Η Άμπουτζα χαιρετίζει την αμερικανική επιχείρηση κατά ανώτατου στελέχους του ISIS, ενισχύοντας την εικόνα στρατηγικής σύμπλευσης με την Ουάσιγκτον. Η κίνηση Τινούμπου φέρνει στο προσκήνιο τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στην Αφρική.
Ο πρόεδρος της Νιγηρίας Μπόλα Τινούμπου ευχαρίστησε δημόσια τις Ηνωμένες Πολιτείες για την εξόντωση του Άμπου-Μπιλάλ αλ-Μινουκί, ανώτερου ηγετικού στελέχους του «Ισλαμικού Κράτους» που δρούσε στο νιγηριανό έδαφος. Με ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ, ο Τινούμπου μίλησε για εταιρική σχέση ασφάλειας με την Ουάσιγκτον, απευθύνοντας προσωπική ευχαριστία στον Ντόναλντ Τραμπ για την «ηγεσία και αταλάντευτη στήριξή» του.
Η στοχοποίηση ενός προσώπου που παρουσιάστηκε από τον Τραμπ ως «νούμερο δύο» στην παγκόσμια ιεραρχία του ISIS, δίνει στις ΗΠΑ την ευκαιρία να επαναβεβαιώσουν τον ρόλο τους ως βασικού εγγυητή ασφάλειας στην Αφρική, ενώ για την κυβέρνηση της Νιγηρίας λειτουργεί ως απόδειξη ότι μπορεί να αξιοποιεί διεθνείς συμμαχίες για να αντιμετωπίσει τη χρόνια απειλή της τζιχαντιστικής βίας.
Τι σηματοδοτεί η δημόσια ευχαριστία της Νιγηρίας προς τις ΗΠΑ;
Η κίνηση Τινούμπου δεν είναι απλώς μια τυπική διπλωματική χειρονομία. Σε μια χώρα που αντιμετωπίζει πολλαπλά μέτωπα βίας –από την Μπόκο Χαράμ και παραφυάδες του ISIS μέχρι ένοπλες ομάδες σε πετρελαιοπαραγωγές περιοχές– η δημόσια αναγνώριση της αμερικανικής στρατιωτικής συνδρομής στέλνει μήνυμα τόσο προς το εσωτερικό όσο και προς τους διεθνείς εταίρους.
Προς το εσωτερικό, ο Τινούμπου επιχειρεί να δείξει ότι η προεδρία του μπορεί να επιτύχει χειροπιαστά αποτελέσματα στο μέτωπο της ασφάλειας, όπου προηγούμενες κυβερνήσεις κατηγορήθηκαν για αδυναμία ή καθυστερήσεις. Προς το εξωτερικό, επιχειρεί να τοποθετήσει τη Νιγηρία ως πυλώνα σταθερότητας στη Δυτική Αφρική, ικανό να συνεργάζεται με μεγάλες δυνάμεις σε επιχειρήσεις υψηλής ακρίβειας.
Η αναφορά σε «περαιτέρω αποφασιστικά πλήγματα σε όλες τις τρομοκρατικές εστίες» δείχνει πρόθεση να συνεχιστεί ένα μοντέλο στοχευμένων επιχειρήσεων, όπου η τοπική νομιμοποίηση συνδυάζεται με την τεχνολογική και πληροφοριακή υπεροχή των ΗΠΑ. Αυτό όμως ανοίγει και το ζήτημα του κατά πόσο η Νιγηρία θα ενισχύσει θεσμικά τους δικούς της μηχανισμούς ασφαλείας ή θα παραμείνει εξαρτημένη από εξωτερική ισχύ.
ΗΠΑ, Αφρική και η νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας
Για την Ουάσιγκτον, η επιχείρηση κατά του αλ-Μινουκί εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια να διατηρηθεί επιρροή στην αφρικανική ήπειρο, σε μια περίοδο που Ρωσία και Κίνα διεκδικούν μεγαλύτερο ρόλο. Η καταπολέμηση της τρομοκρατίας λειτουργεί ως βασικό επιχείρημα για την παρουσία αμερικανικών δυνάμεων ή υποδομών σε κρίσιμες περιοχές, από τον Σαχέλ μέχρι τον Κόλπο της Γουινέας.
Η συνεργασία με τη Νιγηρία έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς πρόκειται για τη μεγαλύτερη οικονομία της Αφρικής και σημαντικό παραγωγό υδρογονανθράκων. Η σταθερότητα της χώρας συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια ενεργειακών ροών, τη μεταναστευτική πίεση προς την Ευρώπη και την ανθεκτικότητα των περιφερειακών θεσμών, όπως η ECOWAS.
Ταυτόχρονα, η εξάρτηση από εξωγενείς στρατιωτικές παρεμβάσεις μπορεί να δημιουργήσει θεσμικά κενά. Όσο περισσότερο η καταστολή της τρομοκρατίας ανατίθεται σε διακρατικές επιχειρήσεις, τόσο πιο επιτακτικό γίνεται το ερώτημα για τη διαφάνεια, τον δημοκρατικό έλεγχο και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις χώρες υποδοχής.
Η εσωτερική διάσταση: ασφάλεια, θεσμοί και οικονομία
Η εξόντωση ενός ανώτερου στελέχους του ISIS μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμο πολιτικό κέρδος στον Τινούμπου, όμως η εμπειρία από άλλες ζώνες συγκρούσεων δείχνει ότι η αποκεφαλιστική στρατηγική σπάνια αρκεί από μόνη της. Οι τζιχαντιστικές οργανώσεις έχουν δείξει ικανότητα ταχείας αναπλήρωσης στελεχών, ιδίως όταν οι κοινωνικές και οικονομικές ρίζες της βίας παραμένουν άθικτες.
Για τη Νιγηρία, η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν μπορεί να μετατρέψει τη στρατιωτική συνεργασία σε μοχλό θεσμικής ανασυγκρότησης: ενίσχυση της τοπικής διοίκησης στις πληγείσες περιοχές, βελτίωση της διαφάνειας στις δαπάνες ασφαλείας, και αντιμετώπιση της διαφθοράς που διαχρονικά υπονομεύει τον στρατό και τις δυνάμεις ασφαλείας.
Η ασφάλεια έχει άμεσο οικονομικό αποτύπωμα: από την παραγωγή πετρελαίου στο Δέλτα του Νίγηρα μέχρι τις αγροτικές περιοχές του βορρά, όπου η βία διαταράσσει την εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων. Κάθε ένδειξη βελτίωσης της κατάστασης ασφαλείας μπορεί να μειώσει το ασφάλιστρο κινδύνου που ενσωματώνουν οι επενδυτές στις αποφάσεις τους για τη Νιγηρία, αλλά αυτό προϋποθέτει συνέπεια και θεσμική συνέχεια, όχι μόνο στοχευμένα πλήγματα.
Πώς επηρεάζονται οι διεθνείς ισορροπίες και η Ευρώπη;
Η Νιγηρία λειτουργεί ως δοκιμαστικό πεδίο για το πώς οι μεγάλες δυνάμεις θα μοιραστούν τον ρόλο του «παρόχου ασφάλειας» στην Αφρική. Αν οι ΗΠΑ εμφανιστούν ικανές να στηρίζουν αποτελεσματικές επιχειρήσεις χωρίς να παραβλέπουν τη θεσμική ενδυνάμωση των εταίρων τους, θα ενισχύσουν το επιχείρημα υπέρ μιας δυτικοκεντρικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην ήπειρο.
Για την Ευρώπη, και ιδίως για χώρες που επηρεάζονται από μεταναστευτικές ροές και ενεργειακές αναταράξεις, η σταθερότητα της Νιγηρίας αποτελεί στρατηγικό συμφέρον. Η μείωση της τρομοκρατικής απειλής στην ενδοχώρα της Δυτικής Αφρικής μπορεί να περιορίσει συγκρούσεις, εκτοπισμούς πληθυσμών και πιέσεις προς τον ευρωπαϊκό Νότο.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή εμπειρία στο Σαχέλ δείχνει ότι η μονομερής έμφαση στη στρατιωτική διάσταση, χωρίς επαρκείς επενδύσεις σε ανάπτυξη και θεσμούς, οδηγεί σε εύθραυστα αποτελέσματα. Το ερώτημα είναι αν η Νιγηρία και οι εταίροι της θα διδαχθούν από αυτά τα παραδείγματα ή θα επαναλάβουν τον ίδιο κύκλο αστάθειας.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η είδηση έχει έμμεση αλλά υπαρκτή σημασία. Κάθε βήμα προς μεγαλύτερη σταθερότητα στη Νιγηρία μειώνει τον κίνδυνο διαταραχών στις διεθνείς αγορές ενέργειας, όπου οι ελληνικές ναυτιλιακές και ενεργειακές επιχειρήσεις παραμένουν εκτεθειμένες. Παράλληλα, η ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας στην ασφάλεια της Δυτικής Αφρικής δημιουργεί περιθώρια για πιο συντονισμένες ευρωατλαντικές πρωτοβουλίες, στις οποίες η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει το ναυτιλιακό της αποτύπωμα και τη διπλωματική της θέση ως γέφυρα μεταξύ ΕΕ και Ανατολικής Μεσογείου. Σε βάθος χρόνου, μια πιο ασφαλής Νιγηρία μπορεί να ανοίξει το δρόμο για στοχευμένες ελληνικές επιχειρηματικές συνεργασίες σε υποδομές, ενέργεια και θαλάσσιες μεταφορές, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει θεσμική σταθερότητα και προβλεψιμότητα στο ρυθμιστικό περιβάλλον.
#Νιγηρία #ISIS #ΗΠΑ #Αφρική #Ασφάλεια
