Η ιστορική προσέγγιση Άγκυρας–Ερεβάν επαναφέρει στο τραπέζι το άνοιγμα των χερσαίων συνόρων μετά από τρεις δεκαετίες. Επιχειρηματίες και τοπικές κοινωνίες προσδοκούν γεωοικονομική αναβάθμιση, αλλά ο πόλεμος με το Ιράν φρενάρει τα χρονοδιαγράμματα.
Περισσότερα από τριάντα χρόνια μετά το κλείσιμο των χερσαίων συνόρων, η Τουρκία και η Αρμενία βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε μια μερική ομαλοποίηση. Η ιστορική συνάντηση του Νικόλ Πασινιάν με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη, τον Ιούνιο του 2025, συμβόλισε τη βούληση για υπέρβαση μιας εχθρότητας που ριζώνει στις σφαγές του 1915 και τροφοδοτήθηκε από τις συγκρούσεις στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.
Από τη σύγκρουση στην πραγματιστική προσέγγιση
Η 330 χιλιομέτρων μεθόριος Τουρκίας–Αρμενίας παραμένει κλειστή από το 1993, όταν η Άγκυρα ευθυγραμμίστηκε πλήρως με το Μπακού στον πρώτο πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Η αναγνώριση από πολλές δυτικές χώρες, το 2016, της γενοκτονίας των Αρμενίων επιδείνωσε περαιτέρω το κλίμα. Ωστόσο, από το 2022 διαμορφώνεται μια σταδιακή επαναπροσέγγιση: το Ερεβάν έχει πάψει να θέτει ως άμεσο προαπαιτούμενο την επίσημη τουρκική αναγνώριση των γεγονότων του 1915 ως γενοκτονίας, επιλέγοντας μια πιο πραγματιστική γραμμή.
Καταλύτης υπήρξε η υπογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν, που έκλεισε έναν κύκλο δεκαετιών πολέμου για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Η νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στον Νότιο Καύκασο δημιουργεί πίεση –αλλά και κίνητρο– για άνοιγμα των συνόρων, με την Τουρκία να επιχειρεί να αναδειχθεί σε κομβικό παίκτη διαμετακόμισης μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Εμπόριο μέσω Γεωργίας και προοπτική εκτίναξης
Σήμερα, το διμερές εμπόριο πραγματοποιείται σχεδόν αποκλειστικά μέσω Γεωργίας. Σύμφωνα με τον επικεφαλής του Τουρκο-Αρμενικού Συμβουλίου Ανάπτυξης Επιχειρήσεων, Κάαν Σογιάκ, διακινούνται ετησίως εμπορεύματα αξίας 300–350 εκατ. δολαρίων, εκ των οποίων το 99% αφορά τουρκικές εξαγωγές. Πρόκειται κυρίως για ένδυση, χημικά προϊόντα, τρόφιμα και πρώτες ύλες πολύτιμων μετάλλων.
Ο Σογιάκ εκτιμά ότι με ανοιχτή μεθόριο ο όγκος συναλλαγών θα μπορούσε να φτάσει γρήγορα το 1 δισ. δολάρια, με τη δημιουργία νέων διαδρόμων logistics, ενεργειακών και τηλεπικοινωνιακών υποδομών που θα διασυνδέουν τον Καύκασο με την Τουρκία και, κατ’ επέκταση, με την ευρωπαϊκή αγορά. Ήδη οι δύο συνοριακοί σταθμοί, Αλιτζάν (επαρχία Ιγκντίρ) και Ακγιακά (Καρς), αναβαθμίζονται· αρμενικά ΜΜΕ αναφέρουν ότι η πλευρά τους είναι έτοιμη, ενώ στην Τουρκία τα έργα βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο.
Ο «Διάδρομος Τραμπ» και ο πόλεμος με το Ιράν
Κομβικό στοιχείο της νέας γεωοικονομικής εξίσωσης είναι ο λεγόμενος «Διάδρομος Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία», που συμφωνήθηκε στο πλαίσιο του αμερικανικής μεσολάβησης σχεδίου ειρήνης μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν. Πρόκειται για σιδηροδρομική και οδική αρτηρία μήκους 43 χιλιομέτρων μέσω Αρμενίας, η οποία θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν και από εκεί με την Τουρκία. Η Άγκυρα έχει ήδη ξεκινήσει την κατασκευή 224 χιλιομέτρων σιδηροδρομικής γραμμής, εντάσσοντας το έργο στον ευρύτερο Δια-Κασπιανό Διάδρομο Κίνας–Ευρώπης.
Ωστόσο, ο πόλεμος με το Ιράν και η επέκτασή του σε κράτη του Κόλπου, το Ιράκ και τον Λίβανο έχουν επιβραδύνει την υλοποίηση. Οι φόβοι για νέες μεταναστευτικές ροές και αποσταθεροποίηση καθιστούν πιο επιφυλακτικούς τους εμπλεκόμενους, μεταθέτοντας τα χρονοδιαγράμματα για το άνοιγμα των συνόρων.
Φτωχές επαρχίες, μεγάλες προσδοκίες
Οι ανατολικές επαρχίες της Τουρκίας –Καρς, Ιγκντίρ, Αργκάρι, Αρνταχάν, Βαν– συγκαταλέγονται στις φτωχότερες της χώρας, με κατά κεφαλήν ΑΕΠ μόλις 3.250–4.350 ευρώ. Οι τοπικοί φορείς βλέπουν στο άνοιγμα των συνόρων μια μοναδική ευκαιρία. Ο πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου Καρς, Καντίρ Μποζάν, αναδεικνύει τη σημασία του διαδρόμου, ενώ υπενθυμίζει ότι η πόλη ήδη συνδέεται σιδηροδρομικά με Τιφλίδα και Μπακού.
Στην Αρνταχάν, ο επικεφαλής του Επιμελητηρίου, Τσετίν Ντεμίρτζι, προσδοκά εγκατάσταση νέων βιομηχανικών μονάδων, αποθηκών και παραγωγικών δομών που θα ανακόψουν τη φυγή των νέων. Στο Ιγκντίρ, ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου, Καμίλ Αρσλάν, συνοψίζει το κλίμα με τη φράση «το εμπόριο δεν γνωρίζει εθνικισμούς», ελπίζοντας ότι σύντομα τρόφιμα, δομικά υλικά, κλωστοϋφαντουργία και υπηρεσίες –μαζί με τα διάσημα γλυκά βερίκοκα της περιοχής– θα διασχίζουν και πάλι τη μεθόριο προς την Αρμενία.
Για τον Νικόλ Πασινιάν, ένα άνοιγμα πριν τις βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου θα αποτελούσε πολιτική νίκη και επιβεβαίωση της στρατηγικής του για εξομάλυνση με την Άγκυρα και σταδιακή στροφή της Αρμενίας προς τη Δύση. Η τελική έκβαση, ωστόσο, θα κριθεί από την εξέλιξη του πολέμου με το Ιράν και την ικανότητα όλων των πλευρών να διαχειριστούν τις εύθραυστες ισορροπίες στον Νότιο Καύκασο.
Σχόλιο 
: Το πιθανό άνοιγμα της τουρκοαρμενικής μεθορίου δεν είναι απλώς μια διμερής χειρονομία καλής θέλησης, αλλά κρίκος σε μια ευρύτερη αναδιάταξη διαδρόμων ενέργειας και μεταφορών από την Κίνα έως την Ευρώπη. Αν υλοποιηθεί, θα ενισχύσει τη γεωοικονομική βαρύτητα της Τουρκίας, θα μειώσει την εξάρτηση της Αρμενίας από τη Ρωσία και θα αναβαθμίσει τον Νότιο Καύκασο ως εναλλακτική σε διαδρομές που σήμερα περνούν από εμπόλεμες ζώνες στη Μέση Ανατολή.
#Τουρκία #Αρμενία #Καύκασος #Εμπόριο #Γεωπολιτική
