Η Βουδαπέστη απαντά στην εισήγηση του ΔΕΕ για επιστροφή 10 δισ. ευρώ, βάζοντας στο κάδρο και τα 137 δισ. της Πολωνίας. Η διαμάχη αγγίζει τον πυρήνα του πώς η ΕΕ χρησιμοποιεί τα κονδύλια ως εργαλείο πολιτικής πίεσης.
Η αντιπαράθεση Βουδαπέστης – Βρυξελλών για τα παγωμένα κοινοτικά κονδύλια κλιμακώνεται, με την ουγγρική κυβέρνηση να προειδοποιεί ότι τυχόν απαίτηση επιστροφής 10 δισ. ευρώ από την Ουγγαρία θα ανοίξει τον δρόμο για αμφισβήτηση και της αποδέσμευσης 137 δισ. ευρώ προς την Πολωνία.
Η γνωμοδότηση του ΔΕΕ και η ουγγρική αντεπίθεση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε αποφασίσει τον Δεκέμβριο του 2023 να αποδεσμεύσει 10 δισ. ευρώ για την Ουγγαρία, ποσό που είχε προηγουμένως παγώσει λόγω σοβαρών ανησυχιών για το κράτος δικαίου και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Η κίνηση θεωρήθηκε από πολλούς ευρωβουλευτές ως πολιτικός συμβιβασμός προς τον Βίκτορ Όρμπαν, λίγο πριν από κρίσιμη σύνοδο κορυφής για τη στήριξη της Ουκρανίας.
Στις 12 Φεβρουαρίου, η γενική εισαγγελέας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ταμάρα Τσάπετα εισηγήθηκε την ακύρωση αυτής της απόφασης, κρίνοντας ότι η Επιτροπή προχώρησε στην αποδέσμευση πριν τεθούν σε ισχύ ή εφαρμοστούν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Αν το δικαστήριο ακολουθήσει τη γνωμοδότηση, η Ουγγαρία ενδέχεται να κληθεί να επιστρέψει τα 10 δισ. ευρώ, κάτι που ο Όρμπαν χαρακτήρισε ήδη «παράλογο».
Ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ουγγαρίας Γιάνος Μπόκα υποστήριξε ότι η απόφαση της Επιτροπής ήταν «νόμιμη» και χαρακτήρισε τη γνωμοδότηση «νομικά υπερβολική». Προειδοποίησε δε ότι, αν γίνει δεκτή, «η Επιτροπή θα είναι νομικά υποχρεωμένη να παγώσει όλα τα κονδύλια προς την Πολωνία», κάτι που – όπως εκτίμησε – δεν είναι διατεθειμένη να πράξει.
Η υπόθεση της Πολωνίας και ο κίνδυνος προηγούμενου
Τον Φεβρουάριο του 2024, η Κομισιόν αποδέσμευσε 137 δισ. ευρώ προς την Πολωνία, μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον φιλοευρωπαίο Ντόναλντ Τουσκ, με αντάλλαγμα ένα σχέδιο μεταρρυθμίσεων στη δικαιοσύνη. Ωστόσο, η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων έχει μπλοκαριστεί από τον πρόεδρο Καρόλ Ναβρότσκι, επιτείνοντας την εσωτερική πολιτική ένταση και δημιουργώντας ερωτήματα για τη μελλοντική ροή των πόρων.
Ο Μπόκα υποστήριξε ότι η περιγραφή της ουγγρικής περίπτωσης από τη γενική εισαγγελέα ταιριάζει και στην Πολωνία: αποδέσμευση κονδυλίων με βάση υποσχόμενες, όχι εφαρμοσμένες, μεταρρυθμίσεις. Επικαλέστηκε μάλιστα το παράδειγμα της Βαρσοβίας, λέγοντας ότι «είναι πολύ εύκολο να πάρεις τα κονδύλια όταν θέλουν να στα δώσουν», με ένα «σχέδιο δράσης μιάμισης σελίδας» που ακόμη δεν έχει υλοποιηθεί λόγω «νομοθετικών δυσκολιών».
Παράλληλα, η Ουγγαρία παραμένει αντιμέτωπη με επιπλέον 18 δισ. ευρώ που εξακολουθούν να παρακρατούνται – 7,6 δισ. ευρώ από τα ταμεία συνοχής και 10,4 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ο Μπόκα εκτίμησε ότι η Επιτροπή είναι διατεθειμένη να αποδεσμεύσει αυτά τα ποσά σε μια μελλοντική, πιο φιλική προς τις Βρυξέλλες κυβέρνηση, όπως εκείνη που υπόσχεται ο επικρατών στις δημοσκοπήσεις Πέτερ Μάγιαρ, με αντάλλαγμα ευθυγράμμιση σε καίριες πολιτικές: στήριξη στην Ουκρανία, πρόοδο στην ένταξή της, απεξάρτηση από το ρωσικό πετρέλαιο και αέριο, και εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης.
Τι διακυβεύεται για τον μηχανισμό των ευρωπαϊκών κονδυλίων
Νομικοί αναλυτές σημειώνουν ότι τα ουγγρικά και πολωνικά παγώματα βασίστηκαν σε διαφορετικά νομικά εργαλεία, άρα η όποια απόφαση δεν μεταφέρεται αυτόματα από τη μία περίπτωση στην άλλη. Ωστόσο, αναγνωρίζουν ότι η απόφαση του ΔΕΕ θα διαμορφώσει κρίσιμο προηγούμενο για το πώς η Επιτροπή μπορεί – ή δεν μπορεί – να χρησιμοποιεί τα ευρωπαϊκά ταμεία ως μοχλό επιβολής του κράτους δικαίου.
Ο Γιάκομπ Έμπεργκ, καθηγητής ευρωπαϊκού δικαίου, θεωρεί ότι, αν ακολουθηθεί η γνωμοδότηση, «μπορεί να υπάρξει ισχυρή βάση» για αμφισβήτηση και της πολωνικής αποδέσμευσης, αν και υπογραμμίζει ότι τα εθνικά πλαίσια διαφέρουν. Ο Πολ Ντερμίιν, καθηγητής στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Βρυξελλών, εκτιμά ότι το δικαστήριο πιθανότατα θα υιοθετήσει τη γραμμή της γενικής εισαγγελέως, καθώς «οι παρατυπίες της Επιτροπής στην ουγγρική υπόθεση είναι αρκετά κραυγαλέες».
Πέρα από τη νομική διάσταση, η υπόθεση αναδεικνύει τον αυξανόμενο κίνδυνο πολιτικοποίησης των ευρωπαϊκών κονδυλίων, με τις Βρυξέλλες να κατηγορούνται από ευρωσκεπτικιστικές κυβερνήσεις ότι ανταμείβουν τους «φίλους» και τιμωρούν τους «αντιφρονούντες», την ώρα που η Ένωση χρειάζεται ομοφωνία σε καίρια γεωπολιτικά ζητήματα, από την Ουκρανία έως τη μετανάστευση.
Σχόλιο 
: Η ουγγρική επίκληση της πολωνικής υπόθεσης λειτουργεί ως πολιτικό ανάχωμα απέναντι στην Κομισιόν και προειδοποιητική βολή προς το ΔΕΕ: αν ακυρωθεί η αποδέσμευση των 10 δισ. ευρώ, θα τεθεί υπό αμφισβήτηση ολόκληρος ο μηχανισμός σύνδεσης κονδυλίων – κράτους δικαίου. Για τις αγορές και τις κυβερνήσεις της ΕΕ, η απόφαση δεν αφορά μόνο Βουδαπέστη και Βαρσοβία, αλλά το κατά πόσο τα ευρωπαϊκά ταμεία είναι προβλέψιμα εργαλείο συνοχής ή μετατρέπονται σε εργαλείο ευκαιριακής πολιτικής πίεσης.
#Ουγγαρία #Πολωνία #ΕΕ #Κονδύλια #ΚράτοςΔικαίου
