Οι συνεχείς βομβαρδισμοί, η κρατική βία και η οικονομική ασφυξία στο Ιράν δημιουργούν ένα διαρκές καθεστώς τρόμου. Οι συνέπειες στην ψυχική υγεία είναι βαθιές, πολυεπίπεδες και συχνά αθόρυβες.
Ο πόλεμος, οι αεροπορικές επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ σε ιρανικούς στόχους και η σκληρή εσωτερική καταστολή από το θεοκρατικό καθεστώς διαμορφώνουν για τους Ιρανούς μια καθημερινότητα μόνιμης απειλής. Οι διαδηλώσεις υπέρ ελευθερίας και δημοκρατίας έχουν πληρωθεί με χιλιάδες ζωές, ενώ το κράτος επιβάλλει ασφυκτικό έλεγχο ακόμη και στην ενδυμασία των γυναικών, με βαριές ποινές για την παραμικρή απόκλιση. Πάνω σε αυτό το υπόβαθρο, οι διεθνείς κυρώσεις επιδεινώνουν την οικονομική ανασφάλεια, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα φόβου, φτώχειας και αβεβαιότητας.
Χρόνιος φόβος και έκρηξη ψυχικών διαταραχών
Ψυχολόγοι που μελετούν τις επιπτώσεις του πολέμου και του εκτοπισμού επισημαίνουν ότι η χρόνια έκθεση σε βία αυξάνει σημαντικά την εμφάνιση μετατραυματικού στρες (PTSD), αγχωδών διαταραχών και κατάθλιψης. Όταν ο άνθρωπος ζει διαρκώς σε κατάσταση συναγερμού –με βομβαρδισμούς, διακοπές ρεύματος, ελλείψεις τροφίμων ή διαρκή φόβο σύλληψης– αλλάζει ριζικά η αντίληψή του για την ασφάλεια του κόσμου και την αξία της ίδιας του της ζωής.
Η αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών, όπως τροφή, θέρμανση, πρόσβαση σε επικοινωνίες, ρίχνει δραματικά το «κατώφλι» αντοχής στο στρες. Μικρές καθημερινές προστριβές μετατρέπονται ευκολότερα σε βίαιες συγκρούσεις, ιδίως εντός της οικογένειας. Αυτό διαβρώνει τις κοινωνικές σχέσεις, οι οποίες σε φυσιολογικές συνθήκες αποτελούν τον ισχυρότερο παράγοντα ανθεκτικότητας απέναντι στο τραύμα.
Πότε εμφανίζεται το μετατραυματικό στρες και πώς εκδηλώνεται
Οι ειδικοί τονίζουν ότι σε οξείες καταστάσεις κινδύνου ο εγκέφαλος περνά σε «λειτουργία επιβίωσης». Πολλοί άνθρωποι δεν εμφανίζουν άμεσα συμπτώματα PTSD, καθώς είναι απορροφημένοι από την ανάγκη να προστατεύσουν τον εαυτό τους και τους οικείους τους ή να διαφύγουν από τη χώρα. Τα συμπτώματα συχνά εκδηλώνονται αργότερα, όταν η άμεση απειλή υποχωρεί και ο εγκέφαλος επιχειρεί να επεξεργαστεί το τραύμα.
Το μετατραυματικό στρες περιλαμβάνει αποφυγή σκέψεων και συζητήσεων για το γεγονός, ακραίες αντιδράσεις σε ερεθίσματα που θυμίζουν τον κίνδυνο (π.χ. ήχοι σαν εκρήξεις), επαναβίωση του γεγονότος μέσω έντονων flashbacks, βαθιά δυσπιστία και κυνισμό, έντονο «σύνδρομο επιζήσαντα» με ενοχές, καθώς και διαταραχές ύπνου και συγκέντρωσης. Σε κοινωνίες όπου η ψυχική υγεία παραμένει ταμπού, το ψυχικό βάρος συχνά μεταμφιέζεται σε σωματικά συμπτώματα: πονοκεφάλους, πόνους στη μέση, εξάντληση, διαταραχές του κύκλου στις γυναίκες.
Συσσωρευμένο τραύμα και περιορισμένες διέξοδοι
Στο Ιράν, το τραύμα δεν είναι μεμονωμένο γεγονός αλλά μια μακρά, επαναλαμβανόμενη εμπειρία. Η πολιτική δίωξη αντιφρονούντων, η βίαιη καταστολή διαδηλώσεων, οι σεξουαλικές παρενοχλήσεις στον χώρο εργασίας και η ενδοοικογενειακή βία δημιουργούν ένα «σύμπλεγμα» τραυματικών εμπειριών που αγγίζουν πολλαπλές πτυχές της ζωής. Κάθε νέο σοκ –ένας βομβαρδισμός, μια σύλληψη, μια εκτέλεση– προστίθεται σε ένα ήδη βεβαρημένο υπόστρωμα, αυξάνοντας την πιθανότητα εμφάνισης άγχους, κατάθλιψης και PTSD.
Παρά τις τεράστιες δυσκολίες, υπάρχουν παρεμβάσεις που προσφέρουν ανακούφιση. Ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες, ατομικές ή ομαδικές θεραπείες, αλλά και η εκπαίδευση τοπικών γιατρών, εκπαιδευτικών και θρησκευτικών ηγετών ώστε να αναγνωρίζουν και να στηρίζουν τραυματισμένους ψυχικά ανθρώπους, λειτουργούν ως κρίσιμα «δίχτυα ασφαλείας». Όταν η φυσική παρουσία ειδικών είναι αδύνατη, διαδικτυακά εργαλεία –όπως τα προγράμματα διαχείρισης στρες που έχει αναπτύξει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας– αποτελούν πολύτιμη συμπληρωματική βοήθεια.
Καμία θεραπεία δεν μπορεί να «σβήσει» τις μνήμες του πολέμου. Ωστόσο, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι, ακόμη και μετά από βαριά και επαναλαμβανόμενα τραύματα, η πλειονότητα των ανθρώπων μπορεί, με επαρκή στήριξη, να ξαναχτίσει μια ζωή με νόημα και αξιοπρέπεια.
Σχόλιο 
: Η περίπτωση του Ιράν αποκαλύπτει πώς ο πόλεμος, η καταστολή και οι κυρώσεις δεν καταστρέφουν μόνο υποδομές και εισοδήματα, αλλά και το ανθρώπινο κεφάλαιο μιας χώρας σε βάθος γενεών. Η ψυχική υγεία μετατρέπεται σε σιωπηλό πεδίο μάχης, με συνέπειες για την κοινωνική συνοχή, την παραγωγικότητα και τη μελλοντική πολιτική σταθερότητα. Για την Ευρώπη, που συχνά αντιμετωπίζει το Ιράν κυρίως ως γεωπολιτικό ή ενεργειακό ζήτημα, η διάσταση της ψυχικής υγείας πρέπει να γίνει κεντρικό κριτήριο σε κάθε συζήτηση για ανθρωπιστική βοήθεια, πολιτικές ασύλου και στρατηγική απέναντι στην Τεχεράνη.
#Ιράν #ΨυχικήΥγεία #Πόλεμος #ΑνθρώπιναΔικαιώματα
