Η Ουάσινγκτον αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο άμεσης συμφωνίας με το Ιράν, παρά τα πρόσφατα πλήγματα στο Μπαντάρ Αμπάς. Το διακύβευμα ξεπερνά τη διμερή ένταση και αγγίζει την ασφάλεια των ενεργειακών ροών από τα Στενά του Ορμούζ.
Η προοπτική μιας νέας συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς ο υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις που διεξάγονται στο Κατάρ συνεχίζονται κανονικά και ότι μια συμφωνία μπορεί να ολοκληρωθεί «σε λίγες ημέρες». Η τοποθέτηση αυτή έρχεται παρά τα πρόσφατα αμερικανικά πλήγματα στο ιρανικό λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς, δείχνοντας ότι η διπλωματική οδός παραμένει ανοικτή ακόμη και σε συνθήκες στρατιωτικής πίεσης.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Τζαϊπούρ, στο πλαίσιο επίσημης επίσκεψης στην Ινδία, ο Ρούμπιο τόνισε ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει «την επιθυμία του να το πετύχει», υπογραμμίζοντας όμως ότι ο Λευκός Οίκος θα προχωρήσει μόνο σε «καλή συμφωνία ή καμία συμφωνία». Παράλληλα, έθεσε στο επίκεντρο την ανάγκη να παραμείνουν ανοικτά τα Στενά του Ορμούζ, σημειώνοντας ότι θα «παραμείνουν ανοικτά με τον έναν ή τον άλλον τρόπο», φράση που αποτυπώνει την πρόθεση της Ουάσινγκτον να διασφαλίσει πάση θυσία τη ροή της ναυσιπλοΐας και του πετρελαίου.
Τι σημαίνει μια νέα συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν στην τρέχουσα συγκυρία
Η συζήτηση για συμφωνία δεν αφορά μόνο τα πυρηνικά ή τις κυρώσεις, αλλά την ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο. Μια κατ’ αρχήν συνεννόηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή χαλάρωση περιορισμών στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, προσθέτοντας επιπλέον βαρέλια στην παγκόσμια αγορά και λειτουργώντας ως αντίβαρο σε άλλες γεωπολιτικές εστίες έντασης που πιέζουν τις τιμές. Για την Ουάσινγκτον, το διακύβευμα είναι διπλό: αφενός η αποτροπή μιας ανεξέλεγκτης περιφερειακής κλιμάκωσης, αφετέρου η διαχείριση των πληθωριστικών πιέσεων που συνδέονται με την ενέργεια.
Για την Τεχεράνη, μια συμφωνία που θα περιλαμβάνει ουσιαστική άρση κυρώσεων θα σημαίνει ανάσα για τα δημόσια οικονομικά και δυνατότητα επανασύνδεσης με διεθνείς αγορές, έστω και μερικά. Η ιστορική εμπειρία από τη συμφωνία του 2015 δείχνει ότι η επαναφορά του ιρανικού πετρελαίου στο διεθνές εμπόριο έχει σταδιακό αλλά μετρήσιμο αντίκτυπο τόσο στις τιμές όσο και στις ροές κεφαλαίων στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η ρητορική «καλή συμφωνία ή καμία συμφωνία» αφήνει σαφές περιθώριο αποτυχίας, με τον κίνδυνο επιστροφής σε κύκλο έντασης αν οι συνομιλίες ναυαγήσουν.
Ο ρόλος των Στενών του Ορμούζ και ο κίνδυνος διαταραχών
Η αναφορά του Ρούμπιο στα Στενά του Ορμούζ αναδεικνύει τον πυρήνα της ανησυχίας των αγορών: από εκεί διέρχεται σημαντικό ποσοστό των θαλάσσιων εξαγωγών πετρελαίου παγκοσμίως. Κάθε ένδειξη ότι η ναυσιπλοΐα μπορεί να περιοριστεί ή να γίνει πιο επικίνδυνη μεταφράζεται σχεδόν αυτόματα σε υψηλότερα ασφάλιστρα κινδύνου, αυξημένο κόστος μεταφοράς και μεγαλύτερη μεταβλητότητα στις τιμές του αργού. Η επιμονή της Ουάσινγκτον ότι τα Στενά θα μείνουν ανοικτά «με τον έναν ή τον άλλον τρόπο» υποδηλώνει ετοιμότητα για ναυτική και πολιτική παρέμβαση, αλλά και συνειδητοποίηση ότι μια σοβαρή διαταραχή θα είχε παγκόσμιο μακροοικονομικό αντίκτυπο.
Ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία με το Ιράν, η περιοχή παραμένει ευάλωτη σε επεισόδια χαμηλής ή μεσαίας έντασης, είτε μέσω στοχευμένων επιθέσεων σε υποδομές είτε μέσω παρενοχλήσεων πλοίων. Για τις διεθνείς αγορές ενέργειας, αυτό σημαίνει ότι η «γεωπολιτική προσαύξηση» στην τιμή του πετρελαίου δύσκολα θα εξαφανιστεί πλήρως, αλλά μπορεί να περιοριστεί αν η συμφωνία συνοδευτεί από σαφές πλαίσιο αποκλιμάκωσης και μηχανισμούς επικοινωνίας μεταξύ των εμπλεκομένων.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ενεργειακή ασφάλεια και τη Δύση
Σε βάθος χρόνου, μια σταθερότερη σχέση ΗΠΑ–Ιράν θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τον ενεργειακό χάρτη της Μέσης Ανατολής, μειώνοντας την εξάρτηση της Δύσης από συγκεκριμένους προμηθευτές και δίνοντας μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών στην ευρωπαϊκή και ασιατική ενεργειακή πολιτική. Ωστόσο, η αμερικανική προσέγγιση παραμένει εξατομικευμένη και εξαρτημένη από την εκάστοτε διοίκηση, στοιχείο που περιορίζει την προβλεψιμότητα για επενδυτές σε μακροπρόθεσμα έργα υποδομής και παραγωγής.
Παράλληλα, η όποια συμφωνία θα πρέπει να συνυπάρξει με το δίκτυο περιφερειακών συμμαχιών των ΗΠΑ, από τις χώρες του Κόλπου μέχρι το Ισραήλ, που παρακολουθούν στενά τους όρους και τις εγγυήσεις ασφαλείας. Η ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη αποκλιμάκωσης με την Τεχεράνη και στη διατήρηση της αξιοπιστίας έναντι των παραδοσιακών συμμάχων θα καθορίσει αν η συμφωνία θα αποτελέσει σημείο καμπής ή απλώς μια προσωρινή ανάπαυλα.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, μια συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν που θα σταθεροποιήσει τις ροές από τον Περσικό Κόλπο σημαίνει μικρότερη πίεση στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και, κατ’ επέκταση, ηπιότερες επιπτώσεις στο ενεργειακό κόστος των επιχειρήσεων και στον πληθωρισμό. Ταυτόχρονα, ο περιορισμός του κινδύνου στα Στενά του Ορμούζ μειώνει τα ασφάλιστρα κινδύνου και το λειτουργικό κόστος για τον ελληνόκτητο στόλο δεξαμενόπλοιων, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα της ναυτιλίας και βελτιώνοντας τις προοπτικές εσόδων σε έναν κλάδο κρίσιμο για το ελληνικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.
#ΗΠΑ #Ιράν #Ενέργεια #Γεωπολιτική
