Ο πόλεμος στο Ιράν δεν κατέστρεψε απλώς υποδομές. Δημιούργησε δύο παράλληλες οικονομίες που κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις. Από τη μία, μια πολιτική και κοινωνική οικονομία που πιέζεται, αποδυναμώνεται και φτωχοποιείται. Από την άλλη, μια στρατιωτική οικονομία που οργανώνεται, επεκτείνεται και ισχυροποιείται.
Αυτό δεν είναι παρενέργεια. Είναι το predictable αποτέλεσμα κάθε παρατεταμένης σύγκρουσης.
Οι επιθέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ πέρασαν σε δεύτερη φάση, στοχεύοντας όχι μόνο στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά και κρίσιμες υποδομές: γέφυρες, ενέργεια, logistics. Το μήνυμα ήταν σαφές: αύξηση κόστους για το κράτος και πίεση στην καθημερινότητα των πολιτών.
Το αποτέλεσμα επίσης σαφές – αλλά όχι αυτό που περίμενε η Δύση.
Η πολιτική οικονομία δέχεται το πλήγμα. Η παραγωγή διαταράσσεται, οι μεταφορές γίνονται ακριβότερες, ο πληθωρισμός ανεβαίνει και η καθημερινότητα δυσκολεύει. Το βιοτικό επίπεδο πέφτει και η ιδιωτική δραστηριότητα συρρικνώνεται. Αυτό είναι το “ορατό” κομμάτι της κρίσης.
Το “αόρατο” όμως είναι πιο κρίσιμο.
Σε κάθε τέτοια συνθήκη, το κράτος – και ειδικά οι μηχανισμοί ασφάλειας – συγκεντρώνουν πόρους. Στο Ιράν, αυτό σημαίνει ενίσχυση δομών που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, με δίκτυα logistics, με βιομηχανίες που εξυπηρετούν στρατιωτικές ανάγκες. Η οικονομία δεν καταρρέει συνολικά. Ανακατανέμεται.
Και η ανακατανομή αυτή δεν είναι ουδέτερη. Είναι πολιτική.
Όταν η ιδιωτική οικονομία αδυνατίζει και η κρατικο-στρατιωτική δυναμώνει, αλλάζει η ισορροπία ισχύος στο εσωτερικό της χώρας. Οι πόροι, η πρόσβαση, οι ευκαιρίες μεταφέρονται από την κοινωνία προς το σύστημα εξουσίας. Το αποτέλεσμα είναι λιγότερη οικονομική ελευθερία και περισσότερος συγκεντρωτισμός.
Με απλά λόγια: ο πόλεμος δεν αποδυναμώνει απαραίτητα το καθεστώς. Μπορεί να το ενισχύσει.
Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση, πιο στρατηγική. Το Ιράν έχει ήδη μάθει να λειτουργεί υπό κυρώσεις. Έχει αναπτύξει παράλληλα δίκτυα εμπορίου, εναλλακτικά κανάλια χρηματοδότησης και μηχανισμούς ανθεκτικότητας. Ο πόλεμος δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Επιταχύνει μια ήδη υπάρχουσα «οικονομία επιβίωσης».
Αυτό εξηγεί γιατί η κατάρρευση που πολλοί προέβλεπαν δεν ήρθε. Και πιθανότατα δεν θα έρθει με τον τρόπο που φαντάζονται.
Το πραγματικό ρίσκο είναι αλλού. Μια χώρα με διπλή οικονομία – μία επίσημη που φθίνει και μία στρατιωτική που ανθεί – γίνεται πιο απρόβλεπτη. Λιγότερο διαφανής. Πιο δύσκολη στη διαπραγμάτευση.
Και κυρίως, λιγότερο ευάλωτη σε εξωτερική πίεση.
Γιατί όταν η οικονομική πίεση δεν μεταφράζεται σε πολιτική αποσταθεροποίηση, αλλά σε εσωτερική συσπείρωση, τότε το εργαλείο της πίεσης χάνει την αποτελεσματικότητά του.
SBC Comment:
Η Δύση ποντάρει διαχρονικά στην οικονομική πίεση για να προκαλέσει πολιτικές αλλαγές. Στο Ιράν, συμβαίνει το αντίθετο. Η κοινωνία πιέζεται, αλλά το σύστημα σκληραίνει και οργανώνεται καλύτερα. Αν αυτό συνεχιστεί, δεν μιλάμε για αποδυνάμωση του καθεστώτος, αλλά για μετατροπή του σε πιο ανθεκτικό και πιο κλειστό μηχανισμό εξουσίας. Και αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο να ανατραπεί.
