Η εθελοντική δέσμευση Giving Pledge των υπερ-πλουσίων να δωρίσουν το μισό της περιουσίας τους χάνει δυναμική. Ορισμένοι πρωταγωνιστές της τεχνολογίας πλέον αποστασιοποιούνται ή αναζητούν τρόπους υπαναχώρησης.
Το 2010, οι Γουόρεν Μπάφετ και Μπιλ Γκέιτς παρουσίασαν το Giving Pledge, μια φαινομενικά απλή ηθική δέσμευση: οι πλουσιότεροι άνθρωποι του κόσμου να χαρίσουν πάνω από το ήμισυ της περιουσίας τους εν ζωή ή μετά θάνατον. Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία παρήγαγε δισεκατομμυριούχους με πρωτοφανή ταχύτητα, η πρωτοβουλία έμοιαζε να απαντά στο ερώτημα πώς θα «επιστρέψει» στην κοινωνία αυτός ο πλούτος. Δεκαπέντε χρόνια μετά, η ανισότητα έχει εκτοξευθεί, αλλά η ορμή της δέσμευσης δείχνει να εξαντλείται.
Συσσώρευση πλούτου και κόπωση της φιλανθρωπίας
Στις ΗΠΑ, το ανώτερο 1% των νοικοκυριών κατέχει πλέον περίπου τόσο πλούτο όσο το κατώτερο 90%, στο υψηλότερο επίπεδο συγκέντρωσης από το 1989. Παγκοσμίως, ο πλούτος των δισεκατομμυριούχων έχει αυξηθεί κατά 81% από το 2020, αγγίζοντας τα 18,3 τρισ. δολάρια, την ώρα που ένας στους τέσσερις ανθρώπους δεν έχει σταθερή πρόσβαση σε επαρκή τροφή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Giving Pledge δείχνει σημάδια αποδυνάμωσης. Στα πρώτα πέντε χρόνια, 113 οικογένειες υπέγραψαν τη δέσμευση. Στα επόμενα πέντε, ο αριθμός έπεσε στις 72, κατόπιν στις 43, ενώ το 2024 προστέθηκαν μόλις τέσσερις νέοι υπογράφοντες. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται ο Σαμ Άλτμαν, ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ με την Πρισίλα Τσαν και ο Έλον Μασκ, ωστόσο η «λέσχη» φαίνεται να έχει χάσει την παλιά της αίγλη.
Ο Πίτερ Τιλ, ο οποίος ποτέ δεν υπέγραψε, περιέγραψε το Giving Pledge ως μια «λέσχη μπούμερ, ψευδεπίγραφη και δίπλα στον Έπσταϊν» και υποστήριξε ότι έχει ενθαρρύνει κατ’ ιδίαν περίπου δώδεκα υπογράφοντες να αναιρέσουν τη δέσμευσή τους. Κάποιοι, όπως ο διευθύνων σύμβουλος της Coinbase Μπράιαν Άρμστρονγκ, είδαν τις επιστολές τους να εξαφανίζονται σιωπηρά από τον ιστότοπο του Pledge.
Η σύγκρουση αξιών στην τεχνολογία
Η εξέλιξη αυτή αντανακλά μια βαθύτερη ιδεολογική μετατόπιση στην τεχνολογική ελίτ. Όπως έχει επισημανθεί, η Σίλικον Βάλεϊ βρίσκεται σε μια «τιτανομαχία» ανάμεσα στην «χιπική» αξιακή κληρονομιά του Στιβ Τζομπς και τον ακραίο λευττεριανισμό τύπου Άυν Ραντ που εκφράζει ο Τιλ. Για ένα αυξανόμενο τμήμα επιχειρηματιών, η ίδια η δημιουργία εταιρειών, θέσεων εργασίας και καινοτομίας θεωρείται επαρκής κοινωνική συνεισφορά· η οργανωμένη φιλανθρωπία αντιμετωπίζεται ως κοινωνική πίεση ή ακόμη και ως «εκβιασμός».
Ο Τιλ υποστηρίζει ότι όσοι παραμένουν δημόσια στη λίστα του Giving Pledge αισθάνονται «κάπως εκβιασμένοι» από το βλέμμα της κοινής γνώμης. Το επιχείρημα όμως δύσκολα συμβιβάζεται με τη συμπεριφορά προσώπων όπως ο Μασκ ή ο Ζάκερμπεργκ, που έχουν αποδείξει ότι δεν διαμορφώνουν εύκολα τις αποφάσεις τους βάσει της δημόσιας εικόνας.
Αναδιάταξη προτεραιοτήτων και ιστορικά διδάγματα
Η υποχώρηση της δέσμευσης δεν σημαίνει απαραίτητα και τέλος της φιλανθρωπίας. Ορισμένοι μεγιστάνες απλώς αναπροσαρμόζουν τις προτεραιότητές τους. Η Chan Zuckerberg Initiative, για παράδειγμα, μείωσε πρόσφατα το προσωπικό της κατά περίπου 8%, εγκαταλείποντας μέρος των παρεμβάσεων σε εκπαίδευση και κοινωνική δικαιοσύνη, για να επικεντρωθεί στο δίκτυο ερευνητικών «Biohub». Τυπικά, οι Ζάκερμπεργκ παραμένουν δεσμευμένοι να δωρίσουν το 99% του πλούτου τους.
Αντιθέτως, ο Γκέιτς έχει ανακοινώσει ότι σχεδόν όλη η εναπομείνασα περιουσία του – άνω των 200 δισ. δολαρίων – θα διατεθεί μέσω του Ιδρύματος Γκέιτς έως το τέλος του 2045, οπότε και το ίδρυμα θα κλείσει οριστικά, επαναφέροντας την περίφημη ρήση του Άντριου Κάρνεγκι ότι «όποιος πεθαίνει πλούσιος, πεθαίνει ατιμασμένος».
Την ίδια στιγμή, στο άλλο άκρο της κοινωνικής κλίμακας, η πλατφόρμα GoFundMe καταγράφει έκρηξη εκστρατειών για βασικές ανάγκες: ενοίκιο, τρόφιμα, καύσιμα, ιατρική φροντίδα. Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης 43ήμερης ομοσπονδιακής διακοπής λειτουργίας στις ΗΠΑ, οι εκστρατείες που σχετίζονταν με κουπόνια τροφίμων αυξήθηκαν έξι φορές. Η καθημερινή ανασφάλεια των πολλών έρχεται σε οξύ κοντράστ με τον πλούτο των λίγων.
Ιστορικά, όταν ο πλούτος συγκεντρώθηκε σε παρόμοια επίπεδα – στην «Επιχρυσωμένη Εποχή» των αρχών του 20ού αιώνα – η διόρθωση δεν ήρθε από την καλή θέληση των βιομηχάνων, αλλά από πολιτικές παρεμβάσεις: αντιμονοπωλιακή νομοθεσία, φόρος εισοδήματος, κληρονομιές, Νιου Ντιλ. Σήμερα, οι θεσμοί που θα μπορούσαν να επιβάλουν αντίστοιχη αναδιανομή μοιάζουν πιο αδύναμοι, ενώ ο πλούτος δημιουργείται πολύ ταχύτερα.
Το Giving Pledge ήταν εξαρχής μια «ηθική υπόσχεση», χωρίς νομικές δεσμεύσεις. Το ότι κάποτε αρκούσε για να ασκήσει πίεση στους δισεκατομμυριούχους λέει πολλά για την εποχή που το γέννησε. Το ότι σήμερα κάποιοι παρουσιάζουν ακόμη και τη διατήρηση του ονόματός τους στη λίστα ως μορφή καταναγκασμού, αποτυπώνει εύγλωττα το νέο, πολύ πιο σκληρό κλίμα απέναντι στην ιδέα της συλλογικής ευθύνης του πλούτου.
Σχόλιο 
: Η κρίση του Giving Pledge δείχνει ότι η φιλανθρωπία των δισεκατομμυριούχων δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη φορολογική πολιτική και τους ισχυρούς θεσμούς αναδιανομής. Όσο η ανισότητα βαθαίνει, η συζήτηση μετατοπίζεται αναπόφευκτα από την «καλή θέληση» των πλουσίων στην υποχρεωτική ρύθμιση της ισχύος και του πλούτου τους.
#GivingPledge #δισεκατομμυριούχοι #ανισότητα #φιλανθρωπία #τεχνολογία
