Η Άγκυρα επιχειρεί να τοποθετηθεί ως κρίσιμος διαμεσολαβητής στην αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν, συνδέοντας την αποκλιμάκωση με την ασφάλεια της ενέργειας. Πίσω από τη ρητορική περί «κοινού εδάφους» κρύβεται μια μάχη επιρροής στα στενά του Ορμούζ και στις παγκόσμιες αγορές.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν επέλεξε το βήμα του Βερολίνου για να στείλει μήνυμα προς Ουάσινγκτον και Τεχεράνη ότι, κατά την άποψή του, «δεν υπάρχει κανένας λόγος» να μην βρουν κοινό έδαφος, εφόσον υπάρξουν «οι αναγκαίες προσπάθειες» και «κατάλληλοι μηχανισμοί διαμεσολάβησης». Η τοποθέτηση δεν είναι απλώς διπλωματική ευχή, αλλά κίνηση τοποθέτησης της Τουρκίας στον πυρήνα της κρίσης που απειλεί την ενεργειακή ροή από τον Περσικό Κόλπο.
Η Άγκυρα ως επίδοξος μεσολαβητής μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν
Μιλώντας σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Γερμανό ομόλογό του Γιοχάν Βάντεφουλ στο Βερολίνο, ο Φιντάν υπογράμμισε τη σημασία διατήρησης της εκεχειρίας και συνέχισης της διαπραγμάτευσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Με φράσεις όπως «είναι αναγκαίο να σταματήσει ο πόλεμος το συντομότερο δυνατό» και να «ανοιχτεί τα Στενά του Ορμούζ», η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη σταθεροποίησης σε μια κρίση που έχει ξεφύγει από το στενό πλαίσιο της διμερούς αντιπαράθεσης.
Η τουρκική διπλωματία παραδοσιακά επενδύει στον ρόλο του διαύλου με την Τεχεράνη, χωρίς να κόβει γέφυρες με την Ουάσινγκτον. Σήμερα, με την ένταση να απειλεί τις θαλάσσιες μεταφορές και την ασφάλεια εφοδιασμού, η Άγκυρα επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τις σχέσεις της και με τις δύο πλευρές, προτείνοντας ουσιαστικά ένα πλαίσιο μεσολάβησης στο οποίο η ίδια θα έχει κεντρική θέση.
Στενά του Ορμούζ, εκεχειρία και ενεργειακή ασφάλεια
Η αναφορά του Φιντάν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και στην «εξάλειψη της απειλής για την ενεργειακή ασφάλεια και τις παγκόσμιες αγορές» φωτίζει το πραγματικό διακύβευμα: η κρίση ΗΠΑ–Ιράν μεταφράζεται άμεσα σε αστάθεια στις τιμές του πετρελαίου και σε αυξημένο κόστος για τις εισαγωγικές οικονομίες. Τα Στενά, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό των θαλάσσιων εξαγωγών πετρελαίου, λειτουργούν ως μοχλός γεωπολιτικής πίεσης και ταυτόχρονα ως αχίλλειος πτέρνα του παγκόσμιου συστήματος ενέργειας.
Η επίκληση της «ελεύθερης εμπορικής ροής» από τον Τούρκο υπουργό συνδέεται άμεσα με τις ανησυχίες των ευρωπαϊκών οικονομιών για νέα ενεργειακή αναταραχή, σε μια περίοδο που η Ευρώπη προσπαθεί ακόμη να προσαρμοστεί στην αποσταθεροποίηση των ρωσικών ροών φυσικού αερίου. Η Άγκυρα, ως διαμετακομιστικός κόμβος για αγωγούς και θαλάσσιες μεταφορές, γνωρίζει ότι κάθε νέα κρίση στον Περσικό Κόλπο ενισχύει τη διαπραγματευτική της αξία έναντι Βρυξελλών και Βερολίνου.
Αμερικανική ακαμψία και ιρανικές προτάσεις
Οι δηλώσεις Φιντάν έγιναν στον απόηχο πληροφοριών ότι οι ΗΠΑ χαρακτήρισαν την τελευταία ιρανική πρόταση ως «ανεπαρκή» για συμφωνία ειρήνης. Αυτό αναδεικνύει την απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών: η Ουάσινγκτον επιδιώκει όρους που μειώνουν δραστικά την περιφερειακή επιρροή και τις πυρηνικές δυνατότητες της Τεχεράνης, ενώ το Ιράν ζητά εγγυήσεις ασφαλείας και ουσιαστική άρση κυρώσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η τουρκική ρητορική περί «κατάλληλων μηχανισμών διαμεσολάβησης» είναι ταυτόχρονα αναγνώριση της δυσκολίας της απευθείας συνεννόησης και υπενθύμιση ότι τρίτες χώρες μπορούν να λειτουργήσουν ως διαύλοι. Η Άγκυρα προβάλλει την εμπειρία της από άλλες κρίσεις – από το σιτηρέσιο της Μαύρης Θάλασσας έως τις έμμεσες επαφές Ρωσίας–Δύσης – για να υποστηρίξει ότι η διαμεσολάβηση μπορεί να αποδώσει ακόμη και σε περιβάλλον βαθιάς δυσπιστίας.
Η Τουρκία ανάμεσα σε Δύση, Ιράν και ενεργειακές ροές
Η στρατηγική της Τουρκίας στηρίζεται σε μια ισορροπία: παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ και διατηρεί κρίσιμες σχέσεις με τις ΗΠΑ, ενώ ταυτόχρονα καλλιεργεί οικονομικούς και ενεργειακούς δεσμούς με το Ιράν. Η σημερινή συγκυρία της δίνει την ευκαιρία να ενισχύσει την εικόνα της ως αυτόνομου περιφερειακού πόλου, που δεν ταυτίζεται πλήρως με τις επιλογές της Ουάσινγκτον αλλά ούτε και ευθυγραμμίζεται με την Τεχεράνη.
Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, μια επιτυχής μεσολάβηση θα ενίσχυε τον ρόλο της Άγκυρας ως αναντικατάστατου μεσολαβητή για τη Δύση σε κρίσιμες περιοχές από τον Καύκασο έως τη Μέση Ανατολή. Αντιθέτως, παρατεταμένη ένταση στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να αυξήσει βραχυπρόθεσμα τη διαπραγματευτική αξία των εναλλακτικών διαδρομών μέσω Τουρκίας, αλλά με τίμημα την παγκόσμια αστάθεια τιμών και την ενίσχυση της γεωπολιτικής ανασφάλειας.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε ένταση στα Στενά του Ορμούζ σημαίνει αυξημένη μεταβλητότητα στο ενεργειακό κόστος, με άμεσες επιπτώσεις στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και στον πληθωρισμό. Η προσπάθεια της Τουρκίας να τοποθετηθεί ως κεντρικός μεσολαβητής ενισχύει τον δικό της ρόλο ως ενεργειακού και θαλάσσιου κόμβου, καθιστώντας αναγκαία για την Ελλάδα μια πιο συστηματική στρατηγική αξιοποίησης της ναυτιλίας, των λιμένων και των υποδομών φυσικού αερίου (ιδίως LNG) ως αντιστάθμισμα. Σε βάθος χρόνου, η σταθερότητα στον Περσικό Κόλπο και η διαφοροποίηση πηγών ενέργειας παραμένουν κρίσιμες προϋποθέσεις για να μην εγκλωβιστεί η ελληνική οικονομία σε επαναλαμβανόμενους εξωγενείς ενεργειακούς κραδασμούς.
