Η Ουάσινγκτον καταδικάζει ανοιχτά τις απειλές της Χεζμπολάχ κατά της κυβέρνησης του Λιβάνου, επαναφέροντας στο προσκήνιο τον κίνδυνο θεσμικής αποσταθεροποίησης σε μια ήδη εύθραυστη οικονομία. Η σύγκρουση πολιτικής ισχύος και ένοπλης επιρροής στη Βηρυτό αποκτά εκ νέου γεωπολιτικό βάρος.
Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, μέσω δήλωσης του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, καταδίκασε την «απερίσκεπτη», όπως τη χαρακτήρισε, έκκληση της Χεζμπολάχ για ανατροπή της δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης του Λιβάνου. Η τοποθέτηση της Ουάσινγκτον επαναβεβαιώνει την πολιτική στήριξη προς τα επίσημα θεσμικά όργανα της χώρας, σε μια συγκυρία όπου η οικονομία του Λιβάνου παραμένει σε κατάσταση παρατεταμένης κρίσης.
Πολιτική αντιπαράθεση σε χώρα με βαθιά οικονομική κρίση
Στη δήλωσή του, ο Ρούμπιο κατηγορεί τη Χεζμπολάχ ότι αποσταθεροποιεί τον Λίβανο, απορρίπτοντας τις προσπάθειες της κυβέρνησης για κατάπαυση του πυρός, συνεχίζοντας επιθέσεις σε ισραηλινές θέσεις και μεταφέροντας οπλισμό στο νότιο τμήμα της χώρας. Η Ουάσινγκτον παρουσιάζει έτσι τη Χεζμπολάχ όχι μόνο ως περιφερειακό στρατιωτικό παράγοντα, αλλά ως δύναμη που υπονομεύει την κρατική κυριαρχία και τη λειτουργία των θεσμών.
Η πολιτική κρίση διασταυρώνεται με μια από τις βαθύτερες οικονομικές καταρρεύσεις παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια: κατάρρευση τραπεζικού συστήματος, δραματική υποτίμηση του νομίσματος, εκτόξευση της φτώχειας και μαζική φυγή ανθρώπινου κεφαλαίου. Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε κίνηση που αγγίζει την κυβερνητική σταθερότητα μεταφράζεται άμεσα σε κίνδυνο για τις ήδη εύθραυστες διαπραγματεύσεις με διεθνείς πιστωτές και για τη λειτουργία βασικών δημόσιων υπηρεσιών.
Ο ρόλος της Χεζμπολάχ και οι περιφερειακές ισορροπίες
Η Χεζμπολάχ, με ισχυρή στρατιωτική δομή και πολιτική εκπροσώπηση, λειτουργεί εδώ και χρόνια ως «κράτος εν κράτει» στον Λίβανο, με δική της στρατιωτική ιεραρχία, δίκτυα κοινωνικής πρόνοιας και διαύλους χρηματοδότησης. Η κλιμάκωση της ρητορικής της απέναντι στην κυβέρνηση δεν αφορά μόνο το εσωτερικό της χώρας, αλλά συνδέεται με το ευρύτερο πλέγμα σχέσεων Ιράν–ΗΠΑ–Ισραήλ.
Η αναφορά του γενικού γραμματέα της οργάνωσης, Ναΐμ Κάσεμ, στην «ελπίδα» ότι τυχόν συμφωνία μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ θα περιλαμβάνει και τον Λίβανο, αποκαλύπτει την επιδίωξη της Χεζμπολάχ να ενταχθεί το λιβανικό ζήτημα σε μια ευρύτερη παζάρι περιφερειακής ασφάλειας. Για την Ουάσινγκτον, όμως, η αποδοχή ενός τέτοιου πλαισίου θα ισοδυναμούσε με αναγνώριση ενός ένοπλου μη κρατικού δρώντα ως συνομιλητή για τη διαμόρφωση της λιβανικής τάξης.
Θεσμική στήριξη από τις ΗΠΑ και τα όρια της επιρροής
Με τη δήλωση Ρούμπιο, οι ΗΠΑ επαναλαμβάνουν ότι στηρίζουν τη «νόμιμη κυβέρνηση του Λιβάνου» και ότι θα αντιταχθούν σε κάθε προσπάθεια της Χεζμπολάχ να την υπερκεράσει και να «σύρει τον Λίβανο πίσω στο χάος και την καταστροφή». Η διατύπωση αυτή παραπέμπει ευθέως στον φόβο επιστροφής σε συνθήκες παρατεταμένου εμφυλίου ή ανεξέλεγκτης πολιτικής βίας.
Ωστόσο, η αμερικανική επιρροή έχει δομικά όρια. Η πολιτική αρχιτεκτονική του Λιβάνου, βασισμένη σε θρησκευτικές ποσοστώσεις και εύθραυστες ισορροπίες μεταξύ κοινοτήτων, δυσκολεύει κάθε εξωτερική προσπάθεια «θεσμικής ευθυγράμμισης». Παράλληλα, η εμπλοκή περιφερειακών δυνάμεων –με πρώτο το Ιράν– διαμορφώνει ένα πολυεπίπεδο σκηνικό, όπου τα εσωτερικά πολιτικά μέτωπα διασταυρώνονται με proxy συγκρούσεις.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την οικονομική ανάκαμψη του Λιβάνου
Για τη λιβανική οικονομία, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο η άμεση πολιτική αστάθεια, αλλά η παράταση ενός καθεστώτος «θεσμικής ομηρίας», όπου καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να εφαρμόσει συνεκτικό πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Οι συμφωνίες με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και άλλους διεθνείς οργανισμούς προϋποθέτουν σταθερή κυβερνητική εντολή και δυνατότητα εφαρμογής δημοσιονομικών, τραπεζικών και διοικητικών αλλαγών.
Εάν η Χεζμπολάχ επιμείνει σε γραμμή σύγκρουσης με την κυβέρνηση, ο κίνδυνος είναι η περαιτέρω καθυστέρηση κρίσιμων μεταρρυθμίσεων, η παράταση των κεφαλαιακών ελέγχων de facto μέσω περιορισμένης τραπεζικής λειτουργίας και η διατήρηση της χώρας σε καθεστώς διεθνούς επενδυτικής απομόνωσης. Αυτό σημαίνει ότι η ανάκαμψη θα παραμείνει εγκλωβισμένη σε εμβάσματα της διασποράς και σε άτυπες ροές, αντί για θεσμικές επενδύσεις και αναδιάρθρωση χρέους με διαφάνεια.
Τι σημαίνει η αμερικανική στάση για την ευρύτερη περιοχή
Η σαφής τοποθέτηση της Ουάσινγκτον ερμηνεύεται και ως μήνυμα προς άλλους μη κρατικούς ένοπλους δρώντες στην περιοχή ότι η αμφισβήτηση των επίσημων κυβερνήσεων δεν θα γίνει ανεκτή ως «νόμιμο» εργαλείο πολιτικής πίεσης. Σε επίπεδο γεωπολιτικής, η αμερικανική γραμμή στο Λίβανο εντάσσεται σε μια προσπάθεια περιορισμού της ιρανικής επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο και στα σύνορα του Ισραήλ.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η σταθερότητα του Λιβάνου έχει διπλή διάσταση: αφενός ως ζήτημα ασφάλειας και προσφυγικών ροών, αφετέρου ως παράγοντας που επηρεάζει τη σταθερότητα της ευρύτερης γειτονιάς της Ανατολικής Μεσογείου. Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική στάση δημιουργεί ένα πλαίσιο αναφοράς και για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι οποίες ούτως ή άλλως αναζητούν τρόπους στήριξης των λιβανικών θεσμών χωρίς να ενισχύουν έμμεσα παραστρατιωτικές δομές.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η σταθερότητα στον Λίβανο δεν είναι αφηρημένο γεωπολιτικό ζήτημα, αλλά στοιχείο της ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο και του πλαισίου μέσα στο οποίο αναπτύσσονται ενεργειακά και ναυτιλιακά συμφέροντα. Μια παρατεταμένη αποσταθεροποίηση θα ενίσχυε τις προσφυγικές και μεταναστευτικές πιέσεις, θα αύξανε το γεωπολιτικό ρίσκο στην περιοχή και θα επιβάρυνε το επενδυτικό προφίλ της ευρύτερης ζώνης, από την οποία εξαρτώνται κρίσιμες θαλάσσιες οδοί και μελλοντικά ενεργειακά έργα. Η ελληνική οικονομία, μέσω ναυτιλίας, logistics και του ρόλου της χώρας ως πύλης της ΕΕ, έχει άμεσο συμφέρον σε μια λύση που θα ενισχύει τους θεσμούς του Λιβάνου και θα περιορίζει το περιθώριο δράσης ένοπλων μη κρατικών δρώντων.
#ΗΠΑ #Χεζμπολάχ #Λίβανος #ΜέσηΑνατολή
