Η κυβέρνηση Σάντσεθ σχεδιάζει απαγόρευση της χρήσης social media από ανηλίκους κάτω των 16 ετών και ποινική ευθύνη για τα στελέχη των πλατφορμών, προκαλώντας σφοδρή σύγκρουση με τον Ίλον Μασκ και τον ιδρυτή του Telegram Πάβελ Ντουρόφ. Η αντιπαράθεση αναδεικνύει τη νέα γραμμή μάχης μεταξύ κρατικής ρύθμισης, δικαιωμάτων των παιδιών και ισχύος των τεχνολογικών «ολιγαρχών».
Η Ισπανία βρίσκεται στο επίκεντρο μιας οξυμένης διεθνούς αντιπαράθεσης για τα όρια της ελευθερίας στο διαδίκτυο, μετά την εξαγγελία του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ για απαγόρευση της πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 16 ετών και αυστηροποίηση της ευθύνης των ίδιων των εταιρικών στελεχών των πλατφορμών.
Το ισπανικό σχέδιο: από την «ψηφιακή Άγρια Δύση» σε αυστηρή ρύθμιση
Μιλώντας στη Σύνοδο Παγκόσμιων Κυβερνήσεων στο Ντουμπάι, ο Σάντσεθ περιέγραψε τα social media ως «ψηφιακή Άγρια Δύση» και ανακοίνωσε ότι η Ισπανία θα απαγορεύσει τη χρήση τους από ανηλίκους κάτω των 16 ετών, με στόχο – όπως είπε – «να προστατεύσει τα παιδιά από έναν χώρο που ποτέ δεν προοριζόταν να πλοηγηθούν μόνα τους».
Σήμερα, μεγάλες πλατφόρμες όπως το Facebook και το TikTok θέτουν ως ελάχιστο όριο τα 13 έτη. Το ισπανικό σχέδιο ανεβάζει σημαντικά τον πήχη και, κρίσιμα, προβλέπει και νέο νομικό πλαίσιο ώστε τα στελέχη των εταιρειών social media να μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνα για παράνομο, μισαλλόδοξο ή βλαπτικό περιεχόμενο στις πλατφόρμες τους.
Ο Σάντσεθ υποστήριξε ότι «η ισχύς του κράτους υπάρχει για να προστατεύει τη δημοκρατία αλλά και τα παιδιά από τον τοξικό, ατιμώρητο κόσμο των social media» και προανήγγειλε ότι η ρύθμιση θα ενσωματωθεί ως τροπολογία σε ήδη υπό συζήτηση νομοσχέδιο για την ψηφιακή προστασία των ανηλίκων. Παράλληλα, ανακοίνωσε τη δημιουργία μιας «Συμμαχίας των Ψηφιακά Πρόθυμων» με άλλες πέντε ευρωπαϊκές χώρες για κοινή, διασυνοριακή ρύθμιση – χωρίς όμως ακόμη να δώσει λεπτομέρειες ή ονόματα.
Η αντεπίθεση Μασκ και Ντουρόφ και ο φόβος του «ψηφιακού ολοκληρωτισμού»
Η αντίδραση των μεγάλων πλατφορμών υπήρξε άμεση και ιδιαίτερα επιθετική. Ο ιδιοκτήτης του X (πρώην Twitter) Ίλον Μασκ χαρακτήρισε τον Σάντσεθ «προδότη του ισπανικού λαού» και «τύραννο», κατηγορώντας τον για αυταρχισμό. Ο Μασκ, ο οποίος ήδη βρίσκεται στο στόχαστρο ευρωπαϊκών αρχών για τη λειτουργία της πλατφόρμας του και του συστήματος τεχνητής νοημοσύνης Grok, επιχειρεί να εμφανίσει τα μέτρα ως επίθεση στην ελευθερία του λόγου και στην καινοτομία.
Ακόμη πιο θεσμικά ανησυχητική ήταν η κίνηση του ιδρυτή του Telegram, Πάβελ Ντουρόφ, ο οποίος έστειλε μαζικό μήνυμα σε όλους τους χρήστες της εφαρμογής στην Ισπανία, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι «προωθεί επικίνδυνες ρυθμίσεις που απειλούν τις ελευθερίες σας στο διαδίκτυο» και ότι μετατρέπει τη χώρα σε «κράτος παρακολούθησης στο όνομα της προστασίας».
Κυβερνητικές πηγές στη Μαδρίτη αντέτειναν ότι είναι «απαράδεκτο ξένοι τεχνο-ολιγάρχες να μπορούν να πλημμυρίζουν τα κινητά των Ισπανών με προπαγάνδα επειδή η κυβέρνηση επιδιώκει να προστατεύσει ανηλίκους και να επιβάλει τον νόμο». Υπογράμμισαν επίσης πως είναι η πρώτη φορά που ιδρυτής πλατφόρμας αξιοποιεί τη δεσπόζουσα θέση του για μαζικό πολιτικό μήνυμα προς όλους τους χρήστες σε μια χώρα.
Κοινωνική στήριξη, ανησυχίες για τα παιδιά και διεθνές ντόμινο
Παρά τη σφοδρή κριτική από τους τεχνολογικούς κολοσσούς, η κοινωνική βάση για αυστηρότερα μέτρα φαίνεται ισχυρή. Σύμφωνα με την Ipsos, το 82% των πολιτών στην Ισπανία τάσσεται υπέρ απαγόρευσης social media για παιδιά κάτω των 14 ετών, ποσοστό αυξημένο από 73% το 2024. Αντίστοιχη στήριξη καταγράφεται σε όλες τις 30 χώρες της έρευνας.
Οι ανησυχίες δεν είναι αβάσιμες: η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία έχει προειδοποιήσει ότι τα συστήματα γενετικής τεχνητής νοημοσύνης πολλαπλασιάζουν την έκθεση ανηλίκων σε βίαιο ή σεξουαλικό περιεχόμενο, ενώ οι έφηβοι είναι λιγότερο ικανοί να αμφισβητήσουν την αξιοπιστία τέτοιου υλικού ή να αντιληφθούν την υποκείμενη χειραγώγηση. Η UNICEF καταγράφει αυξανόμενο φόβο των παιδιών για deepfakes και σεξουαλική εκμετάλλευση μέσω AI.
Ταυτόχρονα, οι ρυθμιστικές αρχές σκληραίνουν τη στάση τους: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ερευνά το Grok για παραγωγή σεξουαλικά επιβλαβών εικόνων, ενώ στη Γαλλία οι εισαγγελικές αρχές πραγματοποίησαν έφοδο στα γραφεία του X για υπόθεση υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Η Αυστραλία ήδη απαγόρευσε τα social media σε κάτω των 16 και επέβαλε βαριά πρόστιμα για μη συμμόρφωση, ενώ η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Κίνα έχουν θεσπίσει διάφορες μορφές γονικής συναίνεσης ή τεχνικών περιορισμών.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ισπανία δεν κινείται μόνη. Η Δανία και η Μαλαισία έχουν ανακοινώσει παρόμοιες προθέσεις, το Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζει μοντέλο τύπου Αυστραλίας, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, και η Ελλάδα ετοιμάζεται να προχωρήσει σε απαγόρευση χρήσης social media για παιδιά κάτω των 15 ετών. Το αν αυτή η τάση θα οδηγήσει σε αποτελεσματική προστασία ή σε υπερβολικό κρατικό έλεγχο θα κριθεί από τις λεπτομέρειες εφαρμογής και τον βαθμό διαφάνειας και δημοκρατικής λογοδοσίας.
Σχόλιο 
: Η σύγκρουση Σάντσεθ – τεχνο-ολιγαρχών λειτουργεί ως crash test για το ποιος θα ορίζει τους κανόνες στο ψηφιακό οικοσύστημα: τα εκλεγμένα κράτη ή οι πλατφόρμες με πρόσβαση απευθείας σε εκατομμύρια πολίτες. Για χώρες όπως η Ελλάδα, που ετοιμάζονται για ανάλογα μέτρα, το ισπανικό παράδειγμα θα αποτελέσει πολύτιμο – και πολιτικά εκρηκτικό – πείραμα ισορροπίας ανάμεσα στην προστασία των παιδιών και στην αποφυγή ψηφιακού πατερναλισμού.
#Ισπανία #SocialMedia #Ανήλικοι #ΠέδροΣάντσεθ #ElonMusk #Telegram #ΨηφιακήΡύθμιση #ΠροστασίαΠαιδιών
