Η συζήτηση για την απο-δολαριοποίηση δεν είναι καινούρια. Αυτό που αλλάζει σήμερα είναι η ταχύτητα και – κυρίως – τα αίτια. Δεν πρόκειται πια για θεωρητική αμφισβήτηση του δολαρίου, αλλά για μια σταδιακή, δομική μετατόπιση εμπιστοσύνης στο παγκόσμιο σύστημα.
Ο Kaushik Basu βάζει το θέμα ευθέως: η ισχύς του δολαρίου δεν βασίζεται μόνο στην οικονομία των Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά στην εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς, τις συμμαχίες και τη σταθερότητα που αυτό το σύστημα εγγυάται. Και αυτή η εμπιστοσύνη αρχίζει να διαβρώνεται.
Η πολιτική του Donald Trump λειτουργεί ως επιταχυντής αυτής της διαδικασίας. Ο πόλεμος με το Ιράν, οι εντάσεις με παραδοσιακούς συμμάχους και η αποδυνάμωση θεσμών όπως η USAID δεν είναι απλώς πολιτικές επιλογές. Είναι σήματα προς τον υπόλοιπο κόσμο ότι το αμερικανικό σύστημα γίνεται λιγότερο προβλέψιμο.
Και στις αγορές, η προβλεψιμότητα είναι το παν.
Στις εαρινές συνεδριάσεις του International Monetary Fund και της World Bank στην Ουάσινγκτον, αυτό το μήνυμα αποτυπώθηκε καθαρά. Η υπουργός Οικονομικών του Ηνωμένο Βασίλειο, Rachel Reeves, χαρακτήρισε τον πόλεμο «παραλογισμό» που «δεν είναι δικός μας». Μεταφρασμένο σε οικονομική γλώσσα: οι σύμμαχοι δεν ευθυγραμμίζονται πλέον αυτόματα με την αμερικανική στρατηγική.
Αυτό είναι ρωγμή στο σύστημα.
Η κυριαρχία του δολαρίου χτίστηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο πάνω σε τρεις πυλώνες: οικονομική ισχύ, στρατιωτική υπεροχή και θεσμική αξιοπιστία. Οι δύο πρώτοι παραμένουν ισχυροί. Ο τρίτος αμφισβητείται.
Και εδώ ξεκινά η ουσία της απο-δολαριοποίησης.
Δεν σημαίνει ότι το δολάριο θα καταρρεύσει. Σημαίνει ότι θα χάσει μερίδιο. Οι κεντρικές τράπεζες ήδη κινούνται προς διαφοροποίηση. Αυξάνουν τα αποθέματα σε χρυσό, ενισχύουν τη χρήση άλλων νομισμάτων σε διμερείς συναλλαγές και μειώνουν σταδιακά την έκθεσή τους στο δολάριο.
Το γιατί είναι απλό: το δολάριο δεν θεωρείται πλέον «ουδέτερο».
Η χρήση του ως εργαλείο κυρώσεων, η πρόσβαση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα ως μέσο πίεσης και η πολιτικοποίηση της νομισματικής ισχύος έχουν δημιουργήσει ένα νέο ρίσκο: το γεωπολιτικό ρίσκο κατοχής δολαρίων.
Σε έναν πολυπολικό κόσμο, αυτό δεν είναι βιώσιμο για όλους.
Η απο-δολαριοποίηση, λοιπόν, δεν είναι επανάσταση. Είναι διαδικασία. Αργή, σταδιακή, αλλά επίμονη. Και όπως κάθε δομική αλλαγή, δεν φαίνεται μέχρι να είναι ήδη προχωρημένη.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα αντικατασταθεί το δολάριο. Δεν υπάρχει σήμερα εναλλακτικό με την ίδια ρευστότητα, βάθος και αξιοπιστία. Το ευρώ έχει πολιτικούς περιορισμούς, το γουάν έχει κεφαλαιακούς ελέγχους, και τα υπόλοιπα νομίσματα δεν έχουν το απαραίτητο scale.
Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: πόσο μικρότερο θα γίνει το μερίδιο του δολαρίου στο παγκόσμιο σύστημα.
SBC Analysis
Ας μην ωραιοποιούμε την εικόνα. Η απο-δολαριοποίηση δεν θα γίνει με ένα «event». Δεν θα υπάρξει στιγμή κατάρρευσης. Θα είναι μια αργή διάβρωση ισχύος. Και αυτό είναι πιο επικίνδυνο, γιατί δεν ενεργοποιεί άμεσες αντιδράσεις. Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να έχουν το ισχυρότερο νόμισμα στον κόσμο, αλλά η στρατηγική τους το αποδυναμώνει από μέσα. Αν συνεχιστεί η πολιτικοποίηση του δολαρίου, οι αγορές θα κάνουν αυτό που κάνουν πάντα: θα βρουν εναλλακτικές. Όχι επειδή θέλουν, αλλά επειδή πρέπει.
