Η ανοιχτή αμφισβήτηση του ΝΑΤΟ από τον Ντόναλντ Τραμπ επιταχύνει την αμυντική κινητοποίηση στη Βαλτική. Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία επενδύουν σε αποτροπή και διεύρυνση της ευρωπαϊκής παρουσίας.
Οι πρόσφατες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ που επαναφέρουν ενστάσεις για την αξία και τις υποχρεώσεις των ΗΠΑ εντός του ΝΑΤΟ, λειτουργούν ως καταλύτης για τα κράτη της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας. Ιδίως οι τρεις βαλτικές χώρες –Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία– αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο μερικής ή σταδιακής αποδέσμευσης της Ουάσιγκτον ως υπαρξιακή απειλή και προσαρμόζουν αναλόγως τη στρατηγική τους.
«Υποδειγματικοί σύμμαχοι» με υψηλές αμυντικές δαπάνες
Η στάση τους στην πρόσφατη σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν ανέδειξε τον ιδιαίτερο ρόλο των βαλτικών κρατών. Ενώ αρκετοί ευρωπαίοι σύμμαχοι κράτησαν αποστάσεις από τις επιχειρήσεις, τα τρία κράτη της Βαλτικής στήριξαν ανοιχτά την επιχείρηση «Epic Fury», επικαλούμενα το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τις απειλές προς γειτονικές χώρες και τη στήριξη της Τεχεράνης στη ρωσική επιθετικότητα κατά της Ουκρανίας.
Παράλληλα, τάχθηκαν υπέρ της εξόντωσης του ανώτατου ηγέτη του Ιράν ως «ευκαιρίας» για τον ιρανικό λαό να επαναπροσδιορίσει το μέλλον του. Η Εσθονία δηλώνει έτοιμη να στείλει ναρκοθηρευτικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ, ενώ η Λιθουανία αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αποστολής χερσαίων δυνάμεων, εφόσον ζητηθεί από την Ουάσιγκτον.
Η επιλογή αυτή εντάσσεται σε μια συνειδητή πολιτική: να εμφανίζονται ως «υποδειγματικοί σύμμαχοι» που δεν δίνουν αφορμές στον Λευκό Οίκο. Όπως επισημαίνει ο ερευνητής Sergejs Potapkins του Λετονικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων, πρόκειται για μια «υπογραφή στρατηγικής» που στοχεύει στο «να μην ερεθίσουν τον Ντόναλντ Τραμπ και, κυρίως, να μην μπουν στο οπτικό του πεδίο».
Στο ίδιο πλαίσιο, οι βαλτικές χώρες και η Πολωνία βρέθηκαν στην πρωτοπορία της αύξησης των αμυντικών δαπανών. Το 2025, η Πολωνία διέθεσε 4,5% του ΑΕΠ στην άμυνα, η Λιθουανία 4%, η Λετονία 3,7% και η Εσθονία 3,4%, ποσοστά υψηλότερα ακόμη και από το 3,2% των ΗΠΑ. Το μήνυμα προς την Ουάσιγκτον είναι σαφές: δεν επωφελούνται δωρεάν από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας.
Από αποτροπή με αντίποινα σε αποτροπή με άρνηση
Για τη Βαλτική, το ζήτημα είναι υπαρξιακό. Οι διαρκείς ρωσικές απειλές, όπως η πρόσφατη προειδοποίηση της Μαρίας Ζαχάροβα για «σοβαρές συνέπειες» λόγω υποτιθέμενης χρήσης του εναέριου χώρου τους από drones, ενισχύουν την αίσθηση επείγοντος. Η στρατηγική του ΝΑΤΟ έχει ήδη μετατοπιστεί από την «αποτροπή μέσω αντιποίνων» –που συνεπαγόταν ανοχή προσωρινής κατοχής εδάφους– σε «αποτροπή μέσω άρνησης», δηλαδή στην αδυναμία του αντιπάλου να πετύχει οποιονδήποτε στόχο σε περίπτωση επίθεσης.
Ωστόσο, οι κοινωνίες της Βαλτικής δεν τρέφουν αυταπάτες. Δημοσκόπηση στη Λετονία το 2025 έδειξε ότι μόλις 43% των πολιτών πιστεύουν ή τείνουν να πιστεύουν πως το ΝΑΤΟ θα πολεμούσε για τη χώρα αν δεχόταν επίθεση, ενώ 41% θεωρούν αυτό το ενδεχόμενο μάλλον απίθανο. Αυτή η αβεβαιότητα ωθεί σε ενίσχυση των εθνικών εφεδρειών και της Εθνοφρουράς, με στόχο να καταστεί πρακτικά αδύνατη οποιαδήποτε κατοχή.
Όπως σημειώνει η Sigita Struberga, γενική γραμματέας της Λετονικής Διατλαντικής Οργάνωσης, κερδίζει έδαφος η συνείδηση ότι «δεν υπάρχει ξεχωριστός στρατός του ΝΑΤΟ – το ΝΑΤΟ είμαστε εμείς». Η υποχρεωτική θητεία και ο επαγγελματικός στρατός κρίνονται ανεπαρκείς, καθιστώντας αναγκαία τη μαζική συμμετοχή εθελοντών.
Ευρωπαϊκές δυνάμεις στο κενό των ΗΠΑ
Η προετοιμασία για ενδεχόμενη μείωση της αμερικανικής παρουσίας συνοδεύεται από ενίσχυση των ευρωπαϊκών στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή. Στη Λιθουανία έχει αναπτυχθεί η 45η Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία της Γερμανίας, με περίπου 1.800 στρατιώτες και σχεδιασμό αύξησης σε 4.800 στρατιωτικούς και 200 πολιτικό προσωπικό έως το 2027. Στη Λετονία σταθμεύει πολυεθνική ταξιαρχία υπό καναδική διοίκηση, περίπου 2.000 ανδρών, ενώ στην Εσθονία επιχειρεί πολυεθνική δύναμη 1.500 στρατιωτών με επικεφαλής το Ηνωμένο Βασίλειο.
Κατά τον Potapkins, η αύξηση αυτών των δυνάμεων αποτελεί «απόλυτη προτεραιότητα» στις διπλωματικές επαφές των βαλτικών κρατών: «είναι μια από τις περιπτώσεις όπου το περισσότερο είναι απλώς καλύτερο». Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην ταχεία αναβάθμιση υποδομών – από αντιαρματικά εμπόδια τύπου «δόντια δράκου» έως συστήματα αντιμετώπισης drones – πριν τυχόν αναδίπλωση των ΗΠΑ ωθήσει και τους υπόλοιπους συμμάχους σε εσωστρέφεια.
Σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, οι βαλτικές χώρες λειτουργούν ως εργαστήριο για το πώς η Ευρώπη μπορεί να μεταβεί, όπως είπε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, από μια «ανθυγιεινή αλληλεξάρτηση» με τις ΗΠΑ σε μια πραγματική εταιρική σχέση, όπου η ευρωπαϊκή ισχύς δεν είναι συμπλήρωμα αλλά προϋπόθεση της αμερικανικής δέσμευσης.
Σχόλιο 
: Η Βαλτική αναδεικνύει το σκληρό δίλημμα της Ευρώπης: είτε επενδύει αποφασιστικά σε δική της αποτρεπτική ισχύ, είτε αποδέχεται ότι η ασφάλειά της θα εξαρτάται από τις εκάστοτε διαθέσεις του Λευκού Οίκου. Η σημερινή κούρσα εξοπλισμών στην ανατολική πτέρυγα δεν είναι απλώς περιφερειακό φαινόμενο, αλλά πρόγευση ενός νέου, πιο επικίνδυνου καταμερισμού ρίσκου εντός της Δύσης.
#ΝΑΤΟ #Βαλτικές #ΗΠΑ #Ρωσία #Άμυνα
