Ο ναυτικός αποκλεισμός του Ντόναλντ Τραμπ στα στενά του Ορμούζ μετατρέπει τον πόλεμο με το Ιράν σε παγκόσμια κρίση. Ευρώπη και Ηνωμένο Βασίλειο δεν μπορούν πλέον να μένουν θεατές.
Ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν, που ξεκίνησε ως ακόμη μία μονομερής κλιμάκωση της Ουάσιγκτον, εξελίσσεται σε συστημική απειλή για την παγκόσμια οικονομία. Ο ναυτικός αποκλεισμός που διέταξε ο Ντόναλντ Τραμπ στα στενά του Ορμούζ –με στόχο να εμποδίσει τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου αν η Τεχεράνη δεν επιτρέψει πλήρη ελευθερία διέλευσης– εκτοξεύει τις τιμές ενέργειας, πιέζει τις αγορές και δημιουργεί ελλείψεις σε κρίσιμα αγαθά.
Ενεργειακό σοκ, πληθωρισμός και κίνδυνος ελλείψεων
Με το πετρέλαιο να ξεπερνά τα 100 δολάρια το βαρέλι και τα χρηματιστήρια να υποχωρούν, η προγραμματισμένη εαρινή σύνοδος του ΔΝΤ στην Ουάσιγκτον μετατράπηκε de facto σε κρίσιμη διάσκεψη. Οι προβλέψεις για την παγκόσμια ανάπτυξη αναθεωρούνται καθοδικά, καθώς οι αγορές προεξοφλούν παρατεταμένο ενεργειακό σοκ. Ηδη ο ΟΗΕ προειδοποιεί για «ανάπτυξη σε αντίστροφη πορεία» στις φτωχότερες χώρες, όπου η άνοδος των τιμών καυσίμων και τροφίμων μπορεί να πυροδοτήσει ανθρωπιστικές και πολιτικές κρίσεις.
Στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, η αναμενόμενη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου απειλείται. Δεξαμενές σκέψης, όπως το Resolution Foundation, εκτιμούν ότι τα πραγματικά εισοδήματα τυπικών νοικοκυριών θα υποχωρήσουν, ενώ μόνο τα πιο ευάλωτα στρώματα ίσως προστατευθούν με στοχευμένες επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ενέργειας. Μικρές επιχειρήσεις και ελεύθεροι επαγγελματίες, ιδιαίτερα όσοι στηρίζονται σε πετρελαιοκίνητα οχήματα, ήδη «αιμορραγούν» από το αυξημένο κόστος καυσίμων.
Πέρα όμως από τη βενζίνη και τα αεροπορικά εισιτήρια, ο κίνδυνος είναι βαθύτερος: αν η ροή φορτίων στον Περσικό Κόλπο δεν ομαλοποιηθεί σύντομα, απειλούνται ελλείψεις σε φάρμακα, λιπάσματα και ακόμη και σε ήλιο, κρίσιμο για μαγνητικούς τομογράφους και παραγωγή ημιαγωγών. Ο αποκλεισμός στα στενά του Ορμούζ λειτουργεί ως «μποτιλιάρισμα» για ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.
Πολιτικά αδιέξοδα και ανάγκη ευρωπαϊκής διπλωματίας
Παράλληλα, η στρατηγική Τραμπ φέρει σοβαρό ρίσκο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Η απειλή να καταστρέφονται πλοία που προσεγγίζουν ιρανικά λιμάνια ή να κατάσχονται όσα πληρώνουν διόδια στην Τεχεράνη για ασφαλή διέλευση, ανοίγει το ενδεχόμενο ευθείας σύγκρουσης με τρίτες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, που έχουν εντατικοποιήσει τις διόδους τους από τα στενά.
Το παράδοξο είναι ότι, όπως αναδεικνύει η ανάλυση, ο Τραμπ δείχνει να επιθυμεί έξοδο από τον πόλεμο, αλλά δεν διαθέτει σαφή στρατηγική απεμπλοκής. Με αποδυναμωμένο διπλωματικό και στρατιωτικό επιτελείο, η κυβέρνηση αντιδρά με περισσότερο τυχοδιωκτική επιθετικότητα κάθε φορά που στριμώχνεται πολιτικά – την ώρα που η εσωτερική στήριξη διαβρώνεται, οι τιμές καυσίμων εξοργίζουν τους ψηφοφόρους και το στρατόπεδο των «MAGA» εμφανίζεται διχασμένο.
Σε αυτό το κενό ισχύος, προκύπτει ένα παράδοξο επιχείρημα, ακόμη και από φιγούρες όπως ο Μπόρις Τζόνσον: ότι η Ευρώπη έχει πλέον ωμό, ιδιοτελή συμφέρον να «βοηθήσει την Αμερική να βγει από το αδιέξοδο» – όχι από αλληλεγγύη, αλλά για να αποτρέψει την κατάρρευση των δικών της οικονομιών και να διασφαλίσει τη συνοχή του ΝΑΤΟ, ειδικά απέναντι στη Ρωσία.
Η συνεισφορά αυτή δεν χρειάζεται να είναι στρατιωτική συμμετοχή σε επιθετικές επιχειρήσεις στον Κόλπο. Αντιθέτως, η Ευρώπη καλείται να κινητοποιήσει την εναπομείνασα διπλωματική της ισχύ: να ανοίξει διαύλους με τα τμήματα της αμερικανικής διοίκησης που επιθυμούν κατάπαυση πυρός, να προσφέρει τεχνικές δυνατότητες (όπως αυτόνομη ναρκαλιεία) και να λειτουργήσει ως έντιμος μεσολαβητής προς την Τεχεράνη.
Σχόλιο 
: Ο ναυτικός τυχοδιωκτισμός του Τραμπ μετατρέπει μια περιφερειακή σύγκρουση σε παγκόσμιο συστημικό κίνδυνο. Η Ευρώπη –συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, με τον καίριο ρόλο της στη ναυτιλία και την ενέργεια– δεν έχει πια την πολυτέλεια της ουδετερότητας. Αν δεν διαμορφώσει δική της, συνεκτική στρατηγική αποκλιμάκωσης, θα βρεθεί απλώς να πληρώνει τον λογαριασμό μιας κρίσης που άλλοι προκάλεσαν.
#ΗΠΑ #Ιράν #Τραμπ #Ενέργεια #Ευρώπη #Γεωπολιτική
