Σε ευθεία αντιπαράθεση με την Ουάσινγκτον, ο ΠΟΥ απορρίπτει τις κατηγορίες ότι αντέδρασε αργά στην επιδημία Έμπολα στο Κονγκό. Ταυτόχρονα προειδοποιεί κατά των αμερικανικών ταξιδιωτικών απαγορεύσεων, τις οποίες θεωρεί αναποτελεσματικές και εκτός διεθνών κανόνων.
Σε νέα κλιμάκωση της έντασης ανάμεσα στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) και τις Ηνωμένες Πολιτείες εξελίσσεται η αντιπαράθεση γύρω από την επιδημία Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, απάντησε δημόσια στις δηλώσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος κατηγόρησε τον Οργανισμό ότι ήταν «λίγο αργός» στον εντοπισμό της νέας εστίας.
Ο ρόλος του ΠΟΥ και οι κατηγορίες Ρούμπιο
Ο Τέντρος υπογράμμισε ότι ο ΠΟΥ δεν υποκαθιστά τα κράτη, αλλά τα στηρίζει: «Δεν αντικαθιστούμε το έργο των χωρών, απλώς τις υποστηρίζουμε», τόνισε από τη Γενεύη, αφήνοντας αιχμές ότι τα σχόλια Ρούμπιο δείχνουν «έλλειψη κατανόησης» για το πώς λειτουργούν οι Διεθνείς Υγειονομικοί Κανονισμοί και ποιες είναι οι αρμοδιότητες του Οργανισμού.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η τρέχουσα επιδημία στο ανατολικό Κονγκό –που οφείλεται στο σπανιότερο στέλεχος Bundibugyo του ιού Έμπολα– έχει ήδη σχεδόν 600 ύποπτα κρούσματα και 139 ύποπτους θανάτους, με την πραγματική κλίμακα να θεωρείται πολύ μεγαλύτερη. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι η μετάδοση ξεκίνησε «πριν από μερικούς μήνες» και ισχυρίζεται ότι παρενέβη υποστηρικτικά προς τις αρχές του Κονγκό από τα πρώτα προειδοποιητικά σήματα.
Τυχόν καθυστερήσεις στην ανίχνευση, εξήγησε, συνδέονται κυρίως με την κλιμάκωση της σύγκρουσης στην περιοχή, τις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, την ενδημικότητα άλλων νόσων με παρόμοια αρχικά συμπτώματα (τύφος, ελονοσία) και το γεγονός ότι τα τεστ ήταν αρχικά «κουρδισμένα» πάνω στο συχνότερο στέλεχος Zaire και όχι στο Bundibugyo.
Ταξιδιωτικές απαγορεύσεις και διεθνείς κανονισμοί
Πέρα από την προσωπική αντιπαράθεση, η ουσία της διαφωνίας εντοπίζεται στην επιλογή της Ουάσινγκτον να κλείσει τα σύνορα σε μη Αμερικανούς ταξιδιώτες από Κονγκό, Νότιο Σουδάν και Ουγκάντα. Ο ΠΟΥ, διά στόματος του στελέχους του Προγράμματος Εκτάκτων Υγειονομικών Καταστάσεων, Αμπντιραχμάν Μαχμούντ, κάλεσε τις κυβερνήσεις να επικεντρωθούν σε μέτρα «που λειτουργούν», όπως ιχνηλάτηση επαφών, απομόνωση κρουσμάτων και ενισχυμένο έλεγχο στις αναχωρήσεις – πρακτικές που ήδη εφαρμόζουν Κονγκό και Ουγκάντα.
Η πρόεδρος της επιτροπής εμπειρογνωμόνων του ΠΟΥ για την επιδημία, Λουσίλ Μπλούμπεργκ, υπενθύμισε ότι οι Διεθνείς Υγειονομικοί Κανονισμοί δεν υποστηρίζουν γενικευμένους περιορισμούς ταξιδιών σε τέτοια σενάρια. Τόνισε επίσης ότι ο Έμπολα μεταδίδεται μόνο μέσω άμεσης επαφής με αίμα ή σωματικά υγρά μολυσμένου ατόμου και «δεν είναι αερογενής», άρα η απλή παρουσία σε αεροπλάνο ή αεροδρόμιο δεν συνιστά από μόνη της υψηλό κίνδυνο.
Χρηματοδοτικά κενά και γεωπολιτική της υγείας
Στο παρασκήνιο της σύγκρουσης βρίσκεται η απόφαση των ΗΠΑ, επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ, να αποχωρήσουν από τον ΠΟΥ και να διακόψουν την καταβολή συνδρομών που αντιστοιχούσαν περίπου στο 20% του ετήσιου προϋπολογισμού του Οργανισμού. Παράλληλα, η αναδιοργάνωση της USAID και οι μεγάλες περικοπές στην αμερικανική αναπτυξιακή βοήθεια –με χαρακτηριστικό παράδειγμα μείωση της στήριξης προς το Κονγκό κατά 68%– αποδυνάμωσαν κρίσιμες δομές επιτήρησης και ετοιμότητας.
Μη κυβερνητικές οργανώσεις όπως το International Rescue Committee και η Oxfam προειδοποιούν ότι οι περικοπές άφησαν την περιοχή «επικίνδυνα εκτεθειμένη» και «σχεδόν τυφλή» απέναντι στον Έμπολα, αναγκάζοντάς τες να περιορίσουν προγράμματα υγείας σε επαρχίες που σήμερα αποτελούν επίκεντρο της επιδημίας. Ο ΠΟΥ, ωστόσο, αποφεύγει να καταδικάσει ευθέως τις αποφάσεις της Ουάσινγκτον, με τον Τέντρος να δηλώνει ότι «δεν πρέπει να βιαστούμε σε συμπεράσματα» και ότι η επίδραση των περικοπών θα αξιολογηθεί εκ των υστέρων.
Η αμερικανική πλευρά επιμένει πως η μεταφορά των λειτουργιών παγκόσμιας υγείας στο State Department καθιστά την αντίδραση «πιο ευθυγραμμισμένη και αποτελεσματική» και εξαγγέλλει χρηματοδότηση έως και 50 κλινικών αντιμετώπισης Έμπολα σε Κονγκό και Ουγκάντα. Παράλληλα, Ευρώπη και ΗΠΑ στέλνουν εμπειρογνώμονες στον αφρικανικό οργανισμό ασθενειών, ενώ ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων συνεργάζεται με τον ΠΟΥ για την επιτάχυνση ανάπτυξης εμβολίων, αν και οι πρώτες κλινικές δοκιμές για υποψήφια εμβόλια κατά του Bundibugyo δεν αναμένονται πριν από μερικούς μήνες.
Σχόλιο 
: Η αντιπαράθεση ΠΟΥ–ΗΠΑ για τον Έμπολα ξεπερνά την προσωπική σύγκρουση Τέντρος–Ρούμπιο και αναδεικνύει τη στρατηγική τρύπα που αφήνουν οι δημοσιονομικές περικοπές στη διεθνή αρχιτεκτονική υγείας. Όταν ο μεγαλύτερος μέχρι πρότινος χρηματοδότης αποσύρεται και ταυτόχρονα υιοθετεί μονομερή μέτρα όπως ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, το κενό πολιτικής ηγεσίας γίνεται κρίσιμο όσο και τα κενά στα νοσοκομεία του Κονγκό. Για την Ευρώπη –και για χώρες όπως η Ελλάδα που εξαρτώνται από σταθερούς κανόνες και πολυμερή σχήματα– το διακύβευμα δεν είναι μόνο ανθρωπιστικό, αλλά και καθαρά γεωπολιτικό: ποιος θα καθορίζει τους κανόνες σε επόμενες κρίσεις υγείας, και με ποια χρηματοδότηση.
#ΠΟΥ #Έμπολα #Κονγκό #ΗΠΑ #ΠαγκόσμιαΥγεία
