Μια νέα, σκληρή γραμμή απέναντι στα social media για ανηλίκους διαμορφώνεται διεθνώς, με σειρά χωρών να θεσπίζουν ή να εξετάζουν καθολικές απαγορεύσεις. Στο επίκεντρο βρίσκονται η ψυχική υγεία, ο εθισμός και η προστασία από διαδικτυακούς κινδύνους, αλλά και έντονοι προβληματισμοί για την ιδιωτικότητα.
Ένα νέο, επιθετικό ρυθμιστικό κύμα κατά της πρόσβασης ανηλίκων στα social media αναδύεται τα τελευταία δύο χρόνια, με χώρες σε τρεις ηπείρους να προχωρούν σε πλήρεις απαγορεύσεις ή αυστηρούς περιορισμούς. Η Αυστραλία άνοιξε τον δρόμο στα τέλη του 2025, ενώ Γαλλία, Δανία, Ελλάδα, Ισπανία, Σλοβενία, Μαλαισία, Ινδονησία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο κινούνται – με διαφορετικές ταχύτητες – προς παρόμοιες λύσεις.
Αυστραλία, Ευρώπη και Ασία σκληραίνουν τη στάση τους
Η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα παγκοσμίως που απαγόρευσε τη χρήση κοινωνικών δικτύων από παιδιά κάτω των 16 ετών, από τον Δεκέμβριο του 2025. Η απαγόρευση καλύπτει Facebook, Instagram, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube, Reddit, Twitch και Kick, με εξαίρεση το WhatsApp και το YouTube Kids. Οι πλατφόρμες υποχρεώνονται να εφαρμόσουν πολλαπλές μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας, χωρίς να βασίζονται σε απλή αυτοδήλωση, με πρόστιμα έως 49,5 εκατ. αυστραλιανά δολάρια για μη συμμόρφωση.
Στην Ευρώπη, η Δανία προωθεί απαγόρευση για κάτω των 15 ετών, με διακομματική στήριξη και πιθανή ισχύ από τα μέσα του 2026. Παράλληλα ετοιμάζει εφαρμογή «ψηφιακής ταυτότητας» με εργαλεία επαλήθευσης ηλικίας, που θα αποτελέσει κεντρικό εργαλείο επιβολής των νέων κανόνων.
Η Γαλλία έχει εγκρίνει στη Βουλή νομοσχέδιο για απαγόρευση social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών, με το επιχείρημα της προστασίας από υπερβολικό χρόνο οθόνης, αλλά η τελική έγκριση εκκρεμεί στη Γερουσία. Στη Γερμανία, οι συντηρητικοί του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς συζήτησαν πρόταση απαγόρευσης για κάτω των 16, όμως οι κυβερνητικοί εταίροι εμφανίζονται επιφυλακτικοί σε ένα τόσο δραστικό μέτρο.
Η Ελλάδα στο μπλοκ των χωρών με ρητή απαγόρευση
Η Ελλάδα τοποθετείται ξεκάθαρα στο στρατόπεδο των χωρών που επιλέγουν αυστηρή γραμμή. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε ότι από τον Ιανουάριο του 2027 η χώρα θα απαγορεύσει την πρόσβαση σε social media για παιδιά κάτω των 15 ετών. Η κυβέρνηση συνδέει το μέτρο με την άνοδο του άγχους, των διαταραχών ύπνου και τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών, επιχειρώντας να το παρουσιάσει ως παρέμβαση δημόσιας υγείας και παιδικής προστασίας.
Παράλληλα, η Σλοβενία επεξεργάζεται νόμο που θα απαγορεύει την πρόσβαση σε δίκτυα όπως TikTok, Snapchat και Instagram για ανηλίκους κάτω των 15 ετών, ενώ η Ισπανία σχεδιάζει απαγόρευση για κάτω των 16 ετών, συνδυάζοντάς την με νομική ευθύνη των στελεχών των πλατφορμών για παράνομο ή ρητορικό μίσους περιεχόμενο.
Στην Ασία, η Ινδονησία ανακοίνωσε απαγόρευση για κάτω των 16 ετών σε πλατφόρμες όπως YouTube, TikTok, Facebook, Instagram, Threads, X, Bigo Live και Roblox, ενώ η Μαλαισία έχει εξαγγείλει αντίστοιχο μέτρο για κάτω των 16, με εφαρμογή εντός του 2026.
Σύγκρουση για ιδιωτικότητα, αποτελεσματικότητα και ρόλο του κράτους
Κοινός παρονομαστής των πρωτοβουλιών είναι η αντιμετώπιση διαδικτυακού εκφοβισμού, εθισμού, ψυχικών διαταραχών και έκθεσης σε επιτήδειους. Ωστόσο, οργανώσεις δικαιωμάτων, όπως η Amnesty Tech, καταγγέλλουν ότι οι απαγορεύσεις αποτελούν «γρήγορο αλλά αναποτελεσματικό» μέτρο, που δεν λαμβάνει υπόψη την πραγματική ψηφιακή ζωή των νέων. Σημειώνουν επίσης ότι τα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας μπορεί να οδηγήσουν σε μαζική συλλογή ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων και να ενισχύσουν την κρατική επιτήρηση.
Το Ηνωμένο Βασίλειο ακολουθεί πιο προσεκτική προσέγγιση, ανοίγοντας διαβούλευση με γονείς, νέους και κοινωνικούς φορείς πριν αποφασίσει αν θα προχωρήσει σε καθολική απαγόρευση για κάτω των 16 ετών. Εξετάζει, επίσης, στοχευμένα μέτρα, όπως υποχρέωση περιορισμού ή κατάργησης χαρακτηριστικών που ενισχύουν τον εθισμό, όπως το ατελείωτο scrolling.
Η συζήτηση, τελικά, δεν αφορά μόνο την παιδική προστασία, αλλά και το ποιος ορίζει τα όρια της ψηφιακής ελευθερίας των πολιτών και με ποιο κόστος για την ιδιωτικότητα.
Σχόλιο 
: Η διεθνής στροφή προς οριζόντιες απαγορεύσεις social media σε ανηλίκους δείχνει ότι οι κυβερνήσεις επιλέγουν πλέον σκληρά, εύκολα επικοινωνήσιμα μέτρα αντί για δύσκολες, μακροπρόθεσμες πολιτικές ψηφιακού αλφαβητισμού, ενίσχυσης των γονέων και ρύθμισης των ίδιων των επιχειρηματικών μοντέλων των πλατφορμών. Το αν αυτά τα μέτρα θα αποδειχθούν ουσιαστικά ή θα οδηγήσουν απλώς σε μεταφορά της χρήσης σε «γκρίζες ζώνες» του διαδικτύου, θα κρίνει και την επόμενη φάση της παγκόσμιας ψηφιακής ρύθμισης.
#socialmedia #παιδιά #ιδιωτικότητα #ψηφιακήΠολιτική #Ελλάδα
