Η πολεμική κλιμάκωση ΗΠΑ–Ιράν εκτοξεύει τις τιμές ενέργειας και επαναφέρει με ορμή τη συζήτηση για την ενεργειακή αυτονομία της ΕΕ. Οι Βρυξέλλες βλέπουν πλέον στις ανανεώσιμες πηγές όχι μόνο κλιματικό, αλλά και γεωπολιτικό μονόδρομο.
Η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή, μετά τους βομβαρδισμούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, λειτούργησε ως σκληρή υπενθύμιση της ενεργειακής ευαλωτότητας της Ευρώπης. Παρότι η φυσική τροφοδοσία σε πετρέλαιο και αέριο προς την ΕΕ παραμένει ασφαλής, οι τιμές καυσίμων και ηλεκτρισμού έχουν εκτοξευθεί, αναζωπυρώνοντας τον φόβο ενός νέου ενεργειακού σοκ τύπου 2022.
Ακριβό μάθημα εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα
Σύμφωνα με την ανάλυση, η τρέχουσα άνοδος τιμών είναι ηπιότερη από την κρίση του 2022 – το φυσικό αέριο κινείται γύρω στα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα, έναντι άνω των 300 ευρώ στην κορύφωση της τότε αναταραχής. Ωστόσο, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε σε επιστολή της προς τους ηγέτες της ΕΕ ότι η αύξηση του κόστους των ορυκτών καυσίμων «ήδη βαραίνει την οικονομία μας».
Από την έναρξη των επιθέσεων και το μπλοκάρισμα της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο, η Ένωση έχει δαπανήσει επιπλέον 6 δισ. ευρώ σε εισαγωγές ορυκτών καυσίμων. Το ποσό αυτό, όπως υπογραμμίζει η Κομισιόν, είναι το απτό τίμημα της εξάρτησης από εξωτερικούς, γεωπολιτικά ασταθείς προμηθευτές.
Ο Βούλγαρος υπηρεσιακός υπουργός Περιβάλλοντος Τζούλιαν Πόποφ συνοψίζει το νέο κλίμα: «Ζούμε σε ένα γεωπολιτικά ασταθές περιβάλλον. Πρέπει να μειώσουμε την εξάρτησή μας από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Θέλουμε να είμαστε ένα πετρο-κράτος χωρίς πετρέλαιο; Είναι παράλογο. Πρέπει να επιταχύνουμε την ηλεκτροποίηση».
Στροφή στις ανανεώσιμες ως απάντηση στον κίνδυνο
Από την Ισπανία έως την Πολωνία, κυβερνήσεις που διαφωνούν για τα βραχυπρόθεσμα μέτρα στήριξης καταναλωτών συγκλίνουν σε ένα σημείο: η μακροπρόθεσμη λύση είναι η εγχώρια καθαρή ενέργεια. Η εμπειρία της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, που προκάλεσε συστημική μείωση της ζήτησης αερίου στην Ευρώπη, λειτουργεί ως πρότυπο. Η ολλανδή υπουργός Κλίματος Στιέντγιε φαν Φελντχόφεν σημειώνει ότι η ιρανική κρίση ωθεί τις χώρες να επανεξετάσουν προσεκτικά τη χρήση πετρελαίου και αερίου, μειώνοντας όχι μόνο τη γεωπολιτική εξάρτηση αλλά και τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.
Ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιέργκενσεν τονίζει ότι η κατάσταση της ΕΕ είναι ήδη καλύτερη από το 2022, καθώς το μερίδιο των ανανεώσιμων στην ηλεκτροπαραγωγή έχει αυξηθεί από 36% το 2021 σε σχεδόν 50% σήμερα, ενώ έχει επιτευχθεί μεγαλύτερη διαφοροποίηση πηγών. Όσο μικρότερη είναι η χρήση ακριβού αερίου για τη διαμόρφωση της τιμής ηλεκτρισμού, τόσο χαμηλότερο είναι το συνολικό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η σύγκριση Ισπανίας–Ιταλίας είναι ενδεικτική: έρευνες δείχνουν ότι οι τιμές ενέργειας αυξήθηκαν πολύ λιγότερο στην Ισπανία, όπου κυριαρχούν οι ΑΠΕ, σε σχέση με την Ιταλία που παραμένει εξαρτημένη από το αέριο. Ακόμη και σε χώρες με παραδοσιακά πολωμένη κλιματική συζήτηση, όπως η Πολωνία, η ασφάλεια εφοδιασμού και η ενεργειακή κυριαρχία αναδεικνύονται σε βασικά επιχειρήματα υπέρ των ΑΠΕ. Ο πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ χαρακτήρισε τις ανανεώσιμες «την κυριότερη κυρίαρχη πηγή ενέργειας για την Πολωνία», επισημαίνοντας ότι ο πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτει τους κινδύνους της εξάρτησης από εξωτερικές πηγές.
Ανεπιθύμητες συνέπειες για την ενεργειακή στρατηγική των ΗΠΑ
Η ειρωνεία για την Ουάσινγκτον είναι ότι ο πόλεμος του Ντόναλντ Τραμπ κατά του Ιράν υπονομεύει τον ίδιο τον στόχο του να αυξήσει τις εξαγωγές αμερικανικού πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Η ΕΕ αποτελεί ήδη τον μεγαλύτερο πελάτη LNG των ΗΠΑ, αλλά κάθε νέο σοκ τιμών ωθεί τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να επενδύσουν πιο επιθετικά σε αιολικά, φωτοβολταϊκά και, σε ορισμένες χώρες, πυρηνική ενέργεια.
Το επικείμενο ευρωπαϊκό συμβούλιο στις Βρυξέλλες αναμένεται να εστιάσει σε βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις για τους λογαριασμούς ενέργειας, όμως στο στρατηγικό επίπεδο διαμορφώνεται μια σαφής γραμμή: επιτάχυνση των ΑΠΕ, ενίσχυση των δικτύων, μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα τρίτων. Η σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο λειτουργεί έτσι ως καταλύτης για μια βαθύτερη, γεωπολιτικά φορτισμένη πράσινη μετάβαση.
Σχόλιο 
: Η ιρανική κρίση επιβεβαιώνει ότι για την Ευρώπη η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι πλέον «πράσινη πολυτέλεια», αλλά σκληρή άσκηση εθνικής ασφάλειας και οικονομικής ανθεκτικότητας. Όσο οι Βρυξέλλες μεταφράζουν τη γεωπολιτική αστάθεια σε επιτάχυνση επενδύσεων σε ΑΠΕ και δίκτυα, τόσο η ήπειρος απεξαρτάται από τις στρατηγικές επιλογές της Ουάσινγκτον και των πετρελαιοπαραγωγών, αναβαθμίζοντας τον δικό της ρόλο στο παγκόσμιο ενεργειακό παιχνίδι.
#ΗΠΑ #Ιράν #ΕΕ #Ενέργεια #ΑΠΕ #ΦυσικόΑέριο #Πετρέλαιο #Γεωπολιτική
