Η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ ότι «μια ολόκληρη πολιτισμική οντότητα θα πεθάνει» αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το αν οι απειλές συνιστούν εγκλήματα πολέμου. Νομικοί διχάζονται μεταξύ παραβίασης διεθνούς δικαίου και στοιχειοθέτησης πολεμικού εγκλήματος.
Μερικές ώρες πριν από την επίτευξη εύθραυστης εκεχειρίας με το Ιράν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανήρτησε στο Truth Social ότι «μια ολόκληρη πολιτισμική οντότητα θα πεθάνει απόψε, για πάντα». Η φράση, σε κλίμα κλιμάκωσης με την Τεχεράνη, άνοιξε ένα σπάνια δοκιμασμένο νομικό πεδίο: μπορεί μια απειλή, ακόμη και αν δεν υλοποιηθεί, να θεωρηθεί έγκλημα πολέμου;
Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και το όριο της απειλής
Ο Στίβεν Ραπ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ για θέματα εγκλημάτων πολέμου και εισαγγελέας στην υπόθεση του Λιβεριανού ηγέτη Τσαρλς Τέιλορ, απαντά καταφατικά. Επικαλείται το άρθρο 51 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου των Συμβάσεων της Γενεύης, που απαγορεύει «πράξεις ή απειλές βίας με κύριο σκοπό τη διάδοση τρόμου στον άμαχο πληθυσμό». Κατά τον Ραπ, η τέλεση της βίας δεν είναι προϋπόθεση: «Αν απειλήσω να σκοτώσω τα παιδιά σου, ακόμη κι αν δεν το κάνω, η απειλή αυτή αναγνωρίζεται από τον νόμο ως αξιόποινη συμπεριφορά».
Παραπέμπει, μάλιστα, σε νομολογία όπως η υπόθεση Stanislav Galić στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία και η καταδίκη Τέιλορ στο Ειδικό Δικαστήριο για τη Σιέρα Λεόνε, όπου οι απειλές και ο εκφοβισμός αμάχων κρίθηκαν ουσιώδη στοιχεία εγκλημάτων πολέμου.
Άλλοι ειδικοί, ωστόσο, διαχωρίζουν την παραβίαση του διεθνούς δικαίου από τη στενή έννοια του πολεμικού εγκλήματος. Ο Κέβιν Τζον Χέλερ, καθηγητής διεθνούς δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, χαρακτηρίζει την ανάρτηση «σαφή παραβίαση» του άρθρου 2(4) του Χάρτη του ΟΗΕ, που απαγορεύει την απειλή ή χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή πολιτικής ανεξαρτησίας κράτους. Παράλληλα αναγνωρίζει ότι οι νόμοι του πολέμου απαγορεύουν πράξεις ή απειλές βίας με κύριο σκοπό τον τρόμο των αμάχων, εκτιμά όμως ότι τα διεθνή δικαστήρια συνήθως απαιτούν να έχουν υπάρξει «σοβαρές συνέπειες» για τους πολίτες – κάτι που ακόμη δεν έχει συμβεί.
Η αμερικανική εξαίρεση και η πολιτική διάσταση
Η συζήτηση περιπλέκεται από την ιδιότυπη σχέση των ΗΠΑ με το διεθνές δίκαιο. Η Ουάσινγκτον έχει υιοθετήσει βασικές Συμβάσεις της Γενεύης, αλλά δεν έχει κυρώσει το Πρώτο Πρόσθετο Πρωτόκολλο στο οποίο στηρίζεται ο Ραπ, ούτε είναι μέλος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Διαχρονικά, αμφισβητεί τη δικαιοδοσία διεθνών δικαστηρίων επί Αμερικανών αξιωματούχων, ακόμη και επιβάλλοντας κυρώσεις σε δικαστές και εισαγγελείς του ΔΠΔ.
Ο Τζον Γιου, καθηγητής στο Μπέρκλεϊ και πρώην αξιωματούχος του υπουργείου Δικαιοσύνης, υπενθυμίζει ότι στο αμερικανικό συνταγματικό πλαίσιο το εσωτερικό δίκαιο προηγείται και το διεθνές δεσμεύει τις ΗΠΑ μόνο όπου έχει ρητά ενσωματωθεί. Κατά τον ίδιο, το αν θα τηρηθεί ένας κανόνας διεθνούς δικαίου αποτελεί εν τέλει «πολιτική απόφαση του προέδρου».
Στον αντίποδα, ο Έρικ Πόσνερ από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο σημειώνει ότι οι ΗΠΑ ξεχωρίζουν επειδή απαιτούν επιθετικά από άλλες χώρες συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο, ενώ οι ίδιες εξαιρούνται από κρίσιες διατάξεις και συνθήκες. Αυτή η ασυμμετρία αποτυπώνεται και στην αντίδραση του Λευκού Οίκου, που έσπευσε να πλαισιώσει τα λόγια Τραμπ όχι με όρους διεθνούς νομιμότητας, αλλά συνταγματικών εξουσιών και «νόμιμης προστασίας της ασφάλειας των ΗΠΑ».
Πέρα από τη νομική τεχνική, η υπόθεση αναδεικνύει πώς η ρητορική ηγετών στα κοινωνικά δίκτυα μετατρέπεται σε αντικείμενο διεθνούς δικαστικής ανάλυσης. Σε μια περίοδο όπου η έννοια της «τάξης βασισμένης σε κανόνες» δοκιμάζεται, το ερώτημα αν μια ανάρτηση μπορεί να θεωρηθεί έγκλημα πολέμου δεν είναι θεωρητικό, αλλά προάγγελος των συγκρούσεων που έρχονται ανάμεσα σε ισχύ και δικαιοδοσία.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Τραμπ δείχνει ότι το διεθνές δίκαιο δυσκολεύεται να προλάβει την τοξική ρητορική της ψηφιακής εποχής. Οι απειλές κατά «πολιτισμών» απονομιμοποιούν όχι μόνο τον εκφέροντα, αλλά και το αφήγημα της δυτικής «κανόνο-κεντρικής» τάξης, ιδίως όταν προέρχονται από κράτος που απαιτεί συμμόρφωση από όλους, αλλά επιφυλάσσει εξαίρεση για τον εαυτό του.
#Τραμπ #Ιράν #ΔιεθνέςΔίκαιο #ΕγκλήματαΠολέμου #ΗΠΑ
