Ο νέος Ιρανός πρόεδρος απλώνει χέρι διαλόγου προς το Βατικανό, ενώ επιμένει ότι η ένταση στον Περσικό Κόλπο είναι προϊόν ξένης στρατιωτικής παρουσίας. Πίσω από τις ευγενικές διατυπώσεις, διαμορφώνεται η νέα γραμμή της Τεχεράνης απέναντι στη Δύση.
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιαν αξιοποίησε ένα μήνυμα προς τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ για να στείλει διπλό σήμα: αφενός ευγνωμοσύνη για την «δίκαιη ειρήνη» που προβάλλει το Βατικανό, αφετέρου μια σαφή προσπάθεια να επαναπλαισιώσει την ευθύνη για την αστάθεια στον Περσικό Κόλπο και τη Μέση Ανατολή. Η κίνηση εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της νέας ιρανικής ηγεσίας να δείξει ότι επιδιώκει διάλογο, χωρίς όμως να υποχωρεί από τις βασικές της γεωπολιτικές θέσεις.
Το μήνυμα προς τον Πάπα και το αφήγημα της «δίκαιης ειρήνης»
Στο μήνυμα, ο Πεζεσκιαν ευχαριστεί τον Πάπα για την προσέγγιση που, όπως αναφέρει, βασίζεται σε μια «δίκαιη ειρήνη», και δεσμεύεται ότι το Ιράν θα «παραμείνει ειλικρινά προσηλωμένο στον διάλογο». Η επιλογή της διατύπωσης δεν είναι τυχαία: η Τεχεράνη επιδιώκει να εμφανιστεί ως δύναμη που δεν απορρίπτει τις διεθνείς μεσολαβήσεις, αλλά ζητά εξισορρόπηση ανάμεσα στην ασφάλεια της Δύσης και τα δικά της συμφέροντα.
Παράλληλα, ο Ιρανός πρόεδρος θυμίζει ότι «Μουσουλμάνοι, Χριστιανοί, Εβραίοι και Ζωροάστρες» συνυπάρχουν επί αιώνες στο Ιράν, προβάλλοντας μια εικόνα θρησκευτικής συνύπαρξης. Με αυτό τον τρόπο απαντά εμμέσως στις κατηγορίες περί θρησκευτικής καταπίεσης, και επιχειρεί να αξιοποιήσει το κύρος του Πάπα ως ηγέτη που μιλά συχνά για μειονότητες και θρησκευτική ελευθερία.
Αμερικανικές βάσεις και πλήγματα σε γειτονικές χώρες
Πέρα από τον συμβολισμό, ο Πεζεσκιαν επιχειρεί να αναδιατάξει το αφήγημα για τις πρόσφατες ιρανικές στρατιωτικές ενέργειες. Υποστηρίζει ότι τα πλήγματα σε γειτονικές χώρες ήταν αποτέλεσμα της «παρουσίας αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων», μεταφέροντας το βάρος της ευθύνης στους εξωπεριφερειακούς παίκτες. Αυτό εναρμονίζεται με τη διαχρονική θέση της Ισλαμικής Δημοκρατίας ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ από την περιοχή αποτελεί προϋπόθεση σταθερότητας.
Η ρητορική αυτή εξυπηρετεί δύο στόχους. Πρώτον, προσφέρει εσωτερική νομιμοποίηση, παρουσιάζοντας τις ιρανικές επιχειρήσεις ως αμυντική απάντηση σε «παράνομη» παρουσία ξένων δυνάμεων. Δεύτερον, επιχειρεί να πείσει ευρωπαϊκές κυβερνήσεις –και μέσω αυτών τον καθολικό κόσμο– ότι η κλιμάκωση δεν προέρχεται από την Τεχεράνη, αλλά από την στρατιωτικοποίηση της περιοχής από τη Δύση.
Τα στενά του Ορμούζ και η υπόσχεση «επαγγελματικής επιτήρησης»
Ιδιαίτερο βάρος έχει η αναφορά του Πεζεσκιαν στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται κρίσιμος όγκος παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Ο Ιρανός πρόεδρος αποδίδει την τρέχουσα ένταση σε «παράνομες επιθέσεις από επιτιθέμενους» και διαβεβαιώνει ότι μόλις αρθεί η αστάθεια, η ναυσιπλοΐα θα επιστρέψει στην κανονικότητα, με το Ιράν να εφαρμόζει «αποτελεσματική και επαγγελματική επιτήρηση».
Η διατύπωση αυτή λειτουργεί ως έμμεσο μήνυμα προς τις αγορές ενέργειας και τους διεθνείς ναυτιλιακούς παράγοντες: η Τεχεράνη θέλει να εμφανιστεί ως εγγυητής ασφάλειας σε έναν διάδρομο όπου τα ίδια τα ιρανικά σώματα ασφαλείας έχουν κατά καιρούς κρατήσει ή παρενοχλήσει πλοία. Η υπόσχεση «επαγγελματικής» επιτήρησης υπαινίσσεται ότι το Ιράν επιδιώκει να πλαισιώσει τον έλεγχο των Στενών ως νόμιμη, τεχνική διαχείριση, όχι ως εργαλείο πολιτικής πίεσης.
Θρησκευτική διπλωματία και ισορροπία με τη Δύση
Η επιλογή του Βατικανού ως αποδέκτη ενός τέτοιου μηνύματος δεν είναι τυχαία. Η Αγία Έδρα διατηρεί διαύλους με χώρες και δρώντες που συχνά δεν συνομιλούν απευθείας μεταξύ τους, ενώ ο Πάπας έχει ιστορικά παρέμβει σε κρίσεις με ανθρωπιστικό και ηθικό λόγο. Για την Τεχεράνη, η επένδυση σε αυτή τη «ήπια» διπλωματία μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα με ευρωπαϊκά κράτη που αναζητούν εναλλακτικά κανάλια επικοινωνίας πέρα από τις σκληρές αμερικανικές γραμμές.
Ωστόσο, η προσπάθεια εξισορρόπησης είναι λεπτή. Από τη μια πλευρά, το Ιράν δηλώνει πίστη στον διάλογο και στην ειρηνική συνύπαρξη. Από την άλλη, δεν εγκαταλείπει τον λόγο περί «παράνομων επιθέσεων» και «επιτιθέμενων», αφήνοντας σαφές ότι δεν προτίθεται να αναλάβει μονομερώς το κόστος αποκλιμάκωσης. Η σύγκλιση με το Βατικανό στο επίπεδο της ρητορικής δεν σημαίνει αυτόματα σύγκλιση με τις δυτικές κυβερνήσεις σε ζητήματα ασφαλείας.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την περιφερειακή ασφάλεια
Η τοποθέτηση Πεζεσκιαν δείχνει ότι η νέα ιρανική ηγεσία επιδιώκει να συνδυάσει μια πιο ήπια διπλωματική γλώσσα με τη διατήρηση των στρατηγικών της θέσεων. Αν αυτό το μοτίβο παγιωθεί, μπορεί να οδηγήσει σε ένα νέο είδος «ψυχρής σταθερότητας» στον Περσικό Κόλπο: λιγότερη ρητορική κλιμάκωση, αλλά διαρκής αντιπαράθεση γύρω από τις αμερικανικές βάσεις, τα στενά του Ορμούζ και τις περιφερειακές συγκρούσεις δι’ αντιπροσώπων.
Σε βάθος χρόνου, η θρησκευτική διπλωματία μπορεί να προσφέρει κανάλια αποκλιμάκωσης σε περιόδους κρίσης, ειδικά όταν οι επίσημες διαπραγματεύσεις μπλοκάρουν. Όμως, χωρίς παράλληλες κινήσεις σε επίπεδο πυρηνικού προγράμματος, περιφερειακών συμμαχιών και αφοπλισμού ρητορικής, ο κίνδυνος ενός ατυχήματος ή μιας λάθος εκτίμησης στον Περσικό Κόλπο θα παραμείνει.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε μήνυμα αποκλιμάκωσης γύρω από τα Στενά του Ορμούζ είναι κρίσιμο. Η ελληνόκτητη ναυτιλία έχει ισχυρή παρουσία στις μεταφορές πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο, άρα η σταθερότητα στη ναυσιπλοΐα επηρεάζει άμεσα τα έσοδα του κλάδου και, έμμεσα, τα δημόσια έσοδα και τις τραπεζικές ροές. Εάν η ιρανική ηγεσία μετατρέψει τη ρητορική περί «επαγγελματικής επιτήρησης» σε προβλέψιμη πρακτική, μειώνεται ο κίνδυνος ασφάλισης, τα ασφάλιστρα κινδύνου και η μεταβλητότητα στις τιμές ενέργειας – παράγοντες που επηρεάζουν το ενεργειακό κόστος της ελληνικής βιομηχανίας και τον πληθωρισμό. Ωστόσο, όσο το Ιράν συνδέει ρητά την ασφάλεια των Στενών με την παρουσία αμερικανικών βάσεων, η περιοχή θα παραμένει ευάλωτη σε πολιτικές εντάσεις, κάτι που απαιτεί από την Αθήνα συνεχή παρακολούθηση και διαφοροποίηση πηγών εφοδιασμού ενέργειας.
#Ιράν #Πεζεσκιαν #Πάπας #ΠερσικόςΚόλπος #Ορμούζ #Ενέργεια #Ναυτιλία
