Μετά από σχεδόν δέκα χρόνια διαπραγματεύσεων, ΕΕ και Αυστραλία κλείνουν μια στρατηγική συμφωνία ελεύθερου εμπορίου. Στο επίκεντρο τα κρίσιμα ορυκτά, η γεωπολιτική εξισορρόπηση και οι αγροτικές ευαισθησίες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Αυστραλία κατέληξαν, έπειτα από σχεδόν μία δεκαετία διακοπτόμενων διαπραγματεύσεων, σε συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που αναδιατάσσει τις εμπορικές ισορροπίες στον Ειρηνικό και στην Ευρώπη. Η συμφωνία, που υπεγράφη στην Καμπέρα παρουσία του Αυστραλού πρωθυπουργού Άντονι Αλμπανίζι και της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έρχεται σε μια συγκυρία έντασης: οι δασμοί του Ντόναλντ Τραμπ και η βιομηχανική ισχύς της Κίνας πιέζουν τόσο τους Ευρωπαίους όσο και τους Αυστραλούς.
Γεωοικονομικό πλαίσιο και στρατηγικά κίνητρα
Οι συνομιλίες είχαν καταρρεύσει το 2023 λόγω της σφοδρής αντίδρασης των Αυστραλών κτηνοτρόφων για τις ποσοστώσεις βοείου κρέατος. Αυτό που άλλαξε, σύμφωνα με τους αναλυτές, δεν είναι τόσο οι τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά η διεθνής συγκυρία. Η κλιμάκωση των δασμών από τις ΗΠΑ πιέζει τις αυστραλιανές εξαγωγές κρέατος και τους Ευρωπαίους κατασκευαστές αυτοκινήτων, ενώ η Κίνα χρησιμοποιεί ολοένα πιο επιθετικά την πρόσβασή της σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συμφωνία προσφέρει και στις δύο πλευρές «ανάσα» και μια μορφή ασφαλιστικής δικλείδας απέναντι στην αβεβαιότητα. Ο επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ Μάρος Σέφκοβιτς τόνισε από την Καμπέρα ότι οι Βρυξέλλες στέλνουν μήνυμα προτίμησης σε χαμηλούς ή μηδενικούς δασμούς και σε συνεργασία με κανόνες, σε αντίθεση με τον αυξανόμενο προστατευτισμό.
Η νέα συμφωνία εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική της ΕΕ να μειώσει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ και να ενισχύσει δεσμούς με «μεσαίες δυνάμεις» που διαμορφώνουν τις παγκόσμιες ροές εμπορίου. Η Αυστραλία, μέλος της Συνολικής και Προοδευτικής Συμφωνίας για τη Διασυνοριακή Εταιρική Σχέση του Ειρηνικού (CPTPP), λειτουργεί ως πύλη προς μια αγορά που αντιπροσωπεύει περίπου το 15% του παγκόσμιου εμπορίου.
Κρίσιμες πρώτες ύλες και πράσινη μετάβαση
Για την ΕΕ, το μεγαλύτερο κέρδος βρίσκεται κυριολεκτικά «κάτω από το έδαφος». Η Αυστραλία διαθέτει τα τρίτα μεγαλύτερα παγκοσμίως αποθέματα σπάνιων γαιών και είναι ο κορυφαίος παραγωγός λιθίου, βασικού υλικού για τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων. Η πρόσβαση σε αυτά τα ορυκτά αποκτά καίρια σημασία, καθώς η Ευρώπη επιταχύνει τις πράσινες και ψηφιακές της μεταβάσεις και ταυτόχρονα ανησυχεί για την αυξανόμενη εξάρτηση από την Κίνα σε κρίσιμες αλυσίδες αξίας.
Οι ευρωπαϊκές και γερμανικές ενώσεις αυτοκινητοβιομηχανίας έχουν ήδη χαιρετίσει τη συμφωνία, βλέποντας σε αυτήν ένα εργαλείο διαφοροποίησης προμηθευτών και μείωσης του γεωπολιτικού ρίσκου. Όπως υπογραμμίζουν οικονομολόγοι, τα τελευταία δύο χρόνια κατέστη σαφές ότι η υπερβολική εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή για κρίσιμες πρώτες ύλες αποτελεί στρατηγικό λάθος.
Αγροτικά προϊόντα, κρέας και πολιτικό κόστος
Για την Αυστραλία, το βασικό όφελος είναι η ευρύτερη πρόσβαση σε μια αγορά 450 εκατ. Ευρωπαίων καταναλωτών. Σχεδόν όλοι οι δασμοί της ΕΕ σε αυστραλιανά αγροτικά προϊόντα – από κρασί και ελαιόλαδο μέχρι τα περισσότερα γαλακτοκομικά – καταργούνται. Η Καμπέρα εξασφάλισε επίσης συμβολικές νίκες: προσωρινά θα επιτρέπεται η χρήση προστατευόμενων ευρωπαϊκών ονομασιών όπως «παρμεζάνα» και «φέτα», ενώ η Αυστραλία θα είναι η μόνη χώρα εκτός Ιταλίας που θα μπορεί να χρησιμοποιεί την ένδειξη «prosecco» για αφρώδεις οίνους.
Το πιο ευαίσθητο σημείο παραμένει το βόειο κρέας. Οι ποσοστώσεις αυστραλιανού βοείου κρέατος προς την ΕΕ αυξάνονται περισσότερο από δέκα φορές μέσα στην επόμενη δεκαετία, από 3.389 σε 30.600 τόνους ετησίως. Παρ’ όλα αυτά, η αύξηση υπολείπεται των προσδοκιών της Καμπέρας, με τις Βρυξέλλες να αντιστέκονται σε ακόμη μεγαλύτερο άνοιγμα της αγοράς, υπό την πίεση των Ευρωπαίων κτηνοτρόφων.
Η Εθνική Ομοσπονδία Αγροτών της Αυστραλίας εξέφρασε «εξαιρετική απογοήτευση», δείχνοντας ότι το εσωτερικό πολιτικό κόστος παραμένει υψηλό. Ωστόσο, το γεγονός ότι η συμφωνία προχώρησε παρά τις αντιδράσεις είναι ίσως το πιο σαφές σημάδι της εποχής: σε ένα πιο κατακερματισμένο και ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον, οι στρατηγικές εμπορικές συμπράξεις αρχίζουν να υπερισχύουν των στενά τοπικών αντιστάσεων.
Σχόλιο 
: Η συμφωνία ΕΕ–Αυστραλίας δεν είναι απλώς ακόμη ένα εμπορικό κείμενο, αλλά εργαλείο γεωοικονομικής θωράκισης απέναντι στον αμερικανικό προστατευτισμό και την κινεζική επιρροή στις πρώτες ύλες. Για την Ευρώπη, προσφέρει διαφοροποίηση σε κρίσιμα ορυκτά και πρόσβαση σε δίκτυα του Ειρηνικού· για την Αυστραλία, σταθεροποιεί μια μεγάλη αγορά για τα αγροτικά της προϊόντα, έστω και με συμβιβασμούς στο βόειο κρέας. Το μήνυμα προς τρίτες χώρες –συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας που συμμετέχει στην ευρωπαϊκή αλυσίδα αξίας της πράσινης μετάβασης– είναι σαφές: η εποχή των «άνετων» εξαρτήσεων τελειώνει, και οι περιφερειακές, κανόνα-βασιζόμενες συμφωνίες γίνονται κεντρικό εργαλείο οικονομικής ασφάλειας.
#ΕΕ #Αυστραλία #Εμπόριο #ΣπάνιεςΓαίες #Λιθίο #Αγροτικά #ΒόειοΚρέας
