Ο Τραμπ απειλεί με δασμούς — η ΕΕ με… ανακοινώσεις!

Το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι οι δασμοί. Είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να συμφωνήσει ούτε στο τι την συμφέρει.

Η συζήτηση στις Βρυξέλλες επανέρχεται σαν εποχική γρίπη: «Αν ο Τραμπ ανεβάσει τους δασμούς, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα “αγκυρώσει” ένα μεγάλο εμπορικό μέτωπο εναντίον του και θα τον στριμώξει διεθνώς». Ωραίο ως αφήγημα. Στην πράξη, η ΕΕ δεν είναι φτιαγμένη για “μπλοκ-αντιδράσεις” με σημαίες και συνθήματα. Είναι φτιαγμένη για συμβιβασμούς, αργές συμφωνίες και εσωτερική διαχείριση ζημιών. Και αυτό, όσο κυνικό κι αν ακούγεται, είναι και η βασική εξήγηση για το γιατί δεν θα δούμε «αντι-Τραμπ εμπορική συμμαχία» με ευρωπαϊκή σφραγίδα.

1) Η ΕΕ δεν “πουλάει” αντι-αμερικανισμό ως στρατηγική

Η Ευρώπη μπορεί να έχει νεύρα με την Ουάσιγκτον, αλλά δεν έχει συμφέρον να βαφτίσει την εμπορική της πολιτική “αντι-ΗΠΑ”. Οι διατλαντικές σχέσεις δεν είναι μόνο εμπόριο. Είναι επενδύσεις, αλυσίδες εφοδιασμού, τεχνολογία, άμυνα, γεωπολιτική. Αν η ΕΕ σηκώσει πανό «εμπορικός πόλεμος», το κόστος γυρίζει πίσω στο ίδιο της το σώμα: επιχειρήσεις, θέσεις εργασίας, τιμές, επενδύσεις. Γι’ αυτό η επίσημη γλώσσα μένει πάντα στο ασφαλές τρίγωνο: «κανόνες», «αναλογική απάντηση», «σταθερότητα».

2) “Ενιαία ΕΕ” στα χαρτιά — 27 διαφορετικές πολιτικές στο πεδίο

Η εμπορική πολιτική είναι ευρωπαϊκή αρμοδιότητα. Η πολιτική βούληση όμως είναι εθνική. Και εκεί αρχίζει το πάρτι:

• άλλος φοβάται για τη βιομηχανία του,

• άλλος για τις εξαγωγές του,

• άλλος για το αγροτικό του κοινό,

• άλλος για τις επενδύσεις που περιμένει από τις ΗΠΑ,

• άλλος απλώς δεν θέλει να γίνει “στόχος” σε μια κόντρα μεγάλων.

Με λίγα λόγια: για να “αγκυρώσεις” μπλοκ, χρειάζεσαι ένα τιμόνι. Η ΕΕ συχνά έχει 27.

3) Οι εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ παίρνουν χρόνια — τα “μπλοκ” θέλουν ταχύτητα

Η θεωρία λέει: «κάνε γρήγορα συμμαχίες με άλλους παίκτες». Η πράξη λέει: οι εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ είναι marathon, όχι sprint. Ακόμα κι όταν υπάρχει καλή διάθεση, οι διαπραγματεύσεις, οι ρήτρες, οι εξαιρέσεις και οι επικυρώσεις είναι πολιτικός Γολγοθάς. Άρα το αφήγημα “στήνουμε νέο εμπορικό μέτωπο σε χρόνο μηδέν” είναι… ευρωπαϊκή επιστημονική φαντασία.

4) Η «μπαζούκα» υπάρχει — αλλά δεν είναι κουμπί για επίδειξη

Η ΕΕ έχει εργαλεία αντίδρασης. Το πιο βαρύ είναι το Anti-Coercion Instrument (ACI), δηλαδή ο μηχανισμός κατά του οικονομικού εξαναγκασμού, που μπήκε σε ισχύ στα τέλη του 2023. Σχεδιάστηκε πρώτα ως αποτροπή: να πονάει η ιδέα και μόνο ότι η Ευρώπη μπορεί να απαντήσει.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Ότι η ΕΕ μπορεί να κλιμακώσει με στοχευμένα μέτρα (π.χ. πρόσβαση σε δημόσιες προμήθειες, υπηρεσίες, περιορισμούς) όταν κρίνει ότι δέχεται πίεση για να αλλάξει πολιτική. Αλλά εδώ είναι το ζήτημα: αν πατήσεις τη «μπαζούκα» χωρίς καθαρό στόχο και χωρίς ενιαία γραμμή, δεν “τιμωρείς” μόνο τον άλλον — τραυματίζεις και δικές σου επιχειρήσεις, δικές σου τιμές, δική σου αξιοπιστία.

Και αυτό ακριβώς φαίνεται και στη σημερινή συγκυρία: υπάρχουν φωνές εντός ΕΕ που λένε «έχουμε τα εργαλεία να απαντήσουμε», αλλά η βασική γραμμή παραμένει προσεκτική, με προτεραιότητα να μην γίνει η κλιμάκωση αυτοσκοπός.

5) Η ΕΕ κάνει risk management, όχι “ηρωισμό”

Ο Τραμπ (ως πολιτικό brand) λειτουργεί με πίεση, αιφνιδιασμό, σύγκρουση. Η ΕΕ λειτουργεί με διαδικασία, ισορροπίες, περιορισμό κινδύνου. Αυτό δεν είναι ηθική κρίση. Είναι οργανωτικό μοντέλο.

Όταν λοιπόν ο απέναντι απειλεί με δασμούς, η Ευρώπη δεν απαντά με «θα ηγηθούμε παγκόσμιας αντεπίθεσης». Απαντά με:

• τεχνική προετοιμασία αντιμέτρων,

• πολιτικές διαβουλεύσεις για ενότητα,

• παράθυρα διαπραγμάτευσης,

• και επικοινωνία που κρατά χαμηλά τον πήχη ώστε να μην εγκλωβιστεί.

Το αποτέλεσμα μοιάζει συχνά με αδυναμία, αλλά στην πραγματικότητα είναι το “default λειτουργικό σύστημα” της Ένωσης.

6) «Εμπορικό μπλοκ» με ποιους, ακριβώς;

Ακόμα κι αν η ΕΕ ήθελε να στήσει “αντι-Τραμπ” μέτωπο, οι περισσότεροι πιθανοί εταίροι δεν θέλουν να πάρουν θέση σε μια σύγκρουση που μπορεί να αλλάξει αύριο. Οι χώρες συνεργάζονται ευκολότερα σε συγκεκριμένα πεδία (πρότυπα, ψηφιακοί κανόνες, αλυσίδες εφοδιασμού) παρά σε πολιτικά στρατόπεδα που γράφουν «εμείς εναντίον των ΗΠΑ». Οπότε το “μεγάλο μπλοκ” καταλήγει σε “πολλά μικρά, αποσπασματικά deals”.

Τι θα κάνει λοιπόν η ΕΕ στην πράξη;

Αν αφαιρέσουμε τις αφίσες και κρατήσουμε την επιχειρησιακή λογική, το πιθανότερο σενάριο είναι:

1. Θα επιδιώξει συμφωνία/αποκλιμάκωση, ώστε να μη γίνει μόνιμη πληγή η αβεβαιότητα.

2. Θα κρατά έτοιμα αντίμετρα, για να μην φαίνεται δεδομένη.

3. Θα αποφύγει τη μεγάλη “συμμαχία-βιτρίνα”, γιατί δεν έχει ταχύτητα, ομοφωνία και πολιτική αντοχή να την υποστηρίξει.

SBC Editorial

Η ΕΕ απέναντι στον Τραμπ δεν έχει πρόβλημα να γράψει σκληρές λέξεις. Έχει πρόβλημα να πληρώσει το κόστος μιας σκληρής σύγκρουσης ενιαία. Και όσο τα κράτη-μέλη τραβάνε προς διαφορετικές κατευθύνσεις, η Ευρώπη θα κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: θα “διαχειρίζεται” την κρίση, δεν θα την “κερδίζει” με θεαματικές κινήσεις.
Το branding του Τραμπ είναι η πίεση. Το branding της ΕΕ είναι η διαδικασία. Στον εμπορικό πόλεμο, η διαδικασία μοιάζει με ανακοινώσεις. Και συχνά… είναι.