσίας στην Τεχεράνη. Δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι επιβεβαιώνουν ότι ο στρατιωτικός σχεδιασμός βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο, περιλαμβάνοντας στοχευμένες επιθέσεις σε πρόσωπα και υποδομές, εφόσον δοθεί η πολιτική εντολή.
Το σενάριο αλλαγής καθεστώτος φαίνεται να κερδίζει έδαφος σε τμήμα του πολιτικού κατεστημένου στην Ουάσιγκτον. Όπως σημειώνουν αναλυτές, ο Τραμπ δείχνει να έχει υιοθετήσει την άποψη ότι «σταθερότητα στη Μέση Ανατολή δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το τέλος της σημερινής ηγεσίας στην Τεχεράνη». Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη και ένα περιορισμένο πλήγμα είναι πιθανό να ξεφύγει από τον αρχικό σχεδιασμό, καθώς ένα καθεστώς που αισθάνεται υπαρξιακά απειλούμενο τείνει να επιλέγει την κλιμάκωση ως μέσο επιβίωσης.
Ιρανική αποτροπή και κίνδυνος περιφερειακής ανάφλεξης
Το Ιράν, με επιστολή προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, δηλώνει ότι δεν επιδιώκει πόλεμο, αλλά προειδοποιεί πως θα απαντήσει «αποφασιστικά και αναλογικά» σε κάθε στρατιωτική επίθεση, επικαλούμενο το δικαίωμα αυτοάμυνας. Υπό το βάρος σκληρών εσωτερικών διαμαρτυριών και διεθνούς απομόνωσης, η Τεχεράνη διαθέτει ένα εκτεταμένο δίκτυο ένοπλων συμμάχων στην περιοχή, από τη Χεζμπολάχ μέχρι σιιτικές πολιτοφυλακές. Αναλυτές φοβούνται ότι ενεργοποίηση αυτών των «πληρεξουσίων» θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές συγκρούσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Η σταθερότητα των αγορών ενέργειας καθίσταται επίσης εξαιρετικά εύθραυστη, δεδομένου ότι τυχόν στρατιωτική αναμέτρηση θα έθετε σε κίνδυνο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, όπως τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.
Ο ρόλος του Ισραήλ και τα όρια της αμερικανικής στρατηγικής
Παράλληλα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου εντείνει την πίεση προς την Ουάσιγκτον, υποστηρίζοντας ότι το καθεστώς των Αγιατολάχ συνιστά υπαρξιακή απειλή για το Ισραήλ. Μετά από προηγούμενες κοινές επιχειρήσεις ΗΠΑ–Ισραήλ κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, το Τελ Αβίβ εμφανίζεται «σε επιφυλακή για κάθε ενδεχόμενο» και προειδοποιεί ότι θα απαντήσει με «αδιανόητη ισχύ» σε ενδεχόμενη ιρανική επίθεση.
Ωστόσο, διεθνολόγοι επισημαίνουν ότι η ίδια η Ουάσιγκτον δεν φαίνεται διατεθειμένη να επαναλάβει τα πειράματα «αλλαγής καθεστώτος» του παρελθόντος. Η πρόσφατη Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας των ΗΠΑ σηματοδοτεί τυπικό τέλος στην εποχή του «nation-building», με τη στρατηγική προσοχή να μετατοπίζεται από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα. Χωρίς σαφή, αξιόπιστη πολιτική εναλλακτική εντός Ιράν, πολλοί θεωρούν ότι μια νέα συμφωνία με το υπάρχον καθεστώς, όσο προβληματική κι αν είναι, αποτελεί ρεαλιστικότερη επιλογή από μια αβέβαιη περιπέτεια ανατροπής.
Ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη και επιτυχημένα στρατιωτικά πλήγματα δύσκολα θα άνοιγαν τον δρόμο προς δημοκρατική μετάβαση. Αντίθετα, πιο πιθανή θεωρείται η ανάδυση αυταρχικής στρατιωτικής διακυβέρνησης ή, στη χειρότερη περίπτωση, η κατάρρευση του κράτους και η γενικευμένη περιφερειακή σύρραξη.
Σχόλιο 
: Η τρέχουσα κρίση ΗΠΑ–Ιράν δεν είναι απλώς μια ακόμη διαπραγμάτευση για φυγοκέντριση ουρανίου, αλλά κόμβος όπου τέμνονται ενεργειακή ασφάλεια, ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή και η αξιοπιστία της αμερικανικής αποτροπής. Η υπερσυγκέντρωση στρατιωτικών μέσων αυξάνει την πίεση στη Γενεύη, αλλά και τον κίνδυνο ατυχήματος ή λανθασμένου υπολογισμού. Για την Ευρώπη και χώρες όπως η Ελλάδα, που εξαρτώνται από σταθερές ροές ενέργειας και ναυτιλιακή ασφάλεια, η διπλωματική εκτόνωση δεν είναι απλώς επιθυμητή – είναι στρατηγική αναγκαιότητα.
#Ιράν #ΗΠΑ #ΜέσηΑνατολή #Τραμπ #Ισραήλ #ΠυρηνικόΠρόγραμμα
