Η πτώση ιρανικού drone στην αεροπορική βάση Ακρωτηρίου επανέφερε στο προσκήνιο τον «αποικιακό» χαρακτήρα των βρετανικών βάσεων. Η Λευκωσία ζητά πλέον ανοιχτή συζήτηση με το Λονδίνο για το μέλλον τους.
Η Κύπρος βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εντάσεων της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν ανέδειξε τον ρόλο και το καθεστώς των βρετανικών κυρίαρχων βάσεων στο νησί. Η πτώση ιρανικής κατασκευής drone στην αεροπορική βάση της RAF στο Ακρωτήρι, στις αρχές Μαρτίου, λειτούργησε ως καταλύτης για μια παλιά αλλά άλυτη συζήτηση: τι σημαίνει, σήμερα, η διατήρηση βρετανικής «κυρίαρχης» επικράτειας σε κυπριακό έδαφος.
Αίσθημα στοχοποίησης και πολιτική πίεση
Η βάση Ακρωτηρίου, μαζί με τη βάση Δεκέλειας, αποτελούν τα δύο τμήματα κυπριακού εδάφους που παρέμειναν υπό βρετανική κυριαρχία με τη Συνθήκη Ανεξαρτησίας του 1960. Σύμφωνα με κυπριακές εκτιμήσεις, το drone που συνετρίβη στο Ακρωτήρι πιθανότατα εκτοξεύθηκε από τον Λίβανο από τη Χεζμπολάχ, ως αντίδραση στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις που οδήγησαν στη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν. Αν και οι υλικές ζημιές ήταν περιορισμένες και δεν υπήρξαν θύματα, το περιστατικό πυροδότησε έντονη ανησυχία στον τοπικό πληθυσμό γύρω από τη Λεμεσό.
Κάτοικοι εκφράζουν ανοιχτά την πεποίθηση ότι η στενή στρατιωτική διασύνδεση Λονδίνου–Ουάσιγκτον μετατρέπει την Κύπρο σε πιθανό στόχο. «Μας χτύπησαν ως χώρα λόγω των βάσεων. Ίσως είναι ώρα να επανεξετάσουμε το καθεστώς τους, ίσως είναι ώρα να φύγουν», δηλώνει χαρακτηριστικά κάτοικος της περιοχής. Η αίσθηση ότι οι βάσεις «βάζουν στο στόχαστρο» τον κυπριακό πληθυσμό κερδίζει έδαφος, ιδίως μετά τις απειλές της Χεζμπολάχ προς τη Λευκωσία για τις στενές σχέσεις της με το Ισραήλ.
«Αποικιακό κατάλοιπο» και ευρωπαϊκή διάσταση
Ο ίδιος ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, μίλησε για την ανάγκη «ανοιχτής και ειλικρινούς συζήτησης» με το Ηνωμένο Βασίλειο για το μέλλον των βάσεων, όταν αποκλιμακωθεί η κρίση στη Μέση Ανατολή. Από τις Βρυξέλλες, στο πρόσφατο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, χαρακτήρισε τις βάσεις «αποικιακή συνέπεια», με τους Ευρωπαίους ηγέτες να στηρίζουν το αίτημα της Λευκωσίας για έναρξη διαλόγου με το Λονδίνο.
Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας, από την πλευρά του, υπερασπίζεται την παρουσία του στην Κύπρο, υπογραμμίζοντας ότι οι βάσεις είναι κρίσιμες για την ασφάλεια Βρετανών πολιτών και συμμάχων σε Μεσόγειο και Μέση Ανατολή. Το Λονδίνο έχει ήδη ενισχύσει από τον Ιανουάριο τις αμυντικές του δυνατότητες στο νησί με συστήματα ραντάρ, αντι-drone, μαχητικά F‑35, αντιαεροπορικά συστήματα και επιπλέον προσωπικό.
Παράλληλα, η ΕΕ εμφανίστηκε για πρώτη φορά με πιο «συμμαχικά» χαρακτηριστικά στην Ανατολική Μεσόγειο: Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία και Ελλάδα απέστειλαν πολεμικά πλοία και άλλα μέσα για την ενίσχυση της άμυνας γύρω από την Κύπρο. Πολιτικοί αναλυτές βλέπουν σε αυτή την κίνηση ένα χαμηλού ρίσκου crash test της ευρωπαϊκής συλλογικής άμυνας, σε ένα κράτος-μέλος που δεν ανήκει στο ΝΑΤΟ.
Διχοτόμηση, τουρκική παρουσία και αδιέξοδο
Η συζήτηση για τις βρετανικές βάσεις δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το άλυτο Κυπριακό. Η ίδια Συνταγματική Συμφωνία του 1960 που όριζε το καθεστώς των βάσεων, προοριζόταν να εξισορροπήσει τα συμφέροντα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Αντ’ αυτού, ακολούθησαν διακοινοτικές συγκρούσεις, το πραξικόπημα με στήριξη της χούντας στην Ελλάδα και η τουρκική στρατιωτική επέμβαση του 1974, η οποία οδήγησε στη de facto διχοτόμηση του νησιού.
Σήμερα, στο βόρειο τμήμα, όπου βρίσκεται η αυτοαποκαλούμενη «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου», σταθμεύουν δεκάδες χιλιάδες Τούρκοι στρατιώτες, ενώ η Άγκυρα, ως μη μέλος της ΕΕ, απάντησε στην ευρωπαϊκή ναυτική παρουσία με ενίσχυση των δικών της δυνάμεων, περιλαμβανομένων μαχητικών αεροσκαφών. Ακτιβιστές υπέρ της επανένωσης προειδοποιούν ότι οι παράλληλες στρατιωτικές συγκεντρώσεις βορρά–νότου αυξάνουν τον κίνδυνο κλιμάκωσης, ακόμη κι αν ένα «μεγάλο επεισόδιο» δεν θεωρείται πιθανό.
Παρά την κόπωση της κοινωνίας από τα οδοφράγματα και τη μόνιμη παρουσία ξένων στρατών, τόσο στον βορρά όσο και στον νότο επικρατεί η αίσθηση αδιεξόδου. Πολλοί πολίτες θεωρούν ότι οι πολιτικές ηγεσίες και οι εξωτερικοί παίκτες συντηρούν το στάτους κβο, ενώ η πρόσφατη εμπλοκή της Κύπρου στην ιρανική κρίση λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η γεωγραφία του νησιού το καταδικάζει να παραμένει σε μια ζώνη διαρκούς γεωπολιτικού ρίσκου.
Σχόλιο 
: Η συζήτηση για τις βρετανικές βάσεις δεν αφορά μόνο την ιστορική «αποαποικιοποίηση», αλλά και την αναδιανομή ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου, ΕΕ και Τουρκίας. Για την Κύπρο, το διακύβευμα είναι διπλό: αφενός η μείωση της έκθεσης σε εξωγενείς συγκρούσεις, αφετέρου η αξιοποίηση της στρατηγικής της θέσης χωρίς να μετατρέπεται σε μόνιμο αεροπλανοφόρο τρίτων. Χωρίς συνολική λύση του Κυπριακού, όμως, κάθε συζήτηση για ξένες βάσεις κινδυνεύει να παραμείνει εργαλείο πίεσης και όχι πραγματική στρατηγική αναθεώρηση.
#Κύπρος #ΒρετανικέςΒάσεις #Ιράν #ΑνατολικήΜεσόγειος
