Η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στην Ουκρανία φέρνουν την Ευρώπη στο επίκεντρο των συγκρούσεων. Οι θεσμοί της ΕΕ εμφανίζονται διχασμένοι ως προς το ποιος εκφράζει τη «φωνή της Ευρώπης».
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι πια απλός παρατηρητής των γεωπολιτικών κρίσεων· βρίσκεται πλέον άμεσα εκτεθειμένη. Η εμπλοκή της σε δύο παράλληλα μέτωπα –στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία– αναδεικνύει τα όρια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, αλλά και τις εσωτερικές αντιφάσεις των Βρυξελλών.
Πύραυλοι πάνω από την Κύπρο, διχασμένα μηνύματα στις Βρυξέλλες
Η διέλευση ιρανικών πυραύλων πάνω από την Κύπρο λειτουργεί ως ηχηρή υπενθύμιση ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δεν είναι μακρινή για την Ευρώπη. Το έδαφος κράτους-μέλους και, κατ’ επέκταση, της ίδιας της ΕΕ βρίσκεται εντός της ακτίνας δράσης των περιφερειακών παικτών, μετατρέποντας την έννοια της «ασφάλειας της Ευρώπης» από αφηρημένη συζήτηση σε άμεση απειλή.
Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί εμφανίζονται διχασμένοι στο επίπεδο της πολιτικής εκπροσώπησης. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και η πρωθυπουργός της Εσθονίας Κάγια Κάλας κινούνται σε παράλληλες τροχιές, αντανακλώντας διαφορετικές προσεγγίσεις για τον ρόλο της Ευρώπης στην ασφάλεια και την αποτροπή. Το ερώτημα «ποιος μιλάει για την Ευρώπη» παραμένει ανοιχτό, με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, την Επιτροπή και τις ισχυρές πρωτεύουσες να στέλνουν συχνά ασύμβατα μηνύματα.
Ουκρανία, διεύρυνση και ευρωπαϊκή άμυνα σε καθεστώς πίεσης
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, που ήδη πιέζει τα ευρωπαϊκά οπλοστάσια και τους προϋπολογισμούς, επηρεάζεται άμεσα από τη νέα κρίση στη Μέση Ανατολή. Οι πόροι για άμυνα, ενέργεια και ανθρωπιστική βοήθεια δεν είναι απεριόριστοι, ενώ η κοινή γνώμη σε πολλά κράτη-μέλη εμφανίζει κόπωση. Η συζήτηση για τη διεύρυνση της ΕΕ –με την Ουκρανία στο επίκεντρο– μπλέκεται με τα ερωτήματα για το ποιος θα πληρώσει το λογαριασμό της ανοικοδόμησης και της ασφάλειας στην ανατολική γειτονιά.
Παράλληλα, η συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα αποκτά νέα ένταση. Η εξάρτηση από τις ΗΠΑ παραμένει καθοριστική, την ώρα που η Ουάσιγκτον επαναπροσδιορίζει τις προτεραιότητές της και ο Ντόναλντ Τραμπ επηρεάζει εκ νέου το πλαίσιο της διατλαντικής σχέσης. Η παρουσία του Γερμανού καγκελαρίου στην Ουάσιγκτον, σε μια προσπάθεια να διαμορφωθεί κοινή γραμμή, δείχνει ότι τα μεγάλα κράτη-μέλη εξακολουθούν να βλέπουν την ασφάλεια της Ευρώπης μέσα από τον φακό του ΝΑΤΟ και όχι μιας αυτόνομης ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής.
Οι Βρυξέλλες μεταξύ πραγματικής ισχύος και διεθνούς ειρωνείας
Στο φόντο αυτών των εξελίξεων, επανέρχεται το ερώτημα αν οι Βρυξέλλες είναι καταφύγιο ή ανέκδοτο: ένας κόμβος τεχνοκρατικής ισχύος που παράγει κανόνες και επιρροή ή μια γραφειοκρατική φούσκα αποκομμένη από τις σκληρές πραγματικότητες της γεωπολιτικής. Η απάντηση θα κριθεί από το κατά πόσο η ΕΕ μπορεί να επιδείξει συνοχή, ταχύτητα και αξιοπιστία – όχι μόνο σε δηλώσεις, αλλά σε αποφάσεις για άμυνα, ενέργεια, κυρώσεις και στήριξη των εταίρων της.
Για χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, στο μεταίχμιο Βαλκανίων – Ανατολικής Μεσογείου – Μέσης Ανατολής, η ικανότητα της ΕΕ να λειτουργήσει ως πραγματικός πάροχος ασφάλειας δεν είναι θεωρητικό ζήτημα, αλλά ζήτημα εθνικής στρατηγικής επιβίωσης.
Σχόλιο 
: Η Ευρώπη πληρώνει σήμερα το τίμημα μιας ημιτελούς γεωπολιτικής ένωσης: οικονομικός γίγαντας, αλλά στρατηγικός νάνος, με πολλαπλές φωνές και περιορισμένα μέσα ισχύος. Χωρίς σαφή ιεράρχηση προτεραιοτήτων και πραγματική ενοποίηση στην άμυνα, κινδυνεύει να παραμείνει παγιδευμένη ανάμεσα σε πολέμους που δεν ελέγχει, αλλά την καθορίζουν.
#ΕΕ #Ουκρανία #ΜέσηΑνατολή #Ασφάλεια #Γεωπολιτική
