Η γεωπολιτική σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν δεν κρίνεται μόνο στον Περσικό Κόλπο. Κρίνεται και στην Ουάσινγκτον. Και εκεί, το ρολόι γράφει 1η Μαΐου.
Η προθεσμία αυτή δεν είναι πολιτική. Είναι θεσμική. Προκύπτει από το πλαίσιο του War Powers Resolution, που περιορίζει τη δυνατότητα ενός Αμερικανού προέδρου να διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις χωρίς έγκριση του Κογκρέσου πέρα από ένα συγκεκριμένο χρονικό όριο.
Το θεσμικό όριο: 60 ημέρες που αλλάζουν το παιχνίδι
Με βάση τον νόμο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ μπορεί να ξεκινήσει στρατιωτική δράση, αλλά οφείλει να ενημερώσει το Κογκρέσο εντός 48 ωρών. Από εκεί και πέρα, έχει ένα «παράθυρο» 60 ημερών για να συνεχίσει τις επιχειρήσεις χωρίς έγκριση.
Αν θέλει να συνεχίσει μετά, χρειάζεται πολιτική νομιμοποίηση. Δηλαδή ψήφο και από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και από τη Γερουσία.
Υπάρχει μια επιπλέον δυνατότητα παράτασης 30 ημερών, αλλά μόνο αν αποδειχθεί ότι υπάρχει «αναπόφευκτη στρατιωτική ανάγκη». Μετά τις 90 ημέρες, θεωρητικά, οι επιχειρήσεις πρέπει να τερματιστούν.
Στην πράξη, όμως, η ιστορία λέει κάτι άλλο.
Το πραγματικό precedent: οι πρόεδροι σπάνια σταματούν
Από τη δεκαετία του 1970 μέχρι σήμερα, σχεδόν όλοι οι πρόεδροι των ΗΠΑ έχουν παρακάμψει ή ερμηνεύσει δημιουργικά τον νόμο.
Ο Bill Clinton προχώρησε σε στρατιωτικές επιχειρήσεις στα Βαλκάνια χωρίς σαφή έγκριση. Ο Barack Obama συνέχισε επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή επικαλούμενος παλαιότερες εξουσιοδοτήσεις. Και ο ίδιος ο Donald Trump έχει ήδη χρησιμοποιήσει το πλαίσιο του Authorization for Use of Military Force για να δικαιολογήσει στρατιωτικές ενέργειες.
Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί νομικά να συνεχίσει. Είναι πώς θα το «ντύσει» νομικά.
Το πολιτικό ρίσκο: ένα διχασμένο Κογκρέσο
Το μεγάλο πρόβλημα για τον Trump δεν είναι το νομικό πλαίσιο. Είναι το πολιτικό.
Το Κογκρέσο είναι βαθιά διχασμένο. Οι Δημοκρατικοί πιέζουν για περιορισμό της στρατιωτικής δράσης, ενώ οι Ρεπουμπλικανοί, αν και στηρίζουν τον πρόεδρο, αρχίζουν να δείχνουν κόπωση απέναντι σε έναν πόλεμο χωρίς ξεκάθαρη έξοδο.
Ακόμη και εντός του Ρεπουμπλικανικού στρατοπέδου, υπάρχουν φωνές που λένε καθαρά: χωρίς έγκριση, δεν υπάρχει συνέχιση.
Αυτό δημιουργεί ένα πολιτικό deadlock. Και σε τέτοιες περιπτώσεις, ο πρόεδρος έχει δύο επιλογές. Ή κλιμακώνει για να επιβάλει τετελεσμένα ή αλλάζει το αφήγημα της σύγκρουσης.
Το workaround: πώς μπορεί να συνεχίσει χωρίς έγκριση
Στην πράξη, υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι να παρακαμφθεί το όριο της 1ης Μαΐου.
Ο πρώτος είναι η χρήση παλαιότερων εξουσιοδοτήσεων, όπως το AUMF, που έχει χρησιμοποιηθεί για δεκαετίες ως «νομική ομπρέλα» για επιχειρήσεις πέρα από τον αρχικό του σκοπό.
Ο δεύτερος είναι η αλλαγή του ορισμού της σύγκρουσης. Αν οι επιχειρήσεις βαφτιστούν «περιορισμένες» ή «μη άμεσες εχθροπραξίες», τότε μπορεί να υποστηριχθεί ότι δεν εμπίπτουν πλήρως στον νόμο.
Ο τρίτος είναι η καθυστέρηση. Μεταφορά ευθυνών, διαπραγματεύσεις, τεχνικά επιχειρήματα. Όλα αυτά δίνουν χρόνο.
Η πραγματικότητα στο πεδίο: πόλεμος χωρίς πόλεμο
Το παράδοξο είναι ότι, ενώ υπάρχει «κατάπαυση πυρός», η ένταση συνεχίζεται.
Οι ΗΠΑ διατηρούν ναυτικό αποκλεισμό. Το Ιράν απαντά με κατασχέσεις πλοίων. Οι κινήσεις αυτές δεν είναι πλήρης πόλεμος, αλλά δεν είναι και ειρήνη.
Αυτό το hybrid μοντέλο εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές. Επιτρέπει πίεση χωρίς πλήρη κλιμάκωση. Και δίνει στον Trump το περιθώριο να υποστηρίξει ότι δεν βρίσκεται σε «κλασικό πόλεμο» που απαιτεί έγκριση.
Το στρατηγικό δίλημμα
Ο Donald Trump βρίσκεται σε ένα κλασικό dilemma.
Αν σταματήσει, φαίνεται ότι υποχωρεί. Αν συνεχίσει χωρίς έγκριση, ρισκάρει θεσμική κρίση και πολιτικό κόστος.
Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ πλησιάζουν εκλογικές αναμετρήσεις και η κοινή γνώμη είναι αρνητική απέναντι σε έναν παρατεταμένο πόλεμο.
SBC Σχολιο
Η προθεσμία της 1ης Μαΐου δεν είναι απλώς ένα νομικό deadline. Είναι stress test εξουσίας.
Το αμερικανικό σύστημα θεωρητικά περιορίζει τον πρόεδρο. Στην πράξη, του αφήνει χώρο να κινηθεί – αν είναι διατεθειμένος να πιέσει τα όρια.
Ο Donald Trump δεν είναι πρόεδρος που αποφεύγει τα όρια. Είναι πρόεδρος που τα δοκιμάζει.
Το πιθανότερο σενάριο δεν είναι να σταματήσει ο πόλεμος. Είναι να αλλάξει μορφή. Λιγότερο επίσημος, πιο «γκρίζος», αλλά λειτουργικά ενεργός.
Και αυτό είναι το πραγματικό ρίσκο. Όχι η σύγκρουση αυτή καθαυτή, αλλά η κανονικοποίηση ενός πολέμου χωρίς σαφές θεσμικό πλαίσιο.
