Ριζική αναμόρφωση του τρόπου συμμετοχής στις αυτοδιοικητικές εκλογές φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, εισάγοντας προαιρετική ηλεκτρονική ψήφο από το 2028. Το υπουργείο Εσωτερικών επιχειρεί να παντρέψει ψηφιακή και φυσική κάλπη, με αυστηρές δικλίδες ασφαλείας.
Μια από τις βαθύτερες θεσμικές αλλαγές στη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης εισάγει το σχέδιο νέου Κώδικα, που θέτει σε εφαρμογή την ηλεκτρονική ψηφοφορία από τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028. Η μεταρρύθμιση, που έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο, επιχειρεί να μεταφέρει κρίσιμο τμήμα της εκλογικής διαδικασίας στο ψηφιακό περιβάλλον, χωρίς όμως να καταργεί την κλασική κάλπη.
Πώς θα λειτουργεί η ηλεκτρονική κάλπη
Η ηλεκτρονική ψήφος καθιερώνεται για την ανάδειξη δημάρχων, δημοτικών συμβουλίων, περιφερειαρχών και περιφερειακών συμβουλίων, με προαιρετικό χαρακτήρα. Ο εκλογέας θα επιλέγει είτε φυσική παρουσία είτε ηλεκτρονική συμμετοχή, αλλά όχι και τα δύο. Όσοι προτιμήσουν την ψηφιακή διαδικασία θα εγγράφονται σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους, που θα τηρούνται στο υπουργείο Εσωτερικών, και θα αποκλείονται αυτομάτως από τη δια ζώσης ψηφοφορία.
Η εγγραφή θα γίνεται μέσω ειδικής εφαρμογής στο gov.gr, με κωδικούς taxisnet και χρήση κωδικών επαλήθευσης μιας χρήσης (OTP). Τα προσωπικά δεδομένα θα προστατεύονται βάσει του GDPR και της ελληνικής νομοθεσίας. Η ψηφοφορία θα διεξάγεται σε ειδικά εκλογικά τμήματα ηλεκτρονικής ψήφου, τα οποία θα συστήνονται εφόσον σε κάθε δήμο εγγράφονται τουλάχιστον 30 εκλογείς, ώστε να διασφαλίζεται η μυστικότητα.
Οι ψηφοφόροι θα μπορούν να προσέρχονται σε οποιοδήποτε ειδικό τμήμα στη χώρα, ανεξαρτήτως δήμου εγγραφής. Μετά την ταυτοποίηση, θα διαγράφονται από τον ηλεκτρονικό κατάλογο και θα ψηφίζουν σε ειδικό χώρο, μέσω υπολογιστή ή τάμπλετ, για τον δήμο και την περιφέρεια όπου είναι εγγεγραμμένοι. Η κυβέρνηση προσδοκά αύξηση συμμετοχής, ιδίως για ετεροδημότες και νέους με υψηλή ψηφιακή εξοικείωση.
Θεσμικές εγγυήσεις και ψηφιακά δημοψηφίσματα
Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου είναι η θεσμική θωράκιση. Συγκροτείται Ειδική Επιτροπή Αξιολόγησης Λογισμικού με πανεπιστημιακούς από ΕΜΠ, ΕΚΠΑ και Πανεπιστήμιο Πειραιά, η οποία θα ελέγχει το σύστημα ηλεκτρονικής ψήφου και θα καταθέτει πόρισμα στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής. Παράλληλα, η εκλογική διαδικασία θα εποπτεύεται από πενταμελή εφορευτική επιτροπή, με συμμετοχή ανώτατων δικαστικών και πανεπιστημιακών, για τη διασφάλιση του αδιάβλητου.
Η λογική της ψηφιακής συμμετοχικής δημοκρατίας επεκτείνεται και στα συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα, τα οποία θα διεξάγονται αποκλειστικά με ηλεκτρονική ψήφο, σε συνεργασία με το ΕΔΥΤΕ Α.Ε. Οι δήμοι θα μπορούν να προκηρύσσουν δημοψηφίσματα για ζητήματα αποκλειστικής αρμοδιότητάς τους, με εξαίρεση θέματα δημοσιονομικής διαχείρισης, τελών και διοικητικών ορίων. Πρωτοβουλία μπορεί να αναλαμβάνει είτε το δημοτικό συμβούλιο με πλειοψηφία δύο τρίτων, είτε οι δημότες, εφόσον συγκεντρωθούν υπογραφές τουλάχιστον του 10% των εγγεγραμμένων.
Η συλλογή υπογραφών θα γίνεται μέσω ψηφιακής πύλης, με προληπτικό έλεγχο νομιμότητας από τον Επόπτη Νομιμότητας. Για να θεωρείται έγκυρο το αποτέλεσμα, απαιτείται συμμετοχή τουλάχιστον 30% των εγγεγραμμένων ή 50% όσων ψήφισαν στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές. Απαγορεύεται η διεξαγωγή δημοψηφισμάτων σε έτος αυτοδιοικητικών εκλογών ή σε προεκλογική περίοδο εθνικών και ευρωπαϊκών εκλογών.
Συμβούλια νέων και πολιτική ενδυνάμωση της νεολαίας
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στην ενεργοποίηση της νεολαίας. Σε όλους τους δήμους άνω των 2.000 κατοίκων θεσμοθετούνται συμβούλια νέων, τα οποία θα εκλέγονται αποκλειστικά με ηλεκτρονική ψηφοφορία μέσω gov.gr. Δικαίωμα συμμετοχής έχουν νέοι έως 29 ετών, με εκλογές δύο φορές ανά δημοτική περίοδο (Απρίλιο του πρώτου έτους και Οκτώβριο του τρίτου).
Οι υποψηφιότητες θα κατατίθενται ηλεκτρονικά, με ταυτοποίηση μέσω taxisnet και του Εθνικού Μητρώου Επικοινωνίας. Ο αριθμός των μελών θα κλιμακώνεται ανάλογα με τον πληθυσμό του δήμου, από τρία μέλη σε μικρούς δήμους έως δεκαπέντε στον Δήμο Αθηναίων. Με 30μηνη θητεία, οι νέοι σύμβουλοι θα συμμετέχουν στις συνεδριάσεις των δημοτικών συμβουλίων με δικαίωμα λόγου και θα μπορούν να εγείρουν ζητήματα στις συνεδριάσεις λογοδοσίας των δημοτικών αρχών.
Σχόλιο 
: Η θεσμοθέτηση ηλεκτρονικής ψήφου στην Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι κρίσιμο τεστ ωρίμανσης για την ελληνική ψηφιακή διακυβέρνηση. Αν η τεχνολογική ασφάλεια, η διαφάνεια και η εμπιστοσύνη των πολιτών επιβεβαιωθούν στην κλίμακα των δήμων, ανοίγει ο δρόμος για σταδιακή επέκταση σε ευρύτερες εκλογικές διαδικασίες. Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι μόνο τεχνικό, αλλά βαθιά πολιτικό: αν η ψηφιακή κάλπη θα μειώσει την αποχή και θα ενισχύσει ουσιαστικά τη συμμετοχική δημοκρατία, ιδίως των νέων, ή αν θα παραμείνει μια καινοτομία με περιορισμένη χρήση.
#ηλεκτρονικήΨήφος #ΤοπικήΑυτοδιοίκηση #εκλογές #ψηφιακήΔιακυβέρνηση
