Η εξόντωση του διαβόητου αρχηγού του καρτέλ CJNG σηματοδοτεί στροφή στην αντιναρκωτική πολιτική του Μεξικού. Οι ειδικοί φοβούνται κλιμάκωση βίας και αναδιάταξη ισχύος μεταξύ καρτέλ.
Ο θάνατος του Νεμέσιο Ρουμπέν Οσεγκέρα Σερβάντες, γνωστού ως «Ελ Μέντσο», ενός από τους ισχυρότερους βαρόνους ναρκωτικών του Μεξικού, δεν αποτελεί απλώς ακόμη μια επιτυχία των δυνάμεων ασφαλείας. Ερμηνεύεται ως στρατηγική στροφή της μεξικανικής κυβέρνησης απέναντι στα καρτέλ, με πιθανό τίμημα έναν νέο κύκλο αιματηρής αποσταθεροποίησης.
Ο ρόλος του «Ελ Μέντσο» και η άνοδος του CJNG
Ο «Ελ Μέντσο», πρώην αστυνομικός που είχε φυλακιστεί στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1990 για υποθέσεις ναρκωτικών, ανέλαβε την ηγεσία του Cartel Jalisco Nueva Generacion (CJNG) γύρω στο 2010, στην πολιτεία Χαλίσκο. Από εκεί, μέσω ακραίας βίας και συγκρούσεων με αντίπαλα καρτέλ, επέκτεινε την επιρροή του σχεδόν σε ολόκληρη τη χώρα, μετατρέποντας το CJNG σε μία από τις ισχυρότερες εγκληματικές οργανώσεις στο δυτικό ημισφαίριο.
Το καρτέλ κατηγορείται για διακίνηση ναρκωτικών προς τις ΗΠΑ, αλλά και για ένα ευρύ φάσμα εγκλημάτων – από εμπορία ανθρώπων και εκβιασμούς έως απαγωγές, βασανιστήρια και δολοφονίες. Το πρόγραμμα Uppsala Conflict Data αποδίδει στο CJNG πάνω από 75.000 θανάτους, περισσότερους ακόμη και από το ιστορικό καρτέλ της Σιναλόα. Η Ουάσιγκτον είχε ανεβάσει το διακύβευμα, προσφέροντας αμοιβή έως 15 εκατ. δολάρια για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στη σύλληψή του και, το 2025, χαρακτηρίζοντας το CJNG «ξένη τρομοκρατική οργάνωση».
Η επιχείρηση εξόντωσης και η αλλαγή δόγματος στο Μεξικό
Σύμφωνα με τις αρχές, ειδικές δυνάμεις της Εθνοφρουράς προσπάθησαν να συλλάβουν τον Οσεγκέρα σε ράντσο, όταν ξέσπασε σφοδρή ανταλλαγή πυρών. Τέσσερα μέλη του καρτέλ σκοτώθηκαν, αρκετοί τραυματίστηκαν και ο ίδιος ο «Ελ Μέντσο» υπέκυψε στα τραύματά του κατά τη μεταφορά σε νοσοκομείο. Οι ΗΠΑ φέρονται να παρείχαν κρίσιμες πληροφορίες για τον εντοπισμό του.
Η επιχείρηση σηματοδοτεί ρήξη με τη γραμμή «αγκαλιές, όχι σφαίρες» («abrazos, no balazos») της περιόδου 2018-2024, όταν η κυβέρνηση επιδίωκε μια άτυπη εκτόνωση της σύγκρουσης με τα καρτέλ χωρίς μετωπικές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Παρά την πιο ήπια προσέγγιση, οι ανθρωποκτονίες παρέμειναν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα – πάνω από 30.000 τον χρόνο μεταξύ 2017 και 2023, σύμφωνα με το Γραφείο του ΟΗΕ για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα.
Η διάδοχος κυβέρνηση της Κλαούντια Σέινμπαουμ είχε αρχικά αποκλείσει «πόλεμο κατά των ναρκεμπόρων» ως παράνομο και αναποτελεσματικό. Ωστόσο, από τα τέλη του 2024, ο στρατός επιχειρεί πολύ πιο επιθετικά εναντίον των εγκληματικών οργανώσεων. Αναλυτές, όπως ο Ντέιβιντ Μόρα του International Crisis Group, θεωρούν την εξόντωση του «Ελ Μέντσο» σημείο καμπής στην αντιναρκωτική στρατηγική.
Κίνδυνος κλιμάκωσης βίας και διεθνείς πιέσεις
Η άμεση αντίδραση του CJNG ήταν μια έκρηξη βίας σε πολλές περιοχές της χώρας, με δεκάδες νεκρούς και επιθέσεις ακόμη και σε τουριστικά θέρετρα όπως το Πουέρτο Βαγιάρτα και το Ακαπούλκο – κάτι που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ασυνήθιστο. Το μήνυμα του καρτέλ είναι σαφές: παρά την απώλεια του αρχηγού, διατηρεί ικανότητα στρατιωτικού τύπου αντίδρασης.
Ιστορικά, η εξουδετέρωση ηγετών καρτέλ στο Μεξικό δεν οδηγεί αυτομάτως σε αποκλιμάκωση. Αντίθετα, συχνά προκαλεί εσωτερικές διαμάχες διαδοχής, διασπάσεις και μάχες για εδάφη, ανοίγοντας τον δρόμο για ακόμη πιο ακραία παρακλάδια. Το παράδειγμα της Σιναλόα, όπου το 2019 ένοπλοι ανάγκασαν το κράτος να απελευθερώσει τον Οβίδιο Γκουσμάν τρομοκρατώντας την Κουλιακάν, δείχνει πόσο εύθραυστη είναι η κρατική κυριαρχία σε ορισμένες περιοχές.
Παράλληλα, οι πιέσεις από την Ουάσιγκτον εντείνονται. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει ακόμη και με χρήση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων εντός Μεξικού, αν η χώρα δεν κάνει περισσότερα για να περιορίσει τη ροή ναρκωτικών προς τον βορρά. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιχείρηση κατά του «Ελ Μέντσο» μπορεί να διαβαστεί και ως προσπάθεια της Πόλης του Μεξικού να αποτρέψει πιο άμεση αμερικανική εμπλοκή.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν η στοχευμένη εξόντωση ηγετών, χωρίς παράλληλη ενίσχυση θεσμών, δικαιοσύνης και κοινωνικής συνοχής, απλώς αναδιανέμει την ισχύ μεταξύ εγκληματικών οργανώσεων, εγκλωβίζοντας το Μεξικό σε έναν ατέρμονο, όλο και πιο βίαιο πόλεμο φθοράς.
Σχόλιο 
: Η εξόντωση του «Ελ Μέντσο» δείχνει αποφασιστικότητα, αλλά χωρίς βαθιές θεσμικές μεταρρυθμίσεις και διασυνοριακή στρατηγική, κινδυνεύει να αποδειχθεί πυροτέχνημα: αποκεφαλίζει ένα καρτέλ, ενώ πολλαπλασιάζει τις εστίες βίας και ενισχύει τη νομιμοποίηση στρατιωτικοποίησης της δημόσιας ζωής στο Μεξικό.
#Μεξικό #ναρκωτικά #καρτέλ #ElMencho #CJNG #ΗΠΑ
